Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Yogurt, Probiotic, Prebiotic Và Synbiotic

18/04/201608:08:00(Xem: 7953)

YOGURT, PROBIOTIC, PREBIOTIC VÀ SYNBIOTIC

Nguyễn Thượng Chánh, DVM

Yogurt hay sữa chua lên men là một loại thực phẩm mà ai cũng đều biết hết.

Đây là một loại thức ăn ngon miệng đồng thời cũng là một thực phẩm chức năng đầy tính bổ dưỡng.

Yogurt được làm từ sữa cho lên men bởi những loại vi khuẩn tốt, mà người ta gọi là Probiotics.

Vậy Probiotics (“trợ sinh”?) Prebiotics (tiền trợ sinh) và Synbiotics (hợp sinh?) là những chất gì?


                                                                                        ***


http://vignette2.wikia.nocookie.net/theflophouse/images/0/05/Yogurt.jpg/revision/latest?cb=20130318225705

LONDON – Dù ở bất kỳ tuổi nào, hễ uống thuốc kháng sinh (antibiotics) có nghĩa là sẽ làm rối loạn đường ruột, vì cũng sẽ giết chết một số vi trùng tốt trong cơ thể.
Đó là lý do nhiều bác sĩ đôi khi cho uống thêm thuốc probiotics để cân bằng hệ thốngs inh thái trong cơ thể.
Một cuộc nghiên cứu ở Hy Lạp cho thấy rằng khi cho thiếu niên uống thuốc kháng sinh, đôi khi phải cho uống để chữa bệnh, có thể biến đổi hệ tiêu hóa của các em và làm tăng cơ nguy sẽ phát triển tiền-tiểu-đường.
Tiến sĩ Charikleia Stefanaki, nhà nghiên cứu về Bệnh nhi đồng ở Athens University Medical School, Hy Lạp, nói rằng cho uống thuốc kháng sinh dưới 3 tuổi sẽ làm giảm lợi ích các vi sinh vật trong đường ruột, và biến đổi cách hấp thụ dưỡng chất trong hệ tiêu hóa.(Ngưng trích: Kháng sinh coi chừng có hại-Vietbao.com 18/04/2016)




Sử dụng thuốc kháng sinh quá sớm ở tuổi thiếu nhi có thể dẫn tới hiện tượng tiền tiểu đường (prediabetes) sau nầy (Dr Charikleia Stefani- Athen Univers.Greece)

Increased consumption of antibiotics up to the age of 3 seems to decrease beneficial gut microbes and alter nutrient absorption and metabolism. This may lead to prediabetes, an early high-risk stage of Type 2 diabetes mellitus," explains Dr Charikleia Stefanaki, Research Associate in Pediatric Endocrinology at Athens University Medical School, Greece.

To help reassure parents, the study's authors suggest that certain prebiotics (non-digestible fibers that nourish beneficial microbes) and probiotics could help reestablish a healthy balance of bacteria in the gut and reduce any risk of prediabetes that could be linked to increased antibiotic use in early childhood.

They also highlight the importance of using antibiotics correctly and only when really needed, especially in children. "Gut microbes are a delicate 'organ' frequently neglected by the medical community that produces vitamins, hormones and micronutrients, interacts with the gut's nervous system, and influences the gut's immune response," Charikleia Stefanaki points out.

Antibiotic use in early childhood linked to prediabetes: study

http://www.ctvnews.ca/health/antibiotic-use-in-early-childhood-linked-to-prediabetes-study-1.2851133


Những vi khuẩn đồng minh của chúng ta

Biết rằng hệ tiêu hóa của chúng ta chứa thường trực trên 400 loại vi khuẩn khác nhau với tổng số trên 100 000 tỉ vi khuẩn.

Đây là những vi khuẩn có ích cho cơ thể. Chúng tạo thành hệ vi sinh đường ruột (intestinal flora).

Các vi khuẩn nầy giúp ích trong việc làm lên men vài loại glucid như chất cellulose mà cơ thể không hấp thụ được. Cellulose là một chất trong các loài thực vật.

Ngoài ra, hệ vi sinh cũng dự phần trong việc tổng hợp các vitamins nhóm B và hầu hết vitamin K mà gan rất cần đến.

Khi thế quân bình của hệ vi sinh bị lệch đi, ruột có thể bị cảm nhiễm và bệnh sẽ xuất hiện ra.

Nói tóm lại, hệ vi sinh đường ruột rất cần thiết cho việc tiêu hoá, hấp thụ dưỡng chất (nutriments) cũng như sự thải bỏ những cặn bã độc hại.

Probiotics là gì?

(Probiotic là trợ sinh?)

Đây là những vi khuẩn tốt, có ích lợi cho sức khỏe chúng ta. Chúng thường được  thấy hiện diện trong đường tiêu hóa và ngay cả trong âm hộ. Sự hiện diện của probiotics giúp ngăn chặn tác hại của các vi khuẩn xấu (pathogens) xâm nhập vào ruột.

Có nhiều loại vi sinh vật được sữ dụng như Probiotics, đó là vi khuẩn nhóm lactic (bactéries lactiques) như Bifidobacterium Lactobacillus trích từ hệ vi sinh đường ruột hoặc từ  một vài loại men (levure).

Thí dụ điển hình về probiotics là vi khuẩn Bifidobacterium và vi khuẩn Lactobacillus trích từ hệ vi sinh đường ruột.Các loại vi khuẩn nầy có khả năng tạo ra lactic acid khi chúng phân hủy đường lactose.

Hai loại vi khuẩn nầy từ lâu đã được Nhật Bản và Âu Châu sử dụng trong kỹ nghệ sản xuất sữa chua lên men.

Tại Hoa Kỳ, trên 60% yogurt có chứa Bifidobacterium và  Lactobacillus.

Trong kỹ nghệ yogurt, các probiotics sau đây thường được thấy sử dụng: Bifidobacterium bifidum, Bifidobacterium breve, Bifidobacterium infantis, Bifidobacterium longum, Lactobacillus acidophilusLactobacillus casei.

Muốn được hiệu nghiệm, probiotics cần phải là vi khuẩn sống.

Để đạt kết quả tốt, phải cần ít nhất một tỉ vi khuẩn sử dụng như Probiotics mỗi ngày vì những vi khuẩn nầy chỉ ở tạm trong ruột mà thôi.

Trở ngại thường gặp là acid của dịch vị tiêu hóa có thể hủy diệt lối 90%  probiotics ăn vào. Để bù đấp sự mất mát nầy mà chúng ta cần tiêu thụ một số lượng probiotics thật lớn.

Chúng ta cũng có thể uống những viên thuốc probiotics có áo bọc bên ngoài để chỉ tan ra lúc vào đến ruột mà thôi.

Nên uống Probiotics lúc bụng tróng,và trường hợp nếu có uống thuốc khác thì phải cách nhau hai giờ.( Julie Véronneau,Pharm)

Tại Canada, luật lệ về bao bì nhãn hiệu quy định sản phẩm probiotics cần phải được ghi chú rõ rệt về nồng độ vi khuẩn sống (active) hay U.F.C (unités formatrices de colonies) cho mỗi gram sản phẩm.


Prebiotics  là gì?

Le top 10 des aliments prébiotiques

http://nutrition.aujourdhui.com/dossier/flore-intestinale/aliments-prebiotiques.asp

(artichaut, chuối già, tỏi, củ topinambour, poireau, củ hành Tây, salsifis, asperge, lúa mì, Frisée, scarole (diếp mạ), rouge, blanche… la chicorée (diếp xoắn)

http://www.topsante.com/var/topsante/storage/images/nutrition-et-recettes/la-sante-par-les-aliments/les-bons-aliments/mincir-l-artichaut-votre-meilleur-allie-detox-17032/125882-1-fre-FR/Mincir-l-artichaut-votre-meilleur-allie-detox.jpg

Artichaut

http://www.paniersbiochezvous.fr/files/asperge_gr.jpg

Măng Tây- asperge



http://www.marthastewart.com/sites/files/marthastewart.com/styles/wmax-520-highdpi/public/d23/med103901_0109_escarole/med103901_0109_escarole_vert.jpg?itok=eIiWbxgl

Diếp mạ -Scarole



ehttp://www.birri.ca/images/P/chicoree_frise.jpg

Diếp xoắn Chicorée frisée


http://www.cuisine-de-bebe.com/wp-content/uploads/le-salsifis-pour-b%C3%A9b%C3%A9.jpg

Salsifis


Prébiotics là những thức ăn của Probiotics. Nói rõ hơn là những chất bột đường glucide không tiêu hóa dược và vẫn còn nguyên vẹn khi vào đến ruột già (colon). Tại nơi đây chúng kích thích sự hoạt động của probiotics dặc biệt là nhóm Bifidobacterium.

Prebiotic giúp vào việc cải thiện hệ miễn dịch, giúp hấp thụ chất calcium, và có thể làm giảm nguy cơ xuất hiện của một vài loại cancer nữa.

Prebiotic có thể hiện diện một cách tự nhiên trong một số thực phẩm,chẳng hạn như củ hành, rau diếp xoắn chicory, củ cây cúc vu topinambour (helianthus tuberosis)artichaut

Cây cúc vu (danh pháp khoa học: Helianthus tuberosus L.), là một loài thực vật có hoa, có nguồn gốc Bắc Mỹ và được trồng trong khu vực ôn đới để lấy phần thân củ mà người Việt quen gọi là củ dùng làm rau ăn củ.(wikipedia).


blank

Củ cúc vu Topinambour -Photo NTC 2012


Topinambour là thực vật trong nhóm artichaut. Củ topinambour rất giàu Inuline một chất bột đường glucide, có ích trong việc giúp vi khuẩn bifidobacterium phát triển mạnh trong ruột và đồng thời chứa nhiều chất sắt và potassium, vitamins…

Rất tốt để cải thiện trường hợp bệnh tiểu đường type II và mỡ cao trong máu.

Le topinambour (Helianthus tuberosus L., 1753), aussi appelé artichaut de Jérusalem, truffe du Canada ou soleil vivace, est une espèce de plante vivace de la famille des astéracées, cultivée comme légume pour ses tubercules riches en inuline. C'est une espèce voisine du tournesol (Helianthus annuus) qui appartient au même genre.(wikipedia)

Le Figaro fr.- Que contient le topinambour? (còn có tên là Jerusalem artichoke)

http://sante.lefigaro.fr/mieux-etre/nutrition-aliments/topinambour


Một khảo cứu trên chuột của Unversité catholique de Louvain (2011) cho biết prebiotic tác động vào hệ vi sinh đường ruột và mệnh lệnh đuợc truyền lên não để kiểm soát sự nhạy cảm của hormon leptin. Hormon nầy giúp ích trong việc thu nạp và sử dụng năng lượng trong tế bào và kiểm soát sự đói bụng appetite.

Kết quả thí nghiệm trên cho biết prebiotic trong thức ăn rất tốt để giúp kiểm soát hiện tượng béo phì và bệnh tiểu đường type II.

We conclude that specific gut microbiota modulation improves glucose homeostasis, leptin sensitivity, and target enteroendocrine cell activity in obese and diabetic mice. By profiling the gut microbiota, we identified a catalog of putative bacterial targets that may affect host metabolism in obesity and diabetes.


Synbiotic là gì?

Synbiotics refer to nutritional supplements combining probiotics and prebiotics in a form of synergism, hence synbiotics. The synbiotic concept was first introduced as “mixtures of probiotics and prebiotics that beneficially affect the host by improving the survival and implantation of live microbial dietary supplements in the gastrointestinal tract, by selectively stimulating the growth and/or by activating the metabolism of one or a limited number of health-promoting bacteria, thus improving host welfare (WIKIPEDIA)


http://www.images-iherb.com/l/PHX-20211-1.jpg

Một vài loại sản phẩm có chứa đồng thời vừa probiotic và vừa prebiotic, người ta gọi  chúng là những Synbiotics.

Đôi khi nhà sản xuất cho trộn thêm vào yogurt những chất fructo oligosaccharides trích từ Inuline (là một glucide) của Rau diếp Xoắn Chicorée (Chicory, wild succory). Chất thêm vào nầy được gọi là Prebiotic và có công dụng giúp cho probiotics tăng trưởng mạnh hơn.

Thí dụ điển hình tại Canada, sản phẩm sữa Additio de Nutrimor có chứa bốn loại vi khuẩn gốc lactic (Bifidobacteriumlactis BB-12, Lactobacillus acidophilus LA-5, Lactobacillus bulgaricus, Streptococcus thermophilus) và Inuline là một prebiotic. Sữa hiệu Vitalité de Lactantia có chứa Inuline (4gr/250ml).

Nước trái cây hiệu Tradition Vision Santé chứa 2g/250ml, và đồng thời cũng chứa 3 tỉ probiotics.

Các thí nghiệm cho thấy, mỗi ngày tiêu thụ 4g prebiotic là đủ nhu cầu rồi. Còn nếu tiêu thụ  trên 20 gr sẽ bị bị đau bụng và chướng hơi bụng (flatulence).

http://mc3.ca/wp-content/uploads/2_JOD_5_JUS_VISION-SANTE.jpg

Probiotics có ích lợi gì cho sức khỏe?

Theo giới thuốc thiên nhiên, kỹ nghệ sữa cũng như ý kiến của một số nhà dinh dưỡng thì yogurt là một thực phẩm chức năng (functional food) rất tốt cho sức khỏe.

Probiotics có thể đem đến cho cơ thể những lợi ích sau đây:

      *-Cải thiện sự quân bình của hệ vi sinh đường ruột bằn cách làm gia tăng sự hiện diện của vi khuẩn tốt trên số lượng vi khuẩn xấu (như E coli, Salmonella)

      *-Ngăn chặn sự xâm nhập của các vi khuẩn gây bệnh bằng cách cản chúng bám vào thành ruột.

     *-Giúp cho việc tiêu hóa thức ăn được hữu hiệu hơn. Cải thiện sự hấp thụ dưỡng chất. Dễ đi cầu.

Đối với những người thường bị chứng bất dung nạp đường lactose (intolérance au lactose) thì probiotics sẽ giúp chất đường nầy được tiêu hóa dễ dàng hơn.

     *-Giảm nguy cơ bị tiêu chảy do uống quá nhiều thuốc kháng sinh (antibiotic associated diarrhea hay AAD).

     *-Điều hoà hệ miễn dịch.

     *-Ngừa cancer ruột.

     *-Giảm cholesterol trong máu.

     *-Giảm thiểu hiện tượng dị ứng.

     *-Các thí nghiệm gần đây cho biết probiotics cũng có ít nhiều tác dụng tốt trong việc chữa trị các bệnh viêm ruột gây tiêu chảy do virus và do vi khuẩn Clostridium difficile.

Có quảng cáo còn đi xa hơn nữa, như cho rằng…probiotics giúp vào việc quân bình của các hormones, ngừa viêm đường tiết niệu và viêm âm hộ, ngăn ngừa chứng loãng xương, ngăn chặn tác dụng độc hại của tia phóng xạ và của các kim loại nặng, ngừa chứng hôi miệng và giảm stress, v.v…

Trên đây là những gì kỹ nghệ probiotics đã quảng cáo.

Tại Canada và Hoa Kỳ, probiotics chỉ được xếp vào loại thực phẩm bổ sung (dietary supplement) mà thôi..

Ở dạng bột và dạng viên, probiotics phải chịu sự chi phối của cơ quan FDA thông qua luật Dietary Supplement Health and Education Act Standards...

Trường hợp dùng để làm lên men yogurt, kefir (cũng là nột loại sữa lên men) thì probiotics được xem như nằm trong thành phần bình thường của sản phẩm...

Trường hợp kỹ nghệ muốn sử dụng một loại vi khuẩn nào đó như một probiotic để thêm vào sản phẩm, vi khuẩn nầy cần phải được FDA xét duyệt và công nhận là nằm trong nhóm vi khuẩn an toàn gọi là GRAS (Generally Recognized as Safe).

Vấn đề probiotics còn rất phức tạp và chưa rõ rệt cho lắm nên các cơ quan y tế của Canada lẫn Hoa Kỳ chỉ cho phép ghi chú trên món hàng những câu quảng cáo (claims) chung chung như “giúp cho hệ vi sinh đường ruột được tốt” (supports a healthy intestinal flora) mà thôi.


                      http://www.addictedtosaving.com/wp-content/uploads/2014/07/kefir-hero.jpg


Nên mua loại probiotics nào?

Tốt hơn hết là nên chọn những sản phẩm có chứa những probiotics nào đã từng được nghiên cứu nhiều, như Lactobacillus casei, Lactobacillus rhamnosus

Nên chọn các vi khuẩn có tính cộng lực với nhau vì mỗi loại vi khuẩn có khuynh hướng tác động tại những nơi chuyên biệt khác nhau chẳng hạn như Lactobacillus có tác động chủ yếu trên ruột non còn loại Bifidobacterium thì tác động trên ruột già.

Tại Quebec, sản phẩm yogurt thường có chứa các loại probiotics như Lactobacillus bulgaricus, Streptococcus thermophilus, Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus caseiBifidus

     +chọn những viên có áo bọc để tránh bị acid của bao tử làm tổn hại vi khuẩn.

     +nên biết là yogurt loại chúng ta thường mua ở siêu thị đều chứa rất ít vi khuẩn.

     +nên mua những loại yogurt dùng để trị liệu (yogurt thérapeutique) vì có chứa số lượng lớn   vi khuẩn cần thiết. Có thể mua trong các tiệm bán thực phẩm thiên nhiên.

     +tránh mua yogurt có pha trộn thêm nhiều loại trái cây.

     +tốt nhất nên mua những loại yogurt ferme hoặc nature hay plain.


Số lượng vi khuẩn sống có hoạt tính cũng có thể rất thay đổi tùy theo nhãn hiệu yogurt.


Kết luận

Hiện nay trên thị trường, probiotics cũng như Omega-3 nhờ khéo quảng cáo đã trở thành những mặt hàng đang lên rất mạnh mẽ trên khắp thế giới...

Kỹ nghệ sữa và kỹ nghệ thuốc thiên nhiên đều hết lời ca tụng probiotics và xem nó như là một thực phẩm bổ sung mang những tính năng phòng trị được rất nhiều bệnh tật.

Ngược lại, phía y khoa thì dè dặt hơn. Họ cũng công nhận rằng probiotics là vi khuẩn tốt cho sức khỏe, nhất là trong việc củng cố hệ vi sinh đường ruột và ngăn chặn bệnh tiêu chảy do việc lạm dụng thuốc kháng sinh gây ra.

Còn đối với các tính năng khác của probiotic thì các bác sĩ khuyên chúng ta cần phải thận trọng dè dặt hơn vì lẽ còn thiếu rất nhiều xét nghiệm lâm sàng cùng các khảo cứu khoa học đáng tin cậy.

Người ta tự hỏi phải chăng cơn sốt probiotics chẳng qua chỉ là một đòn khuyến mãi của kỹ nghệ sữa?

Nhưng dù có nói sao đi nữa, chúng ta phải nhìn nhận rằng yogurt là một thức ăn ngon miệng và rất tốt cho tất cả mọi người bất luận tuổi tác già hay trẻ.


Tại sao chúng ta không dám thử?


Tham khảo:

 - Julie Veronneau, pharmacienne. Les Probiotiques; Québec Pharmacie Vol. 55 No 11, Dec   2008-Jan  2009

-Isabelle Huot, Dre en Nutrition. Probiotiques, des bienfaits magiques!

. Bel Âge Magazine , Fev 2008

https://www.lebelage.ca/sante-et-mieux-etre/alimentation/probiotiques-des-bienfaits-magiques?page=all


-American Diabetes Association Journal-Responses of gut microbia and glucose and lipid metabolism to prebiotics in genetic obese and diet induced leptin resistant mice

http://diabetes.diabetesjournals.org/content/early/2011/09/19/db11-0227.short?rss=1

  

MONTREAL


Montreal


.
.
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Không có cách nào để bọc đường tin này: Một nửa người Mỹ lớn tuổi sẽ béo phì rất nghiêm trọng trong vòng hơn 12 năm nữa, theo một phúc trình mới tiên đoán.
Trong đời sống hằng ngày, cho để nhận là một chuyện rất bình thường trong mọi sự trao đổi lẫn nhau. Tôi trả tiền, tôi nhận món hàng. Vậy, cho để nhận là một quy luật tự nhiên hay còn là một nguyên tắc đạo đức? Đó là một hành động tự nguyện, bất vụ lợi, xuất phát từ lòng thương người?
Hoa Kỳ mất đi một cây cổ thụ quý giá có một trăm năm với hai ngày lẻ tuổi thọ.Trước sự ra đi này, đích thân vị nguyên thủ quốc gia cũng phải lên tiếng tỏ ý nuối tiếc là người Mỹ mới mất một bảo vật hiếm có. Đó là tài tử Bob Hope mà nhân dân Hoa Kỳ coi như một nhà ái quốc, một diễn viên hài tuyệt hảo, một người mang niềm vui tới cho mọi người.
Cách nay 100 năm, Émile Coué (1857-1926) một nhà tâm lý học và đồng thời cũng là một dược sĩ Pháp đã đề xướng ra phương pháp tư tưởng tích cực (pensée positive) để cải thiện sức khỏe. Đây là một phương pháp đơn giản và rất dễ thực hiện. Theo nhiều người cho biết nó tỏ ra rất hiệu nghiệm.
Theo truyền thông Hoa kỳ, ông Trump đang được chữa trị với nhiều thứ thuốc cho bệnh COVID-19. Ba thuốc trong danh sách hôm nay 2 tháng 10, 2020 là Regeneron, famotidine, và aspirin. Chúng tôi xin lược sơ một cách tổng quát lý do mà ba thứ thuốc này được bác sĩ dùng cho ông Trump.
Một trăm năm qua đã có nhiều phát minh, sáng kiến tuyệt hảo để chẩn bệnh, trị bệnh, phòng bệnh. Tuổi thọ trung bình 45 tuổi ở năm 1900 đã được nâng lên 76,5 tuổi vào cuối thế kỉ, cái gọi là thất thập cổ lai hy đã trở nên chuyện bình thường, trường thọ đã là một trong nhiều quà tặng của nền y khoa tiến bộ trong thế kỉ 20 dành cho nhân loại.
Tại Canada, từ tháng 4 tới tháng 7 hằng năm là mùa tôm hùm (homard, lobster). Đây là một loại tôm biển. Nên phân biệt tôm hùm lobster với một loại tôm hùm nước ngọt tương tự mà người ta gọi là crawfish hay crayfish có rất nhiều tại vùng Kentucky và Louisiana.
Bệnh dại còn được gọi là bệnh chó điên vì trong thực tế thường do chó điên cắn phải… Bệnh dại vẫn còn là một vấn đề trọng đại tại các vùng Đông Nam Á, Ấn độ, Châu Phi và Châu Mỹ La Tinh. Hằng năm, số tử vong vì bệnh chó dại cắn được ước đoán vào khoảng trên 50.000 người khắp thế giới…
Nói đến tuổi già thì ai mà không băn khuăn, lo nghĩ. Già có nghĩa là ốm yếu, bệnh hoạn, xấu xí, mất năng lực, không còn hữu dụng, mất khả năng, phải trong cậy vào người khác, nghèo khó, buồn nãn, cô đơn trong căn phòng hiu quạnh ngày nầy qua ngày nọ để chờ đến lúc ra đi theo ông theo bà...
Ngày nay tại hải ngoại, đạp xe máy hay cỡi ‘ngựa sắt’ là một cái mode xê dịch rất ư là phổ thông, vừa duỡng sanh, rất tốt cho sức khỏe, lý thú cho mọi lứa tuổi kể cả các cụ ông lẫn cụ bà “chưa quá rệu” và vẫn còn ham sống ham vui…
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Mắt thường chúng ta có thể nhìn thấy bao xa?
Theo nhà dịch tễ học hàng đầu của Thụy Điển, hầu như không có dấu hiệu nào cho thấy miễn dịch cộng đồng đang giúp nước họ chống lại Covid-19
Theo dự báo mới nhất của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), đại dịch Covid-19 sẽ gây thiệt hại lớn cho ngành hàng không toàn cầu trong giai đoạn 2020-2021.
Sau khi các hãng dược phẩm Mỹ và Anh lần lượt công bố kết quả thử nghiệm khả quan vaccine phòng Covid-19, Nga cũng tuyên bố sẽ bán vaccine Covid-19 với giá rẻ hơn và đặt mục tiêu sản xuất 1 tỷ liều trong năm 2021
Theo trang Financial Times, Facebook đang lên kế hoạch “lấy lòng” ông Biden bằng các chiến dịch tập trung vào Covid-19 và biến đổi khí hậu.