Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Nguyễn Công Trứ

22/03/201600:01:00(Xem: 5143)
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của mỗi nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt. Trang Sử Việt đăng trên Vietbao Online thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần).
________________                  
                                    
NGUYỄN CÔNG TRỨ
(1778 -1858)
.
Nguyễn Công Trứ tự Toàn Chất, hiệu Ngộ Trai, biệt hiệu Hy Văn, thân phụ là quan Đức Ngạn hầu Nguyễn Công Tấn, quê làng Uy Viễn, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. 
.
Năm 1819, ông đỗ Giải nguyên lúc 41 tuổi. Năm 1820, Nguyễn Công Trứ giữ chức Hành tẩu ở Quốc sử quán. Năm 1823, làm Tri huyện Đường Hào (Hải Dương). Năm 1824, làm Tư nghiệp Quốc tử Giám. Năm 1825, giữ chức Phủ thừa phủ Thừa Thiên. Năm 1826, làm Tham tán quân vụ rồi thăng Thị lang Bộ hình. Năm 1828, ông được thăng Hữu tham tri Bộ hình sung chức Dinh điền sứ, ông lập hai huyện Kim Sơn (Ninh Bình) và Tiền Hải (Thái Bình), hai huyện này, ông cho lập trường học, để nâng cao dân trí và sửa sang đường sá để lưu thông dễ dàng. Nên có nhiều đình chùa tại hai huyện này đã thờ và tôn ông làm Thành hoàng.
      .
     Năm 1832, ông giữ chức Bố Chánh sứ tỉnh Hải Dương, rồi thăng Tham tri Bộ binh, giữ chức Tổng đốc tỉnh Hải An, Tuần phủ An Giang. Nơi quan trường có khi ông được thăng thưởng rất trọng hậu. Năm 1827, vua thưởng ông một chiếc kim khánh khắc 4 chữ “lao năng khả tướng”
Vào năm 1843, bị giáng xuống làm lính thú ở Quảng Ngãi, khi đến Quảng Ngãi, ông mặc quân phục người lính, thản nhiên vào trình diện quan Tổng đốc sở tại. Vị quan này đã có lần chịu ơn Nguyễn Công Trứ, thấy tình cảnh một người từng là Thượng thư nay là lính, vị quan ấy bảo ông đừng mặc đồ lính, ông nói: “Lúc làm Đại tướng tôi không lấy làm vinh, thì nay làm lính tôi cũng không lấy làm nhục. Người ta ở địa vì nào, có nghĩa vụ đối với địa vị ấy, làm lính mà không mang đồ ấy thì sao gọi là lính được”. Lúc đấy, Nguyễn Công Trứ đã 65 tuổi. Tính thẳng thắn và tinh thần trách nhiệm của ông, người đời rất kính phục. 
.
Nguyễn Công Trứ xin vua xét lại vụ án buôn lậu ở An Giang, sau khi điều tra, vua hiểu rằng ông bị Nguyễn Công Nhàn vu cáo. Do đó, đến năm 1845, ông được bổ nhiệm chức Chủ sự Bộ hình, năm sau làm quyền Án sát Quảng Ngãi, rồi đổi ra làm Phủ thừa Phủ Thừa Thiên. Ông từng làm Tham tán quân vụ ở Trấn Tây (Nam Vang, Cao Miên).            
.
Nguyễn Công Trứ đã nhiều lần cầm quân đánh dẹp loạn các nơi: Năm 1827, dẹp giặc Phan Bá Vành; năm 1833 dẹp giặc Nông Văn Vân; năm 1835 dẹp giặc Khách. Ông còn có công lớn trong cuộc chiến tranh Việt-Xiêm (1841-1845). 
     Năm 1848, ông 70 tuổi xin về hưu an dưỡng tuổi già. Đến năm 1858, quân Pháp tấn công Đà Nẵng, mặc dù ông đã 80 tuổi, vẫn xin vua đi đánh giặc, nhưng triều đình không chấp thuận. Ông mất năm 1858, hưởng thọ 80 tuổi.
.
 *- Thiết nghĩ: Nguyễn Công Trứ từ khi học hành, đến khi ra làm quan cho đến lúc về trí sĩ, đều sống một cách ung dung, lạ lẫm khác người. Khi còn đi học ông là người luôn tự tin, thi cử nhiều lần lận đận nhưng vẫn miệt mài học tập:
“Vận khó trời còn trau chuốt ngọc
 Lúc cùng ta há luỵ chiều ai”
Đấy là tấm gương đáng ghi nhớ cho tuổi trẻ khi còn đi học.
 .
Trong xã hội, nhất là nơi quan trường, một số khoa bảng hay bọn quyền thế thường đem lời thánh hiền ra khoe khoang, nhưng họ không làm đúng lời dạy của thánh nhân mà hay lừa lọc giữa tri và hành. Họ nói an dân thì bóc lột dân, để vinh thân phì gia. Nguyễn Công Trứ thì ngược lại luôn thực thi đạo lý đem thân xông xáo nơi chiến trường, dẹp loạn an dân; khai hoang lập ấp, mong mỏi dân giàu nước mạnh.
Triết lý của Nguyễn Công Trứ là dấn thân. Dấn thân vì lý tưởng vun bồi tổ quốc, Dấn thân vì đời sống hạnh phúc của đồng bào, chứ không phải khư khư theo các sáo ngữ trung quân hay các tín điều của Nho giáo, ông đã nói: “chẳng quân thần phụ tử đếch ra người”. Đặc biệt ở Nguyễn Công Trứ dấn thân chứ không như các nhà nho khác khi gặp cảnh trái ngang thì ẩn thân là một cách sống chỉ biết yên thân!.
Nguyễn Công Trứ không ủy mỵ, trốn tránh, có lối sống thực tiễn với hiện tại không ao ước viển vông, ông nói: 
“Tri túc tiện túc, đãi túc, hà thời túc,
Tri nhàn tiện nhàn, đãi nhàn, hà thời nhàn”
(Biết đủ là đủ, đợi đủ không bao giờ đủ. Biết nhàn là nhàn, đợi cho nhàn không bao giờ nhàn). Lối sống thực tiễn của ông, đáng cho người đời nghiền ngẫm để sống hài hòa.       
Nguyễn Công Trứ, về văn học ít thấy dùng văn thơ bằng chữ nho mà văn thơ của ông hầu như bằng chữ Nôm. Thể ca trù cho đến đời Nguyễn Công Trứ mới được phát triển mạnh mẽ, vậy ông là người có công phát triển trường phái này.
 .
Đời người ai không có vinh và nhục, vinh và nhục của Nguyễn Công Trứ quá to lớn. Người ta có thể buồn bã suốt đời khi bị nhục hoặc khi bị nhục thì trả thù tàn khốc. Nhưng Nguyễn Công Trứ thì trách nhẹ nhàn, có khi trách trong sự cười cợt. Một hôm Nguyễn Công Trứ về kinh, vua Tự Đức hỏi: “Ở hai huyện Tiền Hải và Kim Sơn dân tình thế nào?”: 
 - Thưa bệ hạ, dân sống thái bình âu ca. Họ thường đặt ra những câu hát đố rất thú vị để hát đối đáp với nhau.  
 - Như những câu gì, có thể đọc cho trẫm nghe được không? 
 - Tâu Bệ hạ, họ đố: “Đem thân cho thế gian ngồi, 
                  Rồi ra lại nói những lời bất trung”. 
     Vua hỏi: - Là cái gì vậy? - Tâu Bệ hạ, họ bảo là cái phản. 
     Vua Tự Đức ngẫm nghĩ, biết ý Nguyễn Công Trứ vì bị vu oan mà buồn trách, nên vua tìm lời an ủi.
     Trong một bữa tiệc, có mặt “quan Lang trung” là một trong những người mà ngày trước đã chê bai và đã ngầm hại ông. Nguyễn Công Trứ vui vẻ hỏi mọi người: 
 - Xin hỏi có ai biết “Lang trung” là gì không ạ?. 
 - Thưa không, mong quan Thượng thư giải thích giùm cho! 
 - Vâng, khi tôi làm Tri huyện Đường Hào, tôi biết có một ông nhà giàu, ông ta có tới 3 bà vợ, họ ở chung với nhau và thương yêu, chiều chuộng nhau như bát nước đầy. Chẳng may ông chồng bị bệnh qua đời. 
Người vợ lớn, liền nhào tới ôm lấy đầu chồng than khóc nức nở: “Ai ta hề lang thủ”, nghĩa là:”Ôi thương cái đầu của chàng!”. 
Người vợ thứ hai chạy lại ôm chặt lấy hai chân của chồng mà khóc thảm thiết: “Ai ta hề lang túc”, nghĩa là: “Ôi thương cặp chân của chàng!”. 
Còn người vợ thứ ba thấy thế vội chen vào giữa hai chị, cầm lấy “cái ấy” của chồng khóc rống lên: “Ai ta hề lang trung! Ai ta hề lang trung!”, nghĩa là: “Ôi thương cái này của chàng!”. Đấy, “Lang trung” là thế đấy. Người tham dự tiệc nghe xong, cười như nắc nẻ. Duy chỉ có quan Lang trung bộ Lễ thì dở khóc dở cười!. 
 .
Khi Nguyễn Công Trứ nghỉ hưu ở quê, ăn chơi quá độ, thường cưỡi bò vàng đạc ngựa cùng cô vợ trẻ (hầu non) đi ngao du và ca hát. Trong bài “Tuổi già cưới vợ hầu” của Nguyễn Công Trứ có đoạn:
 .
         “Tân nhân dục vấn lang niên kỷ?
Ngũ thập niên tiền nhị thập tam!(1)
Tình đã chung, lứa cũng phải vam(2)
Suốt kim cổ lấy làm vận sự
Trong trần thế duyên duyên nợ nợ
Duyên cũng đành mà nợ cũng đành
Xưa nay mấy kẻ đa tình
Lão Trần là một với mình là hai(3)
Càng già càng dẻo càng dai!”
 .
     Nguyễn Công Trứ đã trở thành một người phi thường, phi thường trong chiến trận để yên dân, phi thường trong văn chương và phi thường trong cả cuộc chơi nữa. Ông đã tạo nên một nếp sống đặc biệt cho mình, mấy ai bì kịp?!.   
 .
      Cảm phục: Nguyễn  Công  Trứ
 .
Nguyễn Công Trứ, tận tụy ân cần!
Lăn lộn gian nan, giữ nghĩa nhân!
Nguy hiểm chiến trường, bền bỉ dạ
Khó khăn đời sống, vững vàng tâm!
Chức quan Tổng đốc, lo lường lính
Danh tiếng dinh điền, bảo bọc dân!
Mong mỏi giống nòi, yên ổn sống
Tuổi già nhàn nhã, thảnh thơi thân!
______________
 1- Nghĩa Nôm: Cô dâu muốn hỏi tuổi đức lang quân
              Năm mươi năm trước mình mới hăm ba
 2- Vam: Tiếng địa phương cổ, nghĩa là: vừa
 3- Trần Tu, là một người đời xưa, đã già mà lấy vợ còn rất trẻ.
.
Nguyễn Lộc Yên

.
.

Ý kiến bạn đọc
23/03/201608:13:45
Khách
Cu NGUYEN CONG TRU la Thanh Nhan cua nguoi Viet Nam minh. Chung ta la nguoi Viet thi Tho Cung cac vi Thanh Nhan cua minh. Vi nhu Duc Thanh Tran, mot vi Thanh Duc cao Danh trong. Tiec rang co nhung ke quen nguon bo coi, tho lay bon ngoai lai.
22/03/201612:54:43
Khách
Trong tất cả các danh nhân của VN, người đọc thích và phục nhất là cụ Nguyễn công Trứ về triết lý nhân sinh quan của cụ mà tác giả đã đề cập trong bài viết này. Có thể nói rằng tự Cổ chí Kim, khó mà kiếm được người như cụ kể cả phương trời Tây Âu. Ngày nào đó VN được Tự Do, tượng NCT được dựng lên với tất cả sự uy nghi, hoành tráng như tượng của Abraham Lincoln vậy.
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Rõ ràng toàn là những đòi hỏi quá đáng và … quá quắt. Ngay đến bác Hồ mà còn không bảo vệ được cả vợ lẫn con, bác Tôn cũng chỉ có mỗi một việc làm là… sửa xe đạp cho nó qua ngày đoạn tháng thì bác Quang biết làm sao hơn và làm gì khác được?
✱ VOA: Trên cương vị tổng thống, ông Trump đôi khi chia sẻ thông tin, bất kể mức độ nhạy cảm của nó. Ông ngẫu hứng cung cấp thông tin bảo mật cấp độ cao cho bộ trưởng ngoại giao Nga ✱ VOA: Những tài liệu này cần được bảo mật là việc rất nghiêm trọng- đặc biệt là đối với Mar-a-Lago, những khách nước ngoài ở đó - tạo ra một mối đe dọa đến an ninh quốc gia ✱ VOA: John Kelly khởi động một nỗ lực để cố gắng hạn chế những người có quyền tiếp cận ông Trump tại Mar-a-Lago, nhưng nỗ lực này thất bại khi Trump từ chối hợp tác...
Hôm thứ Sáu 23-9 trên tạp chí Project-Syndicate, nhà báo Laurence Tubiana cho rằng không có gì là hay, là tốt một khi châu Âu theo đuổi chính sách đa phương hóa theo tiêu chuẩn hai mặt (double standard) trong cuộc chiến Ukraine, vì cộng đồng Âu còn nhiều vấn đề ưu tiên giải quyết...
Đại Hội Đồng Liên Hiêp Quốc lần thứ 77 đã khai mạc tại New York hôm 20-9-2022, trong bối cảnh thế giới đối mặt với hàng loạt khủng hoảng, đang bị chia rẽ vì nhiều vấn đề: Cuộc chiến Ukraine, khủng hoảng khí hậu, mất an ninh lương thực, khủng hoảng năng lượng, và nạn dịch Covid-19 vẫn chưa chấm dứt...
Truyện dài chống tham nhũng, lãng phí ở Việt Nam đã được thi hành từ Trung ương xuống địa phương, nhưng tham nhũng cứ trơ ra là vì sao? Thắc mắc này không phải đến thời Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng mới có mà từ khuya lắm rồi, ít nhất cũng từ khóa đảng VII thời ông Đỗ Mười làm Tổng Bí thư (28 tháng 6 năm 1991 - 26 tháng 12 năm 1997). Nhưng tại sao tình trạng này cứ kéo dài mãi và không có dấu hiệu suy giảm mà còn biến chứng, lan nhanh mặc dù nhà nước đã tung ra nhiều biện pháp phòng ngừa và chữa trị...
Tôi đã trót có dăm ba lời về nón cối, mũ cối, và dép râu nên (lỡ trớn) cũng xin được thưa luôn, đôi câu, về cái nón tai bèo...
Bạn ơi, -Kẻ trí tuệ ít lỗi lầm và khi phạm lỗi thì nhận biết và tu sửa. Kẻ ngu si không biết lỗi lầm và khi nhận biết thì biện minh mà không hề tu sửa. -Kẻ trí tuệ trước mọi sự việc đều tìm hiểu và phân tích lợi-hại. Còn kẻ ngu si chỉ nhìn thấy lợi mà không thấy hại. -Kẻ trí tuệ biết đo lường thời thế. Còn kẻ ngu si thì làm bừa, khi thất bại lại đổ lỗi cho Trời. Tức khí nhảy ra đâm chém dễ. Nhẫn nhục chờ thời khó, “Khảng khái cần vương dị. Thung dung tựu nghĩa nan.” (Lý Trần Quán Tiến Sĩ đời Lê Trung Hưng)
Theo VOA Tiếng Việt hôm 9-9-2022 bà Aler Grubbs, giám đốc Quốc gia USAID Mỹ tại Việt Nam và ông Nguyễn Kim Sơn, Bộ trưởng GD&ĐT-VN đã ký kết bản ghi nhớ nâng cao chất lượng giáo dục Đại học và thúc đẩy xây dựng một nền Đại Học Tự Trị tại Việt Nam...
Trận đánh tái chiếm cổ thành Quảng Trị kéo dài 81 ngày trong mùa Hè đỏ lửa 1972 là một trong những trận đánh dài và khốc liệt nhất trong chiến tranh Việt Nam. Trong tạp chí tháng Tư trên trang mạng khảo cứu lịch sử historynet năm nay, Thiếu Tướng hồi hưu John D. Howard, một sĩ quan West Point và cựu cố vấn tại chiến trường Việt Nam vào năm 1972 đã kể lại diễn biến toàn bộ chiến dịch và trận tái chiếm lịch sử này. Xin giới thiệu lại bài viết này nhân kỷ niệm 50 năm trận tái chiếm cổ thành kết thúc vào ngày 16 tháng 9 năm 1972...
Vào giữa tháng 3, chưa đầy một tháng sau khi Nga xâm lăng Ukraine, nhà khoa học chính trị Francis Fukuyama đã đưa ra một dự đoán nổi bật: Ukraine sẽ chiến thắng. Sáu tháng sau, Ukraine đang trên đà tấn công và tái chiếm lãnh thổ quan trọng giữa nhiều dấu hiệu là quyết tâm của Nga đang suy yếu. Các bản tường thuật chỉ ra rằng vũ khí và thông tin tình báo do Hoa Kỳ và các quốc gia đồng minh khác cung cấp đang mang lại cho cuộc phản công của Ukraine một sự thúc đẩy nghiêm trọng. Liên minh NATO vẫn bền vững và đoàn kết đứng sau Ukraine, bất chấp nỗ lực của Nga nhằm làm suy yếu sự thống nhất đó bằng cách hạn chế xuất khẩu khí đốt tự nhiên sang châu Âu...
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.