Thăm Nhà Văn Già Xứ Dừa

09/12/201500:00:00(Xem: 6056)

blank
Nhà văn già xứ dừa.

Men theo ký ức đã mù mờ do năm tháng và những đổi thay của khung cảnh đường phố, tôi đến chỗ con rạch nhỏ gần một nghĩa trang bề thế ở ven châu thành Bến Tre, vô quán nước hỏi đường đến tư gia nhà văn Trang Thế Hy. Năm sáu cao bồi vườn xồn xồn đương hội họp nhâm nhi bia sớm hững hờ về cái tên xa lạ. Vài người lơ đảng nhúng môi vô ly tiếp tục chầu vui. Sắp thất vọng trở ra thì tiếng một cô gái lui cui bỏ dừa vô bao cà-ròn cách đó không xa hỏi vọng lại “Phải chăng bác hỏi Ông Ba nhà văn?”. Tôi gật đầu cầu may và được chỉ đi dọc theo con kinh vào chừng 100 thước. Cô gái còn mách lẽo thêm ông Ba trong dịp Tết nầy mới lãnh giải thưởng văn nghệ cao cấp của tỉnh nhà. Mừng thầm cho nhà văn mình mến mộ, ít ra giải thưởng cũng đem lại chút ít vật chất cho người có công với văn nghệ khi về già, cũng như đem lại phần nào sự hãnh diện cho xứ sở đã sanh thành ra ông. Nhớ lại khi tôi còn rất trẻ đã đọc tác phẩm của ông, và những người nổi tiếng đồng thời như Lưu Nghi, Khổng Nghi... trên những số báo Nhân Loại in tại một nhà in trên đường Bến Chương Dương mà tôi nao nức đón đợi từng số một từ vài ngày trước khi số báo mới được phát hành. Sau nầy lớn hơn một chút, thỉnh thoảng đọc ông trên tạp chí Bách Khoa, cái rộn ràng chờ mong của thời mới lớn không còn nhiều nhưng sự thích thú thưởng thức không hề suy giảm. Ông viết ít nhưng mỗi bài đưa ra một vài vấn đề vang dội trong tâm trí người đọc. Truyện có dư vị đăng đắng, không ở trạng huống bi thảm trên số phận của nhân vật mà ở những cách thế suy nghĩ, ở thái độ hành xử đặc biệt của nhân vật. Tất cả đều bước ra ngoài sự bình thường đơn điệu hằng cữu, khác xa với những phản ứng thường nhật thấy ở con người tiêu biểu, chung chung. Với tôi, truyện của ông nặng về lý trí hơn tình cảm, không dễ đọc một mạch để cho ta biết cốt lỏi của vấn đề, truyện ông kén người thưởng thức, nhưng khi người đọc đã chịu thì ông là một tác giả không thể quên trong bao nhiêu người viết mà mình từng hâm mộ.

Vào tới cửa ngỏ nhà ông, nhìn khu vườn không nhiều chăm sóc, cỏ phủ kín khoảng sân và hàng ba lót gạch tàu mốc rêu xanh dờn. Mấy con chó sủa vang dội. Một phụ nữ trung niên ra mở cái cổng khép hờ, la đàn chó và mời khách vào. Chúng tôi được mời vào căn chái bên hông nhà, có lẽ đó là nơi tiếp khách tươm tất nhất của chủ nhơn với chậu vạn thọ trong góc hè còn vương màu Tết. Ra tiếp chúng tôi với cặp mắt già nhấp nháy nhìn khách, ông cố lôi trong trí nhớ coi khách là ai. Dáng chậm chạp từ tốn pha trà, thong thả đặt khay mứt còn lèo tèo mấy miếng gừng, mấy cục thèo lèo xanh đỏ lên bàn mời khách như để kéo dài thời giờ đào sâu trong ký ức về một hình ảnh đã nhạt nhòa. Sau những câu thăm hỏi xã giao, chủ khách đã phá tan được lớp băng giá e dè khi nhà văn nhớ lại khách đã đến đây hàn huyên vài lần, câu chuyện trở nên thân tình hơn, vào trong tâm sự hơn khi khách nhắc đến vài bạn văn xưa đương thời với ông.

Nhà văn năm nay đã 86 tuổi, đương sanh sống trên mãnh vườn nhỏ với hai người con cũng xấp xỉ 60, với chút ít huê lợi cây trái đắp đổi qua ngày,sức khỏe có suy nhược do tuổi già nhưng trí nhớ thì rất phi thường. Bặp bặp một hơi thuốc theo thói quen, ông chậm rải kể chuyện xưa, chuyện nay, thỉnh thoảng trầm ngâm về dĩ vãng, nhớ lại những biến cố trong đời hay những nhận định có nhiều giá trị. “....Tôi vào rừng Tây Ninh giữa năm 1963. Bị người tố cáo nên sau khi ở tù ra thì đi liền. Vào đó cùng sinh hoạt chặt chẽ với anh Lý Văn Sâm. Anh Sâm người hiền từ, ốm như tôi, lớn hơn tôi 4 tuổi, chúng tôi coi nhau là bạn văn, chia sẻ những suy nghĩ văn nghệ. Sau nầy về Sài Gòn, chúng tôi vẫn còn thân thiết. Điều lạ là ở trong đó tên tôi là Tư Sâm. Tại sao hả? Tình cờ thôi, đặt là đặt vậy, không có lý do gì trong cái thứ và cái tên. Anh Lý Văn Sâm vào đó trước tôi sau khi phá khám, Dương Tử Giang bị chết trong vụ nầy...” Hoặc vài chi tiết vui vui: Năm 1989 tôi được Hội Nhà Văn đề cử đi Liên Xô cùng với một người nữa, đi 10 ngày, mà xứ sở của người ta minh mông quá xá nên mình cũng chẳng thấy được bao nhiêu. Đời sống lúc đó chưa ổn định, cái áo veston thì mượn của Lý Văn Sâm, cái quần thì mượn của người khác. Lúc đó.... Nhà văn ngừng ngang, không nói hết ý, vài phút sau mới tiếp. “Bây giờ anh Lý Văn Sâm nằm ở nghĩa trang Thành phố, mã đá hoa cương rất đẹp...”

Tôi tìm trong ánh mắt nhà văn một tình cảm gì đó khi nói mấy chữ sau cùng, thoáng ao ước hay khen tặng.. Cặp mắt ông như xa vắng sau làn khói thuốc mỏng.

Người nghe ghi nhớ những chi tiết cần thiết, những chi tiết không phải dễ được nghe từ người có dính dáng đến những nhân vật thế thời.. Cuộc chiến vừa qua đã cuốn lôi bi thiết biết bao nhiêu người vào cuộc. Kẻ đúng người sai trong sự lựa chọn, kẻ tự nguyện kẻ bị dòng đời đẩy xô vào, nhưng tấm lòng vì nước của từng người, từng trường hợp cho đến giờ vẫn chưa được đánh giá đúng mức. Tôi nhìn lại nhà văn, móm mém chậm chạp, phong trần theo dấu thời gian tuy nét thanh nhã xưa vẫn còn có thể nhìn thấy phưởng phất trong ánh mắt thiệt hiền từ và trong sáng.


Tôi nhắc về bức họa chân dung rất có thần treo trên vách mà mình thấy lần trước cách đây mấy năm, ông xác nhận chân dung đó do danh họa Nguyễn Trung, trong nhóm Họa Sĩ Trẻ của Sài Gòn thập niên 60, vẽ tặng. Nguyễn Trung ít vẽ chân dung nam, dường như là chỉ vẽ có hai người thôi, còn đều vẽ chân dung phụ nữ. Tôi nghĩ lơ mơ về chỗ dựng xứng đáng của bức tranh nầy khi nhà văn nằm xuống, như bức tranh chân dung nhà văn Sơn Nam, chiếm một vị trí trang trọng ở nhà lưu niệm Sơn Nam nơi cống Bảo Định Tiền Giang, do họa sĩ thời danh Nhốp múa cọ...

Nhắc đến số lượng truyện ngắn của hai người, về những sáng tác gần đây, tôi phàn nàn rằng mình mất quá nhiều thời giờ cho những bài biên khảo và chuyện phiên âm chữ Nôm nên phần văn nghệ thuần túy không được phong phú như ý muốn, ông lý giải rất thuyết phục về sự đa dạng của văn chương. Có loại làm người đọc động lòng, có loại khiến độc giả động não. Loại nào cũng thể hiện được bản lĩnh của người cầm bút. Nhận định sâu sắc của nhà văn khiến tôi nhớ đến một truyện ngắn mà ông đăng trên tạp chí Nhân Loại ngày xưa, trong đó nhân vật chánh, một cô xẩm trẻ đã chê nhà văn nhát gan khi không dám cho nhân vật mình chết khi đáng chết.

Tôi bắt gặp ánh mắt trầm tư của nhà văn, vừa xa vắng vừa mỉm cười hóm hỉnh: Truyện đó mang tình cảm sâu đậm của tôi. Sự thật trong truyện đó thiệt là nhiều. Cô xẩm trẻ sau đó chịu chết cháy vì không muốn làm đồ chơi cho một trọc phú đã đặt mua cô ngay khi cô tuổi mới 12, 13. Tôi không dám trơ trẻn hỏi về sự thật liên hệ giữa nhà văn và nhân vật nữ nầy ở ngoài đời. Có những điều bạn đọc, bạn viết muốn hỏi nhà văn lắm nhưng phải cố dằn lòng bỏ qua dầu biết rằng chi tiết đó sẽ đem lại một cái nhìn rõ ràng hơn về tác phẩm nào đó của nhà văn.

Hình như nhắc đến truyện ngắn nầy nhà văn nhớ đến chuyện tình yêu, ông đề nghị hai người chúng tôi, mỗi người đọc cho ông nghe về một bài thơ của Tagore mà ông đã dịch từ một bản Pháp ngữ mới in trong tập thơ mỏng Đắng và Ngọt.

Tôi đọc, cố rõ từng chữ một vì là lần đầu tiên mình đọc bài thơ nầy. Bài thơ như đa số những bài khác của Tagore, thuộc loại ẩn dụ, không dễ gì thông hiểu khi chưa có nhiều thời giờ suy nghĩ:  Em đã xếp tôi vào chỗ dành cho những người thua trận/ Tôi biết rằng quyền chiến thắng cũng như quyền rút ra khỏi cuộc chiến không thuộc về tôi/ Tôi lao xuống vực thẳm, quyết chạm cho được cái đáy của vực thẳm ấy/ Tôi chơi canh bạc của người thua trận/ Tôi ném vào canh bạc ấy tất cả những gì tôi có, và khi đã mất tất cả mọi thứ rồi, tôi sẽ ném luôn vào đó tấm hình hài xương thịt của tôi....

Nhà văn góp ý: Kẻ thua bạc nầy đã đặt tới số vốn cuối cùng của đời mình. Đó là hình hài mình. Không còn diễn tả nào cặn kẻ hơn, tận cùng hơn về hình ảnh kẻ thua. Tận cùng!. Nhà văn thốt ra hai tiếng ngắn gọn và lại trầm ngâm trong tư tưởng gợi ý từ lần nghe mới. Tôi thông hiểu tâm trạng đó. Bài thơ tuyệt phẩm là bài thơ khiến ta mỗi lần đọc lại khám phá ra thêm ý mới và dễ kéo ta vào những suy tư bất tận mới. Lâu lắm ông mới lên tiếng. Bài thơ đưa ẩn dụ về tình yêu. Kẻ thua cuộc là kẻ không được yêu lại nhưng vẫn hết mình đối với tình yêu đó, kể cả cái chết. Yêu là vậy!

Nhìn ông già móm mém hom hem bàn luận về chuyện yêu đương, về thơ ca diễm tuyệt, tôi thấy mình thật may mắn, thật hạnh phúc khi lắng nghe: Đời người không phải dễ có những phút giây như vậy. Duyên văn nghệ chăng, cơ may chăng? Cao hứng tôi xin phép đọc bài thơ mình vừa khai bút đầu Xuân mấy hôm trước, tặng bạn văn già:

Sãy chân lạc bước xuống đời,/ Xin chào thế giới bằng lời u-oa./ Lưng còng mắt kém, sần da,/ Tay run gậy trúc, trí dần dà quên./ Thở hơi không nỗi nằm tênh. /Bao nhiêu chủng tử lềnh bềnh phổi gan./ Uổng công nắm bắt thời gian,/ Sá gì dẫu có triệu ngàn kiếp sanh /Ta bà vây khổn quanh mình,/An nhiên tự tại rẽ khinh mọi điều.

Nhà văn nhắc lại hai câu cuối và chép miệng. An nhiên tự tại không phải dễ gì. Rẽ khinh mọi điều còn khó hơn. Trước khi từ giã, tôi đề nghị chụp một bức hình lưu niệm. Ông đứng sát vô tôi, nhỏ nhoi, nhẹ hỏng, nói như dặn dò nghiêm nghị: Tốt khoe xấu che nha, hình chụp làm kỷ niệm nha, không nên đưa ra công chúng lúc nầy.

Tôi hiểu lời dặn như sự né tránh đám đông của người già. Tới tuổi nào đó sự đơn giản, hiu quạnh lại là thói ưa; ồn ào, hình thức phô trương nào về mình cũng làm mình thấy khó chịu... Trên đường về lại Sài Gòn, gặp một tấm bảng quảng cáo lớn bằng cả một tòa nhà đập vào mắt hàng chữ: “Chào mừng sự kiện tiêu thụ kỷ lục 1 tỷ lít bia X..”, tôi xúyt xoa với bạn đồng hành: Phải chi một vài tấm bảng kia là hoan nghinh tim óc của của nhà văn già hết đời với xứ dừa thơ mộng thì hay biết mấy!.Con đường về đượm nhiều nét âm u của buổi chiều tà, tự dưng tôi thấy buồn lòng với ý nghĩ đó.

Nguyễn Văn Sâm (Sài-thành, đêm Nguyên Tiêu Tân Mão, 2011)

Ý kiến bạn đọc
10/12/201507:04:23
Khách
Ai bị bệnh sùi mào gà thì liên hệ với mình theo sđt : 0966156557
Mình cũng từng bị căn bệnh nay đi viện đốt mấy lần không khỏi cuối cùng mình được một người bạn giới thiệu một phương thuốc nam gia truyền thế là khỏi được mấy năm nay không bị lại nữa,bạn nào bị căn bệnh này thì liên hệ với mình,mình chia sẻ cho.
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tại sao rất ít người Việt đọc sách Việt? Tôi muốn nói đến sách văn chương, sách triết học, sách khoa học. Đây là ba nguồn kiến thức, tư tưởng lớn của nhân loại. Nếu lấy ra hết ba loại hiểu biết này, con người chỉ là đàn bò nhai lại và tranh cãi. Nếu một người không có hiểu biết nào từ ba nguồn cung cấp trên, người đó không thể khác hơn con bò. Tuy nhiên, việc này không bao giờ xảy ra.
Hôm thứ Sáu 13/1/2023 vừa qua, Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden tiếp Thủ tướng Kishida Fumio của Nhật Bản tại phòng Bầu Dục Tòa Bạch Ốc. Chương trình nghị sự của hai nguyên thủ quốc gia hẳn phải đề cập đến hiểm họa an ninh từ Trung quốc, mà cả hai quốc gia trong thời gian những năm gần đây đều đặt lên trọng tâm hàng đầu
Làm sao để giữ vững tư tưởng trong Quân đội và Công an là vấn đề sống còn năm 2023 của đảng Cộng sản Việt Nam (CSVN). Lý do vì năm con Mèo (Quý Mão) có Hội nghị Trung ương giữa nhiệm kỳ Khóa đảng XIII, dự trù vào khoảng tháng Sáu, để bỏ phiếu tín nhiệm các cấp Lãnh đạo từ Trung ương xuống địa phương. Cuộc bỏ phiếu này sẽ là cơ hội cho các cấp tranh đua, chạy chức, chiếm quyền lãnh đạo. Và kết quả cuộc bỏ phiếu này sẽ đặt nền tảng cho Đại hội đảng khóa XIV để bầu lên Tổng Bí thư và Bộ Chính trị mới nhiệm kỳ 2026-2031...
Chứ chả lẽ cái chết thảm thiết của bà Cát Hanh Long và của hàng bao nhiêu triệu lương dân khác nữa (ở khắp ba miền đất nước, từ hơn nửa thế kỷ nay) thì đất/trời có thể dung tha được hay sao?
✱ Lê Đức Thọ: Bây giờ về phần thỏa thuận chúng tôi đã đồng ý, chúng ta sẽ tiến hành như thế nào? ✱ Kissinger: Để tránh nhầm lẫn, chúng tôi sẽ đánh máy lại từ tiếng Anh của chúng tôi và ông có một bản sao của bản văn. Chúng tôi sẽ nỗ lực tận tâm nhất để đảm bảo rằng mọi thứ chúng ta đã đồng ý đều được hợp nhất. ✱ TT Thiệu: Nếu chúng tôi không thể ký thỏa hiệp này trước cuộc bầu cử, thời liệu Hoa Kỳ có cần phải công bố cho người dân biết rằng họ vẫn có ý định ký kết thỏa hiệp này không? ✱ TT Nixon: Tôi phải có câu trả lời của ông (TT Thiệu) trước 1200 giờ Washington, ngày 21 tháng 1 năm 1973...
Sau 13 năm, cuối cùng thì Bác sĩ David Sinclair và các đồng nghiệp đã tìm được câu trả lời cho câu hỏi: Điều gì thúc đẩy quá trình lão hóa? Trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Cell vào ngày 12 tháng 1 năm 2023, Sinclair, giáo sư di truyền học và đồng giám đốc của Paul F. Glenn Center for Biology of Aging Research tại Trường Y Harvard (Harvard Medical School), đã phác họa ra một chiếc đồng hồ lão hóa, khi ta vặn chiều kim là có thể đẩy nhanh hoặc đảo ngược quá trình lão hóa của các tế bào.
Lời báo động muộn màng này cũng đã giúp tôi hiểu ra lý do mà sư Minh Trí – sau khi xuất gia, từ bỏ mọi hoạt động chính trị, đã hết lòng tận tụy chăm lo cho những lớp học Việt Ngữ, ở Kampuchea, cho đến… hơi thở cuối!
Trong bài viết sau đây, Henry Kissinger đã cảnh báo về một cuộc thế chiến mới có thể xảy ra và phương cách tốt nhất là tìm cách tạo cho Nga một cơ hội đàm phán trong danh dự. Ý kiến của Kissinger còn nhiều điểm chưa thuyết phục, cần được thảo luận sâu xa hơn...
Trong hơn ba năm - chính xác là 1,016 ngày - Trung Quốc đã đóng cửa với cả thế giới. Hầu hết sinh viên nước ngoài rời khỏi đất nước khi bắt đầu đại dịch. Khách du lịch đã ngừng đến tham quan. Các nhà khoa học Trung Quốc đã ngừng tham dự các hội nghị nước ngoài. Các giám đốc điều hành người nước ngoài bị cấm quay trở lại công việc kinh doanh của họ ở Trung Quốc. Vì vậy, khi Trung Quốc mở cửa biên giới vào ngày 8 tháng 1, từ bỏ những tàn tích cuối cùng của chính sách “không covid”, việc đổi mới tiếp xúc thương mại, trí tuệ và văn hóa sẽ có những hậu quả to lớn, mà phần nhiều là lành tính.
“Đến hẹn lại lên” là chuyện thông lệ, không có gì đặc biệt, nhưng lãnh đạo mà cũng chỉ biết làm đến thế thì dân lo. Chuyện này xẩy ra ở Việt Nam vào mỗi dịp cuối năm khi các cơ quan đảng và chính phủ tổng kết tình hình năm cũ để đặt kế hoạch cho năm mới. Ông Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư đảng, người có quyền lực cao nhất nước, cũng đã làm như thế. Nhưng liệu những điều ông Trọng nói có phản ảnh tình hình thực tế của đất nước, hay ông đã nói tốt để đồng hóa mặt xấu?
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.