Hôm nay,  

Trang Sử Việt: Nguyễn Bỉnh Khiêm

19/05/201500:00:00(Xem: 5704)

Nguyễn Lộc Yên
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của đề tài. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt.)
__________

NGUYỄN BỈNH KHIÊM (1491 - 1585)

Nguyễn Bỉnh Khiêm quê Hải Dương, tên huý là Nguyễn Văn Đạt, tự là Hanh Phủ, hiệu là Bạch Vân cư sĩ, các môn sinh tôn ông là Tuyết Giang phu tử.

Tương truyền, lúc ông còn trẻ được thân mẫu là bà Nhữ Thị Thục, con gái út Thượng thư bộ Hộ Nhữ Văn Lan thời Lê Thánh Tông, bà học rộng biết nhiều, giỏi tướng số, văn chương; dạy ông rất kỹ. Sư phụ của ông là Lương Đắc Bằng là Thượng thư dưới triều Lê sơ, ông là học trò xuất sắc trong các môn sinh, được thầy cho quyển “Thái Ất Thần kinh”. Từ đấy, ông rất giỏi về: Y, lý, số.

Ông thi đỗ Trạng nguyên năm 1535, đời Mạc Thái Tông (Mạc Đăng Doanh), được bổ nhiệm làm Đông Các hiệu thư, sau đấy giữ các chức: Tả thị lang bộ Hình, Tả thị lang bộ Lại kiêm Đông các Đại học sĩ. Ông tính cương trực, đã chỉ trích và hạch hỏi 18 cường thần trong triều, nhưng vua không thuận tấu trình. Năm 1542, ông xin về trí sĩ sau 8 năm làm quan tại triều đình.

Ông về Bạch Vân Am ở ẩn, mở trường dạy học và lập “Trung tân quán” để giúp đỡ người nghèo khó và chấn chỉnh đạo đức, cảnh tỉnh bọn phú hào, quan lại địa phương nếu sách nhiễu dân chúng.

Khi nhà Mạc sắp bị diệt vong, sai sứ đến hỏi ý kiến Trạng, Trạng Bảo: “Cao Bằng tuy thiểu, khả diên sổ thế” (Cao Bằng tuy đất hẹp, nhưng có thể giữ được vài đời). Quả đúng như vậy. Khi họ Trịnh muốn soán ngôi nhà Lê, cho sứ giả đến thỉnh ý của Trạng, Trạng bảo: “Lê tồn Trịnh tại, Lê bại Trịnh vong”, nên họ Trịnh không đám soán ngôi. Đến khi Nguyễn Hoàng biết người anh rể muốn hãm hại mình, lại đến nhờ Trạng chỉ cách giữ thân, Trạng bảo: “Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân” nhờ vậy mới thoát thân được.

Mặc dù Trạng về trí sĩ, nhưng nhà Mạc mỗi khi gặp khó khăn, đều sai sứ đến gặp Trạng xin ý kiến. Thấy Trạng thông thạo lý số, giống như Trình Di, Trình Hạo ở Trung Hoa, nên vua nhà Mạc gọi ông là Trình Quốc Công, do đó dân gian gọi là Trạng Trình. Tuy nhiên, có một số tài liệu chứng minh rằng chữ Trạng Trình là bắt nguồn từ tên địa danh của làng Trung Am nơi quê quán của Nguyễn Bỉnh Khiêm mà thôi.

Học trò của ông có nhiều người hiển đạt như: Phùng Khắc Khoan, Lương Hữu Khánh, Trương Thời Cử, Đinh Thời Trung, Nguyễn Văn Chính (con trai cả ông).

Ngày 28 tháng 11 Ất Dậu (1585), ông tạ thế tại quê nhà hưởng thọ 95 tuổi. Vua nhà Mạc (Mạc Mậu Hợp) cử Phụ chính đại thần Ứng vương Mạc Đôn Nhượng cùng văn võ bá quan về lễ tang để tỏ sự tôn kính.

Ông đã để lại: Bạch Vân quốc ngữ thi (100 bài thơ), và sấm Trạng Trình còn lưu truyền khắp dân gian.

*- Thiết nghĩ: Nói đến ông Nguyễn Bỉnh Khiêm, người ta nghĩ ngay đến “sấm Trạng Trình”, vì người ta coi ông là nhà tiên tri số một của Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung, có lẽ: “Trạng Trình đã hiểu được huyền cơ của tạo hóa”. Sấm Trạng Trình ứng nghiệm từng giai đoạn lịch sử đã qua, đang và sẽ tới. Có nhiều lời sấm ký đã được giải mã, các dự đoán ứng nghiệm đúng chính xác. Lý học của ông đã tiên đoán về nhà Lê Trung Hưng; chỉ cho nhà Mạc tái dựng nghiệp ở Cao Bằng; khuyên họ Trịnh dựa vào vua Lê để cùng tồn tại; chỉ cho Nguyễn Hoàng vào Thuận Hoá để dung thân, kiểm nghiệm đều đúng. Những dự đoán của ông có cơ sở vững vàng nên gọi Trạng Trình là nhà tiên tri rất xứng đáng.

Trạng Trình là người đầu tiên đã gọi tên nước là “Việt Nam” trong lịch sử, ông đã xác định qua các dòng văn thơ của ông còn lưu lại đến nay “Việt Nam khởi tổ xây nền”. Thơ gửi Trạng nguyên Giáp Hải: “Tuệ tinh cộng ngưỡng quang mang tại. Tiền hậu quang huy chiếu Việt Nam” (Bầu trời cùng ngắm trông sao sáng. Rực rỡ trước sau rọi Việt Nam). Thơ gửi Thư quốc công Nguyễn Thiến: “Tiền trình vĩ đại quân tu ký. Thùy thị phương danh trọng Việt Nam” (Tiền đề rộng lớn nên ghi nhớ, Danh tiếng cho ai trọng Việt Nam?).

Cảm mộ: Trạng Trình

Nguyễn Bỉnh Khiêm, yêu nước lo dân
Quán thông kim cổ, bậc cao nhân
Mến thương nòi giống, dù dân dã
Hạch hỏi đồng liêu, nếu loạn thần
Họ Trịnh hỏi han, thôi soán nghiệp
Nguyễn Hoàng vấn kế, để dung thân
Nghìn sau, sấm Trạng còn danh tiếng
Sơn thuỷ thảnh thơi, lánh bụi trần!

Nguyễn Lộc Yên

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
1234567Trang sauTrang cuối

Tác phẩm Metamorphosis, tạm dịch Biến Dạng của Franz Kafka mở đầu bằng một trong những câu văn gây ám ảnh nhất trong văn học thế giới: khi Gregor Samsa thức dậy và phát hiện mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ. Không có lời cảnh báo, không có lời giải thích, không có sự chuẩn bị kịch tính nào. Cú sốc đến ngay lập tức – và đó là thiên tài của Kafka. Ông không dẫn dắt người đọc bước nhẹ nhàng vào cơn ác mộng của Gregor Samsa. Ông ném độc giả của ông thẳng vào đó, buộc chúng ta phải đối mặt với sự phi lý của sự tồn tại mà không có sự an ủi của logic hay lý trí.

Sự thật là nạn nhân không “bám theo ICE suốt cả ngày” như Kristi Noem đã nói. Cô bị bắn khoảng 9 giờ 30 phút sáng, trên đường quay về sau khi chở con trai cô đến trường học cách đó vài ngã tư đường. Hôm nay, tờ New York Times và Washington Post đã có video và bài phân tích chi tiết những gì xảy ra thông qua tất cả video nhân chứng ở hiện trường. Hai tờ báo lớn chỉ ra mỗi phát súng của đặc vụ ICE bắn ra ở góc độ nào, có thật sự vì gặp nguy hiểm tính mạng hay không.

LTS: Biến cố Venezuela sau vụ bắt giữ Nicolás Maduro đang làm rúng động toàn vùng Nam Mỹ. Trong bối cảnh ấy, bà Delcy Rodríguez, 56 tuổi, vốn là phó tổng thống dưới thời Maduro, đã được Tòa án Tối cao và quân đội Venezuela đưa lên nắm quyền lâm thời. Bà cũng là một nhân vật từng được Washington ngỏ ý đối thoại trước đây. Sự kiện này đặt ra câu hỏi: Phải chăng đó là bước đầu của sự "chuyển quyền trong nội bộ," hay chỉ là hồi kế tiếp của cùng một vở tuồng?

Cuộc tấn công và bắt sống vợ chồng Tổng thống Nicolás Maduro ngay trên lãnh thổ Venezuela trong ngày cuối tuần đã trở thành một sự kiện chính trị thế giới hàng đầu khi bước vào năm mới 2026 này. Trong khi những đồng minh của Donald Trump ca ngợi và ủng hộ chiến dịch quân sự này thì ngược lại, một số câu hỏi cũng đã được đặt ra là, liệu một cuộc tấn công quân sự vào Venezuela, một quốc gia không mang tính đe dọa trực tiếp và hiển hiện đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ, có được thông báo và sự chuẩn thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ theo hiến pháp? Cũng như một chiến dịch quân sự và bắt sống một nguyên thủ quốc gia khác trên lãnh thổ một quốc gia có chủ quyền như Venezuela có đúng với nguyên tắc ngoại giao và công pháp quốc tế hay không?

Người đàn ông lê những bước chân nặng nề giữa hai triền núi mù sương. Gió và bụi cát làm mái tóc dài của ông ta rối bời. Chiếc khăn choàng và áo măng-tô có vẻ không đủ ấm, nên gương mặt hốc hác, mệt mỏi, lấm lem những vết đen như vừa chui ra từ mỏ than. Rồi ngay sau đó, ông ta xuất hiện trong một quán nước, ngồi bên chiếc bàn có ly trà nóng bốc khói nghi ngút trên tay, mắt nhìn xa xăm ra cửa. Một tiếng hát khàn, đục, nặng như những vách núi hai bên đường ông ấy đang đi, vang lên.

Sau khi bài “Chúng Ta Sống Sót” đăng tuần qua, Việt Báo nhận được nhiều hồi âm hơn thường lệ: tin nhắn, điện thoại, thư điện tử. Có người quen, có độc giả chưa từng gặp. Nội dung không khác nhau mấy. Phần lớn là sự đồng cảm. Có người nói đọc xong thấy nhẹ lòng, vì biết mình không phải là kẻ đơn độc nghĩ như thế. Có người gửi lời cảm kích khi có người nói hộ tiếng nói lòng mình. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở nội dung, mà ở cách người ta nhắn gửi hồi âm. Tất cả đều chọn nói riêng. Không bình luận công khai. Không chia sẻ kèm ý kiến. Họ đi bằng “cửa hậu”. Lý do dễ hiểu: không muốn bàn chuyện chính trị nơi công cộng, nhất là trên mạng xã hội — nơi một câu nói có thể bị chụp mũ nhanh hơn tốc độ người ta kịp giải thích mình muốn nói gì.

Năm 2025 đi qua trong chiếc bóng của Donald Trump. Vị tổng thống ồn ào này, với cách hành xử phá bỏ mọi khuôn thước, đã làm xoay chuyển trật tự thế giới: khiến các nền kinh tế lên cơn sốt, nhưng cũng đẩy đồng minh Âu châu phải chi nhiều hơn cho quốc phòng. Bước sang 2026, khi “cơn lốc Trump” vẫn còn cuộn, đây là mười điều đáng dõi theo.

Năm 2025 đang khép lại. Không tổng kết. Không lời ca tụng. Chỉ lặng lẽ như một người vừa đi qua nhiều mất mát — chẳng còn hơi sức nói thêm điều gì. Nhìn lại — năm 2025 không dạy ta cách thắng, mà dạy ta cách không ngã gục. Chúng ta sống sót — vì thói quen nhiều hơn hy vọng. Quen giá cả leo nhanh hơn đồng lương. Quen nhìn nhau bằng ngờ vực hơn cảm thông. Quen tin dữ đến sớm hơn cà phê sáng. Quen mỗi ngày đều phải chọn một nỗi lo để mang theo, bởi không ai ôm nỗi chừng ấy đổ vỡ vào lòng cùng lúc.

Con người ở bất cứ nơi nào trên thế giới cũng có quyền được hạnh phúc và tạo ra hạnh phúc. Nó giống như dưới bầu trời có thể xảy ra trận không kích bất cứ lúc nào, dù ngày hay đêm, nhưng người Ukraine vẫn có thể khảy lên tiếng đàn Bandura. Một năm qua, ai trong chúng ta không mệt mỏi với những dòng chảy đầy bụi bặm, thoát ra từ một gánh xiếc nghiệp dư, mang theo những chất dơ của hận thù, ích kỷ, tham vọng, độc tài. Những ngày cuối cùng của năm 2025, hãy nói về Lửa Và Tro (Avatar: Fire and Ash), thưởng thức siêu phẩm giả tưởng của James Cameron, để cùng khép lại một năm ngộp thở của nước Mỹ, và cùng chiêm nghiệm một điều mà nước Mỹ đang cố tình lãng quên.

Mùa Giáng Sinh này, khi chúng ta chúc nhau an lành, hòa bình và thiện chí, có lẽ ta biết rõ hơn bao giờ hết, mình sẽ là người mở cửa quán trọ hay là Herod của thời đại mới? Khi đó, chúng ta sẽ hiểu — Chúa ở bên ai trong mùa Giáng Sinh này.
1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.