Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Vài Ý Kiến Sau Khi Đọc Truyện Tóc Mai Của vhp.Hạ Vũ

09/05/201400:00:00(Xem: 4010)

Võ Hồng Phi, bút hiệu vhp.Hạ Vũ, là cựu sinh viên Viện Hán Học Huế khóa II, 1960-1965, đối với anh em chúng tôi, những người cựu sinh viên Viện Hán Học Huế là người bạn, người em đã từng gặp gỡ, quen biết nhau từ những năm 1960, đến nay cũng đã hơn nửa thế kỷ. Lâu lâu, có dịp thuận tiện, anh chị em chúng tôi họp mặt để nhắc lại những kỷ niệm ngày xưa học cùng trường. Tôi biết Võ Hồng Phi được đào tạo trong một khóa trình 5 năm tại Viện Hán Học Huế, sau khi tốt nghiệp được tuyển dụng làm cô giáo dạy môn Việt Văn tại trường Trung Học Đệ Nhị Cấp Thủ Khoa Nghĩa ở Châu Đốc.

Cô là người có kiến thức, nhiều tài năng, thỉnh thoảng cũng có làm thơ viết văn... nhưng chưa nghe nói "có tác phẩm" xuất bản trước và sau 1975 tại Việt Nam cũng như tại hải ngoại. Mới đây, cô cho biết "cô sẽ gởi tặng tôi tác phẩm mới của cô (thơ và văn)". Chúa nhật 4 tháng 5/2014 vừa rồi, nhân dịp họp mặt của anh chị em cựu sinh viên Viện Hán học Huế tại Nam Cali, tôi nhận được một lúc hai tác phẩm thơ và văn của cô tặng.

Ngay sau khi về đến nhà, tôi để ra hai ngày đọc hết cả hai tác phẩm nầy. Đây là tác phẩm đầu tay của cô. Cô viết văn khi bước vào tuổi cuối Thu khác với trường hợp của tôi, đã có thơ và truyện đăng báo khi vào tuổi đương Xuân, mới 17 tuổi, đang học lớp Đệ Tam (bây giờ là lớp 10). Tôi không được hân hạnh đọc bản thảo để có vài cảm tưởng được đăng vào sách của cô như các bạn khác. Nhưng riêng đối với anh chị em trong gia đình (cựu sinh viên Viện Hán Học), tôi cũng có bổn phận viết cho cô vài lời về tác phẩm đầu tay của cô.

Tôi nhớ lại trường hợp của tôi vào năm 1957, cách nay 57 năm. Lúc đó, tôi mới 17 tuổi, đang học lớp 10 ban Trung học. Lần đầu tiên, truyện ngắn có tựa đề "Ông Lão Thức Thời" được đăng trên Nguyệt San "Mầm Sống" tại Huế. Truyện ngắn đó có kèm theo một bài thơ (nghĩa là vừa văn, vừa thơ cùng một lúc được đăng lên báo). Tôi đã ký một bút hiệu rất bí hiểm, ít ai biết đó là bút hiệu của tôi. Nguyệt San "Mầm Sống số 6 phát hành vào tháng 6/1957" đã gây nên sóng gió trong cuộc đời tôi. Báo mới phát hành đã bán hết sạch... Người ta tìm đọc số báo đó...

Tòa Soạn đã phải cho in thêm và phát hành lần thứ hai, vẫn bán hết sạch. Chủ nhiệm là LM Nguyễn Văn Lập (sau nầy là Viện Trưởng Đại Học Đà Lạt) và chủ bút là Hùng Anh (bút hiệu của LM Nguyễn Văn Phước, giáo sư Tiểu Chủng Viện Huế) đều ngạc nhiên. Nhưng sau đó, hai vị đã hiểu ra sự thật.Chính vì cái truyện ngắn đó, mặc dù là hư cấu (tưởng tượng ra mà viết) nhưng người đọc đều biết đó là chuyện thật. Tên những nhân vật trong truyện là tên do tác giả đặt ra, nhưng mọi người đều biết tác giả muốn nói đến nhân vật nào trong xã hội thời đó. Điều không ai ngờ tác giả là một cậu học sinh mới 17 tuổi!

Tâm lý của một học sinh, lần đầu tiên cầm bút viết văn, có bài được đăng lên báo làm cho tôi cảm kích biết bao! Vậy hôm nay, bạn tôi là cô giáo Võ Hồng Phi cho ra đời tác phẩm đầu tay, vào tuổi cuối đời thì tâm trạng của cô có giống tâm trạng của tôi 57 năm trước đây hay không? (thú thật hồi đó tôi vô cùng cảm kích).Sau khi cô chết đi, dù có để lại cho con cháu tài sản, nhà cửa, nữ trang quý giá hay vài chục ngàn, vài trăm ngàn đô la... thì cũng không có ý nghĩa cho bằng để lại cho con cháu một cuốn sách!

Người xưa thường nói: lập chí, lập ngôn, lập hội... đạt được ba chuyện đó thì tên tuổi sẽ tồn tại mãi với đời. Lập chí là đưa ra được những tư tưởng, chủ trương đường lối về chính trị hay những tư tưởng về triết học, văn chương. Lập ngôn là viết những tư tưởng đó ra thành sách vở, sắp xếp cho có hệ thống. Lập Hội là kết hợp lại những người cùng tư tưởng với mình hay ủng hộ tư tưởng của mình thành một nhóm, một tổ chức để phổ biến hay thực hiện tư tưởng đó. Người xưa cũng nói "dĩ văn hội hữu" (dùng văn chương để kết bạn). Thơ văn của mình, tác phẩm của mình được phổ biến ra cho bạn bè, cho độc giả như vậy là mình đã góp mặt vào làng văn, thì sẽ có nhiều bạn văn chương (hay bạn độc giả) đó cũng là "dĩ văn hội hữu."

Người viết văn, làm thơ là nhân chứng của xã hội mình đang sống. Từ những hình ảnh đã thấy, đã gặp, đã biết hoặc đã nghe kể lại... họ đã dựng nên những câu chuyện gọi là tiểu thuyết. Dù là hư cấu đi nữa, thì chúng ta vẫn cảm thấy có cái gì đó rất thật, rất bình thường, không phải điều quá đáng. Trái lại, trong hồi ký, tác giả là nhân chứng trực tiếp hay gián tiếp. Những điều thuật lại có một giá trị lịch sử mà tác giả đem tên tuổi của mình ra làm chứng, chịu trách nhiệm trước dư luận về những điều mình viết ra. Người đọc sẽ đánh giá tư cách và đạo đức của người viết.

Nhân vật chính trong truyện "Tóc Mai" tên là Hồng, sinh quán ở Miền Nam, bỏ trường Gia Long thi vào Viện Hán Học Huế, làm một cuộc phiêu lưu đi tìm tương lai cùng với bạn bè, đúng là Võ Hồng Phi đây rồi. Tập truyện nầy cũng có ý nghĩa như là một tập hồi ký, viết lại quá khứ của Hồng và gia đình...Cuối thế kỷ 18, khi nhà Lê bị diệt vong thì Nguyễn Du đã cho ra đời tác phẩm bất hủ là "Đoạn Trường Tân Thanh" mà người đời sau gọi là "Truyện Kiều" (hay Kim Vân Kiều Truyện) và tên tuổi Nguyễn Du đã đi vào văn học Việt Nam như là một Thi Hào.

Sau 1975, toàn dân Việt Nam, nhất là những người sống ở Miền Nam (thuộc chế độ VNCH) đã trở thành những nhà thơ, nhà văn. Những người lính trước đây chỉ biết cầm súng chiến đấu, những công chức, cán bộ trước đây chỉ biết công việc hành chánh hay công tác dân sự. Sau 1975, trong nhà tù cộng sản, họ cũng đã trở thành nhà thơ, nhà văn. Ngay cả những người vợ, người mẹ, người con, người em ở nhà cũng đã trở thành nhà thơ, nhà văn, trở thành những nhân chứng của thời đại mình đang sống.

Cô giáo Võ Hồng Phi, đã từng dạy môn Việt Văn bậc trung học, là vợ của người tù "cải tạo" cũng không có trường hợp ngoại lệ như những người vợ sĩ quan khác. Chắc chắn rằng ngay từ thời điểm đó Võ Hồng Phi đã cầm bút làm thơ, viết văn rồi. Và còn chắc chắn hơn nữa, ngay từ khi là sinh viên Viện Hán Học Huế, sống giữa đất thần kinh thơ mộng, lại còn gần gũi với văn chương chữ nghĩa, gần với các bậc giáo sư cũng là nhà thơ, nhà văn... thì sinh viên Võ Hồng Phi cũng đã trở thành thi sĩ từ khuya rồi (mặc dù cô không nhận mình là thi sĩ).

Đọc trong tác phẩm của cô, qua nhân vật Hồng trong truyện thì cô đã là nhân chứng trực tiếp về ngày 30/4/1975, hay hình ảnh "vô thường" trong cuộc chiến tranh "sống đó rồi chết đó" của mấy người bạn sĩ quan Không Quân tại Đà Nẵng, hoàn cảnh gia đình của Hồng sau ngày 30/4/1975, sau khi người chồng đi tù "cải tạo" tại rừng núi miền Bắc, cảnh mấy mẹ con kiếm sống qua ngày tại Sài Gòn, hoàn cảnh của mấy anh em, chị em, bạn bè cùng cảnh ngộ, cảnh đi thăm nuôi chồng trong tù... Qua những đoạn phim đó, Võ Hồng Phi là nhân chứng trực tiếp...

Những gì được ghi lại trong sách này cũng có những điều tác giả nghe kể lại, nghe nói lại vì lúc đó tác giả không có mặt chẳng hạn như cuộc sống của anh em trong nhà tù, chuyện người tù trốn trại bị đem ra xử tử... Những ai đã từng sống trong hoàn cảnh đó khi đọc văn của Võ Hồng Phi đều có cảm tưởng cô là người trong cuộc... nhưng chúng ta cũng có thể gọi cô là nhân chứng gián tiếp (được nghe người khác kể lại). Dù là trực tiếp hay gián tiếp, điều quan trọng là tác giả đã có khả năng và can đảm cầm bút ghi lại những điều mắt thấy tai nghe hay nghe người khác kể lại...

Làm được công việc đó, đương nhiên cô đã trở thành nhà văn, nhà thơ, nhà báo và khi tác phẩm của cô được xuất bản thì độc giả phải gọi cô là nhà văn, nhà thơ, nhà báo. Không có gì để cho cô phải từ chối điều đó.Vấn đề là những điều cô ghi lại, viết lại đó có được mấy mươi phần trăm là sự thật? Tôi là một người theo ngành sử học, được đào tạo chính quy theo một chương trình của Đại học Văn khoa và Sư phạm và có tác phẩm nghiên cứu, có nghị định bổ nhiệm làm giáo sư, được tín nhiệm là Tổng Thư Ký Hội Sử học Việt Nam, được tham dự một số hội nghị về sử học, được mời thuyết trình một số đề tài về sử học, có công trình nghiên cứu từ cổ sử đến hiện đại...

Tất nhiên tôi có biết qua các phương pháp để thẩm định một tác phẩm có liên quan đến lịch sử. Tôi đã bỏ thì giờ đọc trọn tác phẩm của Võ Hồng Phi. Đây là một sự ghi chép lại khá trung thực các biến cố lịch sử dưới con mắt nhân chứng của cô. Cũng có những điều cô ghi lại, tôi không có khả năng để kiểm chứng,

Những nhân vật trong truyện, dù không nói rõ tên thật, thì nhiều người cũng đã đoán biết được cô muốn nói đến người nào rồi? Tâm lý con người: cái gì mình biết, mình nghe nói mà để trong bụng thật là khó. Nhiều người rất muốn nói ra cho người khác nghe, nói cho người khác biết. Đã dám viết ra thì tất nhiên sẽ có nhiều người đọc. Trong số người đọc sẽ có người thương, kẻ ghét, sẽ có người trở thành kẻ thù của mình. Sứ mạng của người cầm bút là dám nói lên sự thật. Tôi biết mục đích của cô là chỉ muốn nói về mình, về gia đình mình... nhưng rồi cô vẫn không tránh khỏi điều liên quan đến kẻ khác.

Cái khó của người cầm bút viết văn, trước hết là sắp xếp câu chuyện (giống như phân cảnh một truyện phim) làm sao cho câu chuyện có mạch lạc, hợp tình, hợp lý, và chuyển tải được tư tưởng của tác giả vào câu chuyện đó. Cái khó thứ hai là viết về đối thoại giữa các nhân vật. Người đọc sẽ đánh giá "tài viết văn" của một tác giả qua hai lãnh vực nầy.

Phân biệt tài cao thấp là ở chỗ đó. Võ Hồng Phi đã thành công (tương đối thôi) ở cả hai lãnh vực nầy. Viết một bài nghiên cứu, một bài bình luận chính trị, phân tích thời sự khác với viết một truyện ngắn hay truyện dài. Người có học, có bằng cấp, có kiến thức rộng thì có thể viết được một cuốn sách, trình bày một vấn đề... nhưng không ai xem những tác phẩm đó là tác phẩm văn nghệ (văn chương, nghệ thuật) như một cuốn truyện, một tập thơ, một bài hát...

Đối với người Việt Nam thường coi trọng người có bằng cấp, người có địa vị trong xã hội hay người giàu có, làm chủ một cơ nghiệp lớn. Nhưng đối với các dân tộc khác trên thế giới, đặc biệt là Tây phương thì họ xem trọng người có tài, qua các tác phẩm văn chương, nghệ thuật để lại cho đời. Chúng ta không hiểu được tại sao có người bỏ ra hàng chục triệu dollars để mua một bức tranh (chỉ vì giá trị nghệ thuật của tác phẩm đó).

Tôi cầu chúc bạn Võ Hồng Phi: đã viết được một cuốn sách... trong tương lai sẽ viết được nhiều cuốn sách khác. Hãy can đảm nhận lãnh trách nhiệm làm nhà văn nói lên sự thật.

Nguyễn Lý-Tưởng (Ngày 6 tháng 5/2014)

Xin mời vào link dưới đây, mục Truyện Dài Tóc Mai của vhp.Hạ Vũ, đọc truyện Tóc Mai:

http://havuvhp.blogspot.com/

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
“Lợi ích nhóm”, hay “nhóm lợi ích” là những tổ chức cán bộ, đảng viên có chức, có quyền trong đảng Cộng sản Việt Nam đã chia bè, kết phái để cướp cơm dân và bảo vệ độc quyền cai trị cho đảng. Chúng sinh ra và lớn lên từ Thôn, rồi leo lên Xã trước khi ngoai qua Huyện, ngóc đầu lên Tỉnh để ngênh ngang bước vào Trung ương. Lộ trình quan lộ của “lợi ích nhóm” công khai từ dưới lên trên, từ trung ương xuống cơ sở và từ nhà nước vào doanh nhân, xí nghiệp. Khối Doanh nghiệp nhà nước là ổ tham nhũng phá hoại đất nước và phản bội sức lao động của dân lớn nhất nhưng không bị trừng phạt mà còn được bảo vệ bởi các “Nhóm lợi ích” trong cơ quan đảng và bộ ngành nhà nước.
Không chỉ thường xuyên xua quân đi canh cửa, an ninh Thanh Hóa còn liên tục gửi giấy mời, giấy triệu tập như là một thủ trấn áp tinh thần bà Nguyễn Thị Lành - vợ của Mục sư, TNLT Nguyễn Trung Tôn. Chồng bị bỏ tù, một mình bà Nguyễn Thị Lành phải vất vả gánh vác gia đình. Những ngày qua càng thêm vất vả bởi chăm mẹ chồng lớn tuổi mắc bệnh phải nhập viện, và con bị tật nguyền. Nhưng bà Lành vẫn liên tục bị an ninh tỉnh Thanh Hóa sách nhiễu, đe dọa…
Những người Mỹ gốc Việt bênh hay chống ông là điều bình thường, vì những quyết định cũng như cách hành xử của ông sẽ ảnh hưởng lên đời sống của họ và tương lai con cháu họ, và ngược lại, là công dân HK, họ có trong tay lá phiếu để ảnh hưởng khiến ông Trump có được tiếp tục làm tổng thống nữa không. Do đó, lưu tâm và tham dự vào những đánh giá đúng sai, khen chê, tâng bốc, hay moi móc thói hư tật xấu của người đang ứng cử điều khiển vận mạng quốc gia của họ thêm 4 năm nữa (và sẽ để lại những hậu quả lâu hơn) là hiện tượng bình thường .
Tôi thì trộm nghĩ hơi khác FB Đoan Trang chút xíu: Việt Nam có hàng ngàn Tiên Lãng, Đồng Tâm, Dương Nội. Những thôn ổ này luôn là nơi sản sinh ra những nông dân (“vài ngàn năm đứng trên đất nghèo”) Lê Đình Kình, Đoàn Văn Vươn, Đoàn Văn Qúy, Cấn Thị Thêu, Nguyễn Thị Tâm, Nguyễn Thùy Dương, Trịnh Bá Khiêm, Trịnh Bá Phương, Trịnh Bá Tư ... Hàng hàng/lớp lớp, họ sẵn sàng nối tiếp tiền nhân – không bao giờ dứt – để gìn giữ và bảo vệ quê hương. Quyết định đối đầu với sức mạnh của cả một dân tộc là một lỗi lầm chí tử của những kẻ đang nắm giữ quyền bính hiện nay.
Người Pháp gặp nhau, bắt tay, hoặc ôm hun ở má, tay vừa vỗ lưng vài cái nếu thân mật lắm, buông ra, nhìn nhau và hỏi «Mạnh giỏi thế nào?». Người Pháp mang tâm lý sợ sệt, nhứt là sợ chết sau nhiều trận đại dịch, từ dịch Tây-ban-nha giết chết gần phân nửa dân số âu châu. Người Tàu, gặp nhau, chào và hỏi ngay «Ăn cơm chưa?». Ăn cơm rồi là hôm đó sống hạnh phúc vì phần đông người Tàu đói triền miên. Trốn nạn đói, chạy qua Việt nam tỵ nạn, vẫn còn mang nỗi ám ảnh nạn đói. Còn người Việt nam xứ Nam kỳ chào nhau và hỏi thăm «Mần ăn ra sao?». Gốc nghèo khó ở ngoài Bắc, ngoài Trung, đơn thân độc mã, vào Nam sanh sống giữa cảnh trời nước mênh mông, đồng hoang lau sậy, thoát cái nghèo là niềm mong ước từ lúc rời người làng, kẻ nước.
Thiệt đọc mà muốn ứa nước mắt luôn. Sao mà xui xẻo dữ vậy Trời? Tôi sống theo kiểu check by check, có đồng nào xào đồng đó, chưa bao giờ dư ra được một xu. Hai tháng trước, vì (hay nhờ) dịch Vũ Hán, nhà nước Hoa Kỳ thương tình gửi phụ thêm cho 1,200.00 USD. Trộm nghĩ mình cũng đã đến lúc gần đất xa trời rồi nên lật đật bỏ số tiền này vô ngân hàng, dành vào việc hoả táng. Vụ này tui đã dọ giá rồi, tốn đâu cỡ gần ngàn. Vài trăm còn lại để con cháu mua chút đỉnh hương hoa, cho nó giống với người ta, ngó cũng phần nào đỡ tủi.
Có vẻ như con người thời nay càng lúc càng trở nên lười biếng, thụ động; nhất là từ khi nhân loại bước vào kỷ nguyên tin học, truyền thông liên mạng. Tin học đã đem con người khắp hành tinh gần lại với nhau, nhưng chỉ trong khoảng thời gian ngắn, chính nó bị con người lạm dụng để bóp méo, biến dạng sự thực cho những mục tiêu bất chính của cá nhân, bè phái.
Sau 95 năm gào cùng một giọng nền Báo chí gọi là “cách mạng” của đảng Cộng sản Việt Nam (CSVN) vẫn trơn tru uốn lưỡi phóng ra câu giả dối rằng:”Tự do ngôn luận, tự do báo chí là những quyền cơ bản của con người đã được Việt Nam cam kết thực hiện theo những nguyên tắc chung của Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền.” (báo Quân đội Nhân dân (QĐND), ngày 15/6/2020). Điều không thật này đã được Ban Tuyên giáo, tổ chức tuyên truyền và chỉ huy báo chí-truyền thông sử dụng từ lâu, nay được lập lại để kỷ niệm 95 năm ngày gọi là “Báo chí cách mạng Việt Nam” (21/6/1925-21/6/2020).
“Muốn chỉ một cá nhân nào đó, tùy theo giai cấp, tín ngưỡng, tùy theo lúc sống hay chết, tùy theo già hay trẻ, người Việt Nam có rất nhiều tên để gọi. Ngôn ngữ Việt có những từ sau đây chỉ các loại tên: bí danh, bút hiệu, nhũ danh, nghệ danh, pháp danh, pháp tự, pháp hiệu, tên, tên cái, tên đệm, tên họ, tên gọi, tên chữ, tên cúng cơm, tên hèm, tên hiệu, tên húy, tên riêng, tên thánh, tên thụy, tên tục, tên tự, thương hiệu.” (Ngưng trích: Nguyễn Long Thao- DANH XƯNG ĐẶC BIỆT CỦA THƯỜNG DÂN VIỆT NAM)
Các cuộc khủng hoảng lớn lao có các hậu quả trầm trọng, thường không tiên đoán được. Cuộc Đại Khủng hoảng trong thập niên 1930 đã thúc đẩy trào lưu cô lập, tinh thần dân tộc, chủ nghĩa phát xít và Đệ nhị Thế chiến, nhưng cũng dẫn đến biện pháp hồi phục kinh tế New Deal, sự trỗi dậy của Hoa Kỳ như một siêu cường toàn cầu, và cuối cùng là tiến trình xoá bỏ thực dân. Các cuộc tấn công trong ngày 11 tháng 9 đã tạo ra cho Mỹ hai sự can thiệp thất bại, sự trỗi dậy của Iran và các hình thức mới của chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan. Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 đã tạo ra một sự đột biến trong trào lưu dân tuý chống các định chế chính trị lâu đời để thay thế cho các nhà lãnh đạo trên toàn cầu. Các nhà sử học trong tương lai sẽ theo dõi và so sánh những ảnh hưởng lan rộng đến cơn đại dịch virus corona hiện nay; thách thức cho họ là hình dung ra trước được các ảnh hưởng.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Ngày 21/06/2020, hiện tượng Nhật thực hình khuyên diễn ra trên một số nơi tại Châu Á
Các công dân từ 15 quốc gia sẽ được phép vào Liên minh Châu Âu (EU) bắt đầu từ ngày thứ Tư (01/07/2020), nhưng trong danh sách không có tên nước Mỹ.
Sáng ngày thứ Ba (30/06/2020), Ủy ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc đã thông qua luật an ninh Hong Kong, sẽ có hiệu lực từ ngày 01/07/2020
Thứ Hai (29/06/2020), Mỹ bắt đầu tiến hành các bước loại bỏ quy chế đặc biệt của Hong Kong, tạm dừng xuất khẩu quốc phòng và hạn chế quyền tiếp cận các sản phẩm công nghệ cao, trong bối cảnh Trung Quốc thông qua luật an ninh mới dành cho đặc khu.
NGC 2359 là một đám mây vũ trụ có hình dạng như chiếc nón với hai đôi cánh mở rộng giống như chiếc nón của thần Thor.