Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Cuối Năm

13/01/202116:28:00(Xem: 742)

 

Hôm nay ngày cuối năm. Cứ tưởng office sẽ đóng cửa như hôm Christmas Eve tuần vừa rồi nhưng không, họ chỉ cho nhân viên về sớm buổi chiều. 

Ngày cuối năm của Tết Tây nầy không có cái thiêng liêng của đêm ba mươi, bùi ngùi tiễn đưa năm cũ đang dần qua mà rộn ràng mong đợi một năm mới sắp tới. Ngồi yên để nhớ nhà, nhớ những người đã mất, nhớ tuổi thơ…Xuân nầy em có về không, nhành mai cố quận nở bông dịu dàng. (BG). Đã mấy mươi năm nhưng cảnh Nhất Linh tả Dũng về thăm bạn vào một ngày cuối năm, hai người ngồi uống rượu nhìn những người nông dân dưới chân đồi xa đang vội vã về nhà đón trừ tịch vẫn cứ lảng vảng trong mình. Có cảnh nào thanh bình, thơ mộng hơn cảnh những mái nhà dưới chân đồi, khói tỏa lên từ căn bếp nghèo nàn trong chiều ba mươi Tết!

Nói thế không có nghĩa tết Tây thiếu điều vui. Những bữa ăn sang trọng. Những chai rượu đắt tiền. Las Vegas tràn ngập người say sưa la hét, chen chúc không thể bước ra khỏi cửa khách sạn. Những chương trình ca nhạc đặc biệt, nhảy đầm… xuyên đêm.  Cả triệu người tụ tập ở New York Times Square chờ trái banh rớt xuống để countdown. Có điều mình không thấy những chuyện nầy là vui. Nhiều lần được mời dự tiệc tất niên mà chưa lần nào ở lại đến nửa đêm, làm phiền lòng không biết bao nhiêu người. Một người quen có văn phòng ở Times Square ngay tại nơi trái banh rớt xuống mà anh nói đùa đưa tay ra là đụng, nhiều lần mời đến dự countdown khi có dịp lên New York cuối năm nhưng chưa bao giờ tới. Chỉ nghĩ tới chuyện phải đến đó từ lúc 4 giờ chiều để tránh traffic, rồi cầm ly rượu đi tới đi lui chờ tới nửa đêm là đã hãi hùng rồi. Không vui là tại vì mình không biết sống đó thôi!  Lỗi tại tôi, lỗi tại tôi mọi đàng!

Vì thế, không phải vì cô Vy mà ngày cuối năm nầy cũng chỉ một ngày như mọi ngày (TCS). Dậy lúc 5 giờ sáng, pha một ly cà phê hay, dạo sau nầy, một ly matcha thay vì green tea, rồi ngồi xuống trước cái keyboard, đeo headphones vào và chạy đi chạy lại mấy cái scales, rồi arpeggios… Biết chắc khiếu đã không có rồi mà lúc nhỏ thì không có phương tiện, lớn lên không có thì giờ và lúc nầy không còn sự khéo léo, minh mẫn, trí nhớ cần thiết, trong lúc những điều chưa biết, những điều chưa làm được thì quá mênh mông. Đến bao giờ mới đàn được những bài mình thích, đưa được cảm xúc, “nỗi niềm” ra mấy ngón tay, lên phím đàn, vọng lại trong tai, rồi trở về lại trong lòng.

Có cố gắng thì ít nhiều rồi cũng phải có tiến bộ.  Tập thêm bài Ode of Joy và vài câu đầu của bài Fur Elise, Moonlight Sonata để khi có dịp đến nhà bạn chơi đem ra “dọa” mấy đứa nhỏ đang học piano. Bây giờ nghe một nốt sai trong một chord đã thấy “khó chịu”, như khi phải nghe một chuyện không đâu. Nhưng một nốt nhạc sai có thể sửa, làm gì với những chuyện không đâu?

Đích đến không quan trọng như đường đi, mình tự vỗ về.  Niềm vui của mỗi ngày là vẫn còn học thêm môt chút gì mới. Chỉ có hoa nylon mới không cần nước, không cần ánh sáng, phân bón mà vẫn sống hoài. Có điều hoa nylon không bao giờ mọc thêm cành lá mới và phải nhờ người phủi bụi. Thôi thà làm một cành cây thật, cho dù thiếu màu sắc…

blank

South Coast Drive, Costa Mesa, một buổi sáng sương mù hiếm hoi.


Vào coi stock lúc thị trường mở cửa lúc sáu giờ ba mươi.  Không mua bán chi, chỉ muốn biết tại sao Pfizer và Moderna stocks lại xuống thê thảm trong lúc COVID vaccine của họ đã được chấp thuận và bắt đầu phân phối. Tò mò muốn biết thêm có lý do chi khác không, chứ ai cũng biết giá cổ phần của những công ty nầy hôm nay là kết quả của không biết bao nhiêu yếu tố đã tích lũy từ nhiều tháng trước, lúc họ mới bắt đầu làm vaccine. Người con vừa text cho biết portfolio của anh chàng năm nay, dù COVID, lên được 20%. Như vậy thì khỏi tốn tiền cho những người financial adviser khi họ chỉ hứa sẽ gắng kiếm được 5, 6% thôi! Có người nói đùa điều trớ trêu là những người financial adviserstock broker ở New York dùng subway đi làm trong khi khách hàng của họ lái Rolls Royce.

Sáng nay có làm thêm chút việc khác. Chạy ra cái park gần nhà có sân tennis thử lại ba cái vợt đang demo, xem cái nào hợp với mình nhất để mua trước khi gởi trã lại cho họ vì hôm nay là ngày cuối.  Cẩn thận không phải vì sợ mất hơn hai trăm mua cây vợt mình không dùng được nhưng cứ phải giữ lại đâu đó hay mất công bán lại trên Craiglist, mà sợ mang thêm những thứ không cần thiết vào đời sống mình, “vi phạm” điều mình đang học hỏi và cố gắng làm theo: less is more. Để sống thanh thản, nhẹ nhàng, từ bỏ vướng bận vào những thứ vật chất không đem lại giá trị gì cho đời mình lúc nầy. Để dùng hết thời giờ mà lo cho sức khỏe, trí tuệ, đắp bồi thêm mối tương quan với người khác. Ai cũng biết thời gian ngày càng quý, như một người quen nay đã ra đi hay gọi là “vàng”, thế thì tại sao dùng “vàng” để trã cho những chuyện không đâu, rồi lại bỏ thêm thời giờ than phiền là không có thời giờ!  Như chiếc xe xuống dốc và quãng đường trước mặt ngày càng ngắn, nên tiếp tục chất lên thêm những thứ tìm thấy trên đường, hay vất bỏ bớt đi để xe nhẹ mà chạy chậm lại, rồi quay cửa kính xuống hết để thấy và ngửi được mùi thơm của hương đồng cỏ nội! Để tránh nghe người bạn nói về mình như nói về một sư cô đã ngoài bảy mươi mà vẫn còn “toan tính, cóp nhặt, như còn sống thêm năm mươi năm nữa”. 


Như mỗi loại cây cần loại phân bón, môi trường riêng để đơm bông kết trái, ai cũng có cách riêng để tìm hạnh phúc cho đời mình. Không ai giúp được ai, không ai thay đổi được ai. Ai cũng phải tự thắp đuốc lên mà đi. Tích lũy thêm để vui với sự sở hữu, hay bớt bỏ đi để sống thanh thản nhẹ nhàng? Từ bỏ, nghe dễ nhưng không phải chuyện ngày một ngày hai, mà là một hành trình gian khổ. Muốn giảm cân mà không thay đổi lifestyle, trong cách ăn uống, tập luyện, chỉ bớt ăn vài ngày, đi bộ vài ba vòng thì chỉ là miếng band-aid dán lên vết thương. Rồi đâu cũng sẽ lại vào đó.


Tuần rồi thư viện đã mở cửa lại nhưng vẫn chưa nhận sách donate vì thế mà mấy thùng sách vẫn còn nằm chờ ngoài garage. Sách Mỹ cho thư viện, sách Việt Nam cho Viện Việt Học… Sẽ tiếp tục lọc ra những sách biết chắc không đọc nữa vẫn nằm trên tủ sách, thấy ấn tượng, oai phong lắm, nhưng còn mang lại giá trị thiết thực gì cho đời mình ngoài việc trang trí và đóng bụi? 

A picture containing outdoor, sky, grass, field

Description automatically generated

San Bernardino mountains sau cơn mưa, nhìn từ Anaheim Hills.

**

Gặp người làm leasing trong nhà bếp, anh nhắc sẽ có champagne để mừng New Year lúc mười giờ và hỏi có đem eggrolls vào không. Mấy năm trước, anh nầy bỗng dưng nãy ra ý định mời mọi người tụ lại ở một góc office uống champagne vào ngày cuối năm, cám ơn những điều đã làm với nhau, cho nhau, trong năm và chúc nhau một năm mới tốt đẹp. Năm đó tình cờ đem chả giò vào và, từ đó, champagne và chả giò trở thành truyền thống của office trong ngày làm việc cuối năm.  Năm nay, vì tưởng office đóng cửa nên không nghĩ tới chuyện champagne với chả giò. May thay, có người Việt Nam làm trong nhóm tử tế nhớ đến và mua một khay mang vào. COVID không ngăn được champagne và chả giò. Vì chỉ có ít người ở office nên có người được hai ba cái, khỏi nghe họ than phiền là vừa mới nghe có chả giò, chạy ra nhà bếp chỉ thấy cái khay nhôm!


Nói với ông controller trong sở không biết tại sao chả gíò mà có thể đi với champagne, quá kỳ cục, phải là caviar chứ. Ông không đồng ý, nói đây mới là một sự kết hợp “tuyệt hảo”. Cám ơn ông vì biết ông giỏi chuyên môn nhưng rất hồn nhiên. Ăn nói, hành xử rất “vô tư”, không political hay diplomatic để khỏi mích lòng người khác. Cũng như mình, ông thích đi bộ và ăn ngoài đường phố. Ông cứ nhắc đi nhắc lại muốn có dịp qua New York với nhau, để đi bộ từ downtown lên uptown, ăn mọi thứ tìm thấy trên đường phố, như hai người đã có lần làm ở San Francisco. Ăn ở ngoài đường thì quá vui, nhưng ngồi ở sushi bar với ông nầy là một nỗi khổ tâm. Bỏ wasabi vào trong chén, đổ thêm xì-dầu, quậy lên với nhau như thuốc dán để chấm sushi thì đã chướng lắm rồi, ông lại còn tách miếng sushi ra, ăn miếng cá trước rồi đổ xì-dầu lên phần cơm, lại vắt thêm chút chanh! Đành rằng mình trã tiền thì mình ăn gì, ăn cách nào tùy thích, nhưng ẩm thực còn là vấn đề văn hóa.Thấy cái nhìn hãi hùng của những người sushi chef mà thương cho họ. Một miếng sushi là kết quả của nhiều năm học tập cam khổ, nỡ lòng nào mà phá hoại nó như thế. Có người học làm sushi chef chỉ nấu cơm và phụ bếp cả hai năm trước khi được cho rờ tới miếng cá. Một người học việc ở tiệm sushi của ông Jiro làm món trứng đúc tới hai trăm lần vẫn bị ông chê là chưa tới. Lần cuối cùng khi đươc ông gật đầu, người học việc nầy òa lên khóc. Bây giờ, tiệm sushi của người nầy ở New York là một trong những tiệm nổi tiếng và đắt tiền nhất. 

Nửa ngày cuối năm trong sở chẳng có chi cần kíp. Coi mấy cái video của TED tải xuống mấy ngày trước mà chưa có dịp nghe trên xe trên đường đến sở làm, nói về cách giản dị hóa đời sống, sức mạnh của sự im lặng, tập nói ít nghe nhiều…Với dịch COVID nầy muốn nói nhiều cũng không có cơ hội để nói khi mà cửa office chỉ mở hé, ra khỏi phòng phải che mũi miệng, gặp nhau ngoài hành lang mỗi người nhìn một hướng…   

A picture containing water, outdoor, sky, sunset

Description automatically generated

Newport Pier

**

Vài người bạn làm ở nhà thương cho biết họ đã được chích liều COVID vaccine đầu tiên, sẽ chích tiếp liều thứ hai trong ba tuần sau và cần thêm ba tuần nữa thì vaccine mới phát huy hết hiệu quả, 95%. Mừng cho họ! Hy vọng đã thấy ánh sáng ở cuối đường hầm. Có điều đáng lo là có tới 40% người Mỹ không muốn chích vaccine và Bộ Y Tế nghe đâu sẽ chi tới 250 triệu đô-la mở chiến dịch thuyết phục những người nầy. Ở Tây và Brazil con số nầy còn tệ hơn! Họ không tin nhà nước của họ và thời gian tạo vaccine mà họ cho là quá ngắn. Họ chờ những người khác thử trước.  Nếu không đeo khẩu trang, không rửa tay thường xuyên, không chịu cách ly, không bớt đi những buổi họp mặt vui chơi, và nay còn không chịu chích ngừa thì làm sao mà cùng nhau thoát ra khỏi cơn đại dịch khủng khiếp nầy.  Để kinh tế vận hành trở lại. Để những người bị mất việc bị giam hãm trong nhà được đi làm trở lại. Để học sinh trở lại trường học hành với chúng bạn…

Chưa bao giờ sự khác biệt Đông Tây rõ nét như bây giờ. Không cần đợi ông Kissinger đi Tàu tới hơn 50 lần để viết ra trong cuốn On China cả gần sáu trăm trang mới biết. Cứ nhìn cách Mỹ, Đại-Hàn, Đài-Loan và Việt Nam đối phó với dịch COVID.  Đâu là ranh giới giữa quyền tự do, riêng tư cá nhân và trách nhiệm với xã hội. Bảo vệ mình cũng là để bảo vệ những người chung quanh...Trong sở mấy tuần rồi có hai người bị nhiễm COVID, thông báo đưa ra không nói là ai, chỉ khuyến cáo nhân viên không vào sở nếu không cần thiết và dựa trên thông tin từ hai người nầy để thông báo riêng cho những người họ thường tiếp xúc biết mà đi thử nghiệm. Thế thì còn những người khác có tiếp xúc mà hai người bị nhiễm nầy quên không nói ra làm sao biết mà lo đề phòng. Ở Việt Nam, cả nước đều biết một tiếp viên hàng không có thể sẽ bị truy tố chỉ vì vi phạm cách ly, làm lây nhiễm ba người khác. Điều nầy có thể xảy ra ở Mỹ không? Apple và Google vừa mới hợp tác làm ra một ứng dụng mà chính phủ khuyến khích dân chúng tải xuống điên thoại di động của mình. Tình nguyện, dĩ nhiên rồi. Ứng dụng sẽ báo khi mình đến gần một người nhiễm COVID. Nhưng sẽ có bao nhiêu người đồng ý cho cơ quan kiểm dịch đưa số điện thoại của mình vào database trong trường hợp mình nhiễm COVID để người khác tránh tới gần! 


A picture containing grass, nature, outdoor, mountain

Description automatically generated

Sapa

**

Có nhiều người vẫn còn tin tưởng kết quả cuộc bầu cử sẽ thay đổi qua cuộc họp của Quốc Hội tuần sau. Đi đâu cũng nghe nói tới sự bất hòa trong gia đình giữa ông bà, cha mẹ và con cháu, giữa bạn bè, đồng nghiệp... Người ta nguyền rủa nhau, mạ lỵ nhau, nói những điều chỉ những người có mối thù truyền kiếp mới nói với nhau thôi mà quên rằng mọi người dù ngồi ở đâu cũng cùng trên một con tàu. Tàu vỡ mình đi đâu? Nếu Tố Hữu sống lại chắc ông sẽ có cả một kho tàng chử nghĩa để dùng cho thơ của ông. Mọi người, mọi chuyện bên kia đều xấu. Mọi người, mọi chuyện bên nầy đều tốt, hết lời xưng tụng. Mỗi khi bắt được một tin cho là xấu bên kia thì vui như thiếu nữ vu quy nhật, lật đật thêm vào vài câu bình luận để chuyển tải đi như một tin chiến thắng. Vì sao ra nông nỗi? Công nghệ thông tin cuốn hút con người, nghĩ là mình biết hết mà không còn thời giờ nhìn lại mình. Đến một lúc nào đó mình thay đổi thành một người khác khi nào không hay!

Thông thường, ngoài việc đi gặp bác-sĩ hay vào nhà thương khi đau ốm, có người còn đi làm checkup định kỳ hằng năm xem tim, phổi, mỡ, đường… có tốt không. Hay đi gặp bác sĩ tâm lý khi có triệu chứng suy thoái tinh thần. Nhưng mấy ai đi làm checkup tinh thần định kỳ hằng năm, xem mình có thật sự tỉnh táo không.

Ai biết chuyện gì sẽ xảy ra trong hai năm, bốn năm sắp tới? Chính trị như vở tuồng, mấy ông bà chính trị chuyên nghiệp như diễn viên đóng vai trò của mình trên sân khấu. Hết phiên người nầy đến phiên người khác lên thay. Và cứ thế mà tiếp tục…Gắn bó cuồng nhiệt, tin tưởng tuyệt đối nơi họ đến thế thì lỡ hai hay bốn năm ngắn ngủi sắp tới, vì nhu cầu tái đắc cử hay quyền lợi, tham vọng chính trị cá nhân, họ thay đổi hay thỏa hiệp với bên kia có phải mình hụt chân, khó ăn khó nói không?  


**

Như chuyện Tái ông thất mã, đúng sai, được mất, hơn thua, thành bại… chỉ là hai mặt sắp ngửa của một đồng tiền xoay mãi. Biết như thế rồi thì sống ở đời chỉ còn lại “một tấm lòng (TCS)” với nhau thôi.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Bài viết này gửi tới bà Tú Xương Thu Hồng như một nén nhang tưởng nhớ vào ngày ra đi của Chị và gửi tới nhà văn Nguyễn Đình Toàn tác giả Mật Đắng như một lời phân ưu, khi anh đã bước vào tuổi 85 gần như một phép lạ.
Lawrence Ferlinghetti, nhà thơ, nhà xuất bản, họa sĩ và nhà hoạt động chính trị là người đồng sáng lập tiệm sách nổi tiếng City Lights tại thành phố San Francisco và trở thành biểu tượng của thành phố này, đã qua đời ở tuổi 101, theo bản tin của báo The Guardian tường thuật hôm 23 tháng 2 năm 2021. Theo The Guardian, nhà thơ Ferlinghetti đã qua đời tại tư gia vào tối Thứ Hai, 22 tháng 2 do bệnh liên quan tới phổi. Ông là nhà thơ thuộc Thế Hệ Beats (Beat Generation) vào giữa thập niên 1950 ở Mỹ. Đây là thế hệ chịu ảnh hưởng sâu sắc Thiền và tư tưởng Phật Giáo. Qua nhiều năm ông đã xuất bản nhiều tác phẩm của các nhà văn và nhà thơ thuộc Thế Hệ Beats như Allen Ginsberg, Jack Kerouac, Gregory Corso, William S. Burroughs, Diane diPrima, Michael McClure, Philip Lamantia, Bob Kaufman, và Gary Snyder. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông “A Coney Island of the Mind,” do New Directions xuất bản vào năm 1958, là một tuyển tập thơ đã được dịch sang 9 thứ tiếng và bán ra hơn một triệu bản.
Vậy là tác giả “Mật Đắng” của chúng ta đã trở thành góa bụa. Tôi không nghĩ trong đầu ông, trong tim ông, trong cõi lòng già nua héo úa của ông, có giây phút nào nghĩ đến rồi đây mình có thể thành “góa bụa”.
Sử truyện kể rằng ở nước Đại Việt vào thời Nhà Trần, có vị minh quân đã hai lần đánh bại đoàn quân viễn chinh hung hãn của Hốt Tất Liệt, người Mông Cổ sáng lập và cai trị nhà Nguyên ở Trung Hoa. Nhưng vị minh quân này đã không ở ngôi cửu trùng để tế thế an bang bằng con đường chính trị của bậc đế vương mà khoác áo nâu sòng xuất gia đầu Phật và sáng lập ra dòng Thiền Trúc Lâm để đem giáo pháp giác ngộ của Phật Đà giải khổ cho muôn vạn chúng sinh. Vị minh quân và tổ sư ấy chính là Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông. Ngài cũng là nhà thơ kiệt xuất để lại nhiều áng thơ văn trác tuyệt đóng góp cho nền văn học nước nhà. Hơn bảy thế kỷ sau khi Tổ Sư Trần Nhân Tông viên tịch, có một nhà thơ Việt ở gần tuổi ‘xưa nay hiếm’ (thất thập cổ lai hy) sống tha hương nơi xứ người mà tất dạ lúc nào cũng không rời cái nôi văn hóa và văn học của dòng giống Lạc Việt nên đã ngày đêm chuyên cần dịch thơ chữ Hán của Tổ Sư ra tiếng Việt để cho con cháu đời sau nhớ lấy di sản của tiền nhân.
Câu thơ cuối đối với tôi là câu thơ hay nhất "Rất hồn nhiên đụng cái mịt mù…" . Bỗng dưng làm tôi nhớ câu thơ hóm hỉnh của Mai Thảo "Đặt tay vào chỗ không thể đặt... Cười tủm còn thương chỗ đặt nào".
Hình ảnh chiếc thuyền không, ghếch mình lên cát chính là ẩn dụ “qua sông bỏ bè” được nói trong kinh Phật (2). Nhìn chiếc thuyền mà man mác hoài niệm cổ nhân một thời. Hoài niệm ở đây không phải là nỗi buồn thông thường của thế nhân. Chỉ là cảm khái về một hành trạng, một tâm thức xả ly siêu tuyệt tương ứng với sở hành sở đắc của tự thân.
Những ngày rộn ràng của Tết Tân Sửu đã qua. Nhưng dư hương của ngày Tết vẫn còn đâu đây, bởi vì theo truyền thống người Việt Nam ngày Rằm Tháng Giêng là Lễ Thượng Ngươn đi liền theo sau ngày Tết Nguyên Đán để cầu an cho mọi người và mọi nhà. Nói đến tục lệ ngày Tết của người dân Việt có liên quan đến ước nguyện cho một năm mới nhiều an lành và phúc lợi thì không thể không nói đến tục xin xăm, xin keo, bấm quẻ, xem số tử vi, v.v...Ngày đầu năm ở các chùa, các đình thờ hay tại những nơi có đông người tụ tập như các lễ hội Tết, chúng ta thường gặp hình ảnh những ông/bà thầy bói đội khăn đóng, đeo kính râm ngồi đâu đó để gieo quẻ coi bói cho thân chủ đầu năm, hoặc hình ảnh của những người thành tâm hai tay bưng ống đựng thẻ xăm lắt đều cho đến khi một thẻ xăm văng ra. Có người còn xem chữ ký, lật lá bài, hay xem tướng mặt và bàn tay để tiên đoán vận mệnh cát hung cho thân chủ hay cho người quen vào dịp đầu năm.Cũng trong dịp đầu năm, với tính cách quy củ và hàn lâm hơn, đâu đó không thiếu
Số là tôi có cái may từ nhỏ đã được nghe rất nhiều câu ca dao trong lời hát ru từ những người xung quanh từ dưới quê cho tới thị thành. Nghe riết rồi thuộc, rồi thấm hồi nào không hay, rồi lâu lâu lôi ra nghiền ngẫm: ‘sao ông bà mình hồi xưa hay vậy ta? Nói câu nào trúng câu đó!’
Có lẽ vì vậy mà một năm con chuột vừa qua có quá nhiều biến động và khủng hoảng, từ đại dịch vi khuẩn corona làm chết hơn 2 triệu người trên toàn thế giới đến vụ bầu cử tổng thống Hoa Kỳ tạo ra một thời kỳ ảo vọng và phân hóa trầm trọng trong lịch sử của Xứ Cờ Hoa. Đại dịch đã thay đổi tận gốc các phong tục tập quán và lối sống của con người. Ngày nay đi đâu cũng thấy mọi người đeo khẩu trang, đứng cách nhau hơn một mét rưỡi, ngần ngại khi đi gần người khác, tránh xa khi thấy người nào đó ho, nhảy mũi. Sinh hoạt kinh tế cũng đã có nhiều thay đổi. Các cơ sở thương mại đóng cửa quá lâu đã phải dẹp tiệm luôn. Đa phần con người chuộng mua hàng qua mạng, ít có người muốn đi mua sắm ở các thương xá như lúc trước, bằng chứng là ngày Thứ Sáu Đen (Black Friday) trong cuối tháng 11 năm 2020 số người đi mua sắm đã sút giảm đáng kể trong khi số người mua qua mạng đã tăng vọt. Sự sa sút của kinh tế đã làm cho ngày càng có nhiều người nghèo hơn, đói khổ hơn và do dó nhu cầu trợ giúp thực phẩm