Bohemian Rhapsody. (Ảnh: Wikipedia)
Tổ khúc Bohemian Rhapsody do ban nhạc Queen trình bày và phát hành từ năm 1975, đến nay vẫn còn rất nhiều người hâm mộ. Freddie Mercury, một thành viên nổi bật nhất trong ban nhạc Queen, đã sáng tác nhạc và lời của tổ khúc này. Đôi chỗ trong ca khúc sử dụng những lời táo bạo theo nghĩa đen; nhưng nếu hiểu được ẩn ý thì vẫn trong sáng.
Queen là ban nhạc người Anh được thành lập vào năm 1970 tại London. Ban nhạc Queen gồm bốn thành viên: Freddie Mercury (giọng ca chính, chơi piano), Brian May (chơi guitar, giọng ca phụ), Roger Taylor (chơi trống, giọng ca phụ), và John Deacon (chơi bass, thành viên tham gia ban nhạc trễ nhất). Ban đầu họ trình diễn nhạc progressive rock, hard rock và heavy metal rock, nhưng dần kết hợp thêm nhiều phong cách khác như arena rock và pop rock.
Freddie Mercury là tác giả của Bohemian Rhapsody được phát hành đĩa đơn vào năm 1975. Ca khúc dài 6 phút. Bohemian Rhapsody được sáng tác theo thể loại progressive rock tiêu biểu của thập niên 70, được trình bày qua nhiều thể loại nhạc. Phần mở đầu là thể loại cappella. Phần kế là thể loại nhạc ballad. Phần trình bày guitar solo mang thể loại progressive rock, hard rock, và pha thể loại nhạc cổ điển. Phần tiếp theo là thể loại opera. Phần tiếp theo nữa là thể loại hard rock. Phần kết coda mang tiết tấu trầm ngâm để khép lại tổ khúc. Bohemian Rhapsody là một trong những tổ khúc hiếm hoi không có điệp khúc.
Phần mở đầu được trình bày bằng giai điệu cappella nói lên cảm xúc của người con trai đang trong tâm trạng lơ mơ, bất cần đời, tủi thân cho cuộc đời đáng thương:
Đây có phải là cuộc đời thực? hay đây chỉ là mộng ảo?
Cuộc đời như bị chôn vùi trong đống cát đổ, không tài nào thoát khỏi thực tế
Bừng mắt dậy, ngước nhìn lên bầu trời để suy ngẫm
Con chỉ là một thằng con trai đáng thương, con không cần ai thương xót
Bởi những gì con có đó, rồi mất đó
Ba chìm, bảy nổi
Đời như gió thoảng qua nên không có gì là quan trọng đối với con.
Với tâm trạng như vậy, gã muốn thoát ra khỏi sự bức bối. Ca khúc chuyển sang phần giai điệu ballad trữ tình như là lời tâm sự với mẹ. Nhân vật như muốn nói với người mẹ rằng thói xấu xa của mình đã giết chết bản thân:
Mẹ ơi, con mới vừa giết một gã đàn ông nọ
Con kê súng vào đầu gã, rồi bóp cò, gã chết rồi
Mẹ ơi, tuổi đời mới bắt đầu
Nhưng giờ đây con đã giũ bỏ mọi thứ
Mẹ ơi, con không muốn làm mẹ khóc
Nếu con không trở về nhà vào giờ này ngày mai
Mẹ hãy tiếp tục sống như chưa có chuyện gì xảy ra, mẹ nhé.
Quá muộn rồi mẹ ạ, thời của con đã tàn
Con cảm thấy lạnh xương sống, toàn thân con ê ẩm
Tạm biệt tất cả mọi người, bây giờ con phải ra đi
Bỏ lại sau lưng bạn hữu và đối mặt với sự thật
Mẹ ơi, (đời như gió thoảng mây bay mà, mẹ)
Con không muốn chết
Đôi khi con chỉ ước gì con không được sinh ra trên cõi đời này.
Gần cuối phần mang giai điệu ballad, ban nhạc tăng dần tiết tấu để kết hợp màn trình diễn guitar solo ở gam Mi giáng trưởng. Phần này do Brian May sáng tác và trình diễn. Tiết tấu tiếp tục dồn dập, nhưng khi dây bass kết thúc các nốt thấp để tạo nên gam La trưởng thì toàn bộ ban nhạc đột ngột dừng lại ở phút 3:03. Tiếng đàn piano vang lên để chuyển sang thể loại opera.
Sự độc đáo của tổ khúc này là từ giai điệu ballad chuyển qua thể loại opera rất mượt mà liên tục, không gây ra cảm giác khập khiễng cho thính giả; cũng như khi chuyển từ giai điệu cappella sang giai điệu ballad ở phần mở đầu. Thể loại opera truyền tải cảm giác rối bời pha chút vẻ kỳ quái như muốn nói lên tâm trạng vùng vẫy của nhân vật:
Con nhìn thấy bóng ma của gã đàn ông
Mang hình dáng một con rối vô dụng, con rối vô dụng, ngươi sẽ múa điệu Fandango để ăn mừng chứ?
Trời gầm và sấm sét làm con sợ điếng người
Chúa ơi, Chúa ơi, hỡi chúa quyền năng ơi
Con chỉ là thằng con trai đáng thương, không một ai yêu con
Con chỉ là thằng con trai đáng thương xuất thân từ gia đình nghèo khổ
Hãy giải thoát con khỏi cuộc sống túng bấn này
Thứ gì dễ đến sẽ dễ đi, ngài có để con ra đi không?
Không, chúng tôi không đời nào để con ra đi (hãy để gã ra đi) (2 lần)
Chúng tôi không đời nào để con ra đi (hãy để con ra đi) (2 lần)
Chúng tôi không đời nào để con ra đi (không đời nào để con ra đi sao)
Trời ơi, không thể nào sao
Ôi mẹ ơi, mẹ ơi
Hỡi mẹ ơi, hãy để con ra đi
Quỷ Satan đã nhập vào người con rồi
Đỉnh điểm là tâm trạng bứt phá, nổi loạn, thách thức rồi bùng lên chiến đấu với con quỷ trong người, hay chính xác là thói xấu của nhân vật được trình bày bằng thể loại hard rock, không hề đứt quãng với thể loại opera ở phần trước đó:
Ngươi nghĩ rằng ngươi có thể ném đá và khinh bỉ ta ư?
Ngươi nghĩ rằng ngươi có thể yêu ta bằng cách chiếm lấy ta và để ta chết sao?
Cưng à, cưng không thể nào làm được điều đó đối với ta đâu
Hãy thoát ra khỏi người ta, hãy thoát ra khỏi người ta ngay bây giờ
Đoạn coda với tiết tấu chậm rãi như muốn thể hiện tâm trạng trầm tĩnh của nhân vật sau khi đã tìm cách giải tỏa được tâm lý rối ren về cuộc sống khó khăn và phần bản ngã xấu xa:
Ồ
Ồ, trầm tĩnh lại, ô trầm tĩnh lại
Không thành vấn đề, ai rồi cũng gặp rắc rối trong cuộc sống
Không thành vấn đề
Không thành vấn đề đối với con.
Có thể hiểu Freddie Mercury đã mượn lời tổ khúc để nói lên tâm trạng giằng xé của một thanh niên lỡ nhiễm thói xấu xa, và chính thói xấu xa đó đã suýt giết chết một tâm hồn trong sáng. Nhân vật thanh niên này tranh đấu dữ dội với bản thân để mong muốn mình trở thành một con người hoàn thiện. Ở đây không có phạm nhân nào phạm tội giết người theo nghĩa đen.
Bohemian Rhapsody là nhạc phẩm tiêu biểu của ban nhạc Queen. Ca khúc này được xếp vị trí 17 trong danh sách “500 Nhạc phẩm hay nhất của mọi thời đại” do tạp chí Rolling Stone bình chọn hồi năm 2021. Bohemian Rhapsody từng dẫn đầu trong bảng xếp hạng âm nhạc UK Singles Chart trong chín tuần hồi năm 1975 và lại dẫn đầu năm tuần sau cái chết của Freddie hồi năm 1991.
Bohemian Rhapsody cũng trở nên phổ biến và đứng đầu các bảng xếp hạng âm nhạc ở các quốc gia các như Canada, Úc, New Zealand, Ireland và Netherlands. Cho đến nay đã có hơn sáu triệu bản thâu âm tổ khúc Bohemian Rhapsody được bán ra trên khắp thế giới, và có 1.9 tỷ lượt xem trên YouTube trong vòng 16 năm qua. Đây là một lượng xem hiếm hoi trên YouTube đối với một nhạc phẩm được sáng tác và trình bày từ thế hệ những năm 70s. Tổ khúc đã trở thành nhạc phẩm được phát trực tuyến nhiều nhất từ thế kỷ 20.
Vào năm 2004, tổ khúc Bohemian Rhapsody được ghi danh vào Đại Sảnh Danh Vọng Grammy (Grammy Hall of Fame), sau khi bộ phim Bohemian Rhapsody ra mắt năm 2018.
Đến năm 2021, bản thâu âm Bohemian Rhapsody được chứng nhận là đĩa kim cương tại Hoa Kỳ với tổng doanh số bán/phát trực tuyến kỹ thuật số lên đến 10 triệu bản, và là một trong những nhạc phẩm bán chạy nhất trong mọi thời đại. Năm 2022, nhạc phẩm được ghi danh vào Sổ đăng ký thâu âm quốc gia của Thư viện Quốc hội (National Recording Registry by the Library of Congress) với nội dung là "có ý nghĩa về mặt văn hóa, lịch sử hay nghệ thuật".
Ban nhạc Queen. (Ảnh: Wikipedia)
Freddie Mercury (tên giấy khai sinh là Farrokh Bulsara, sinh ngày 5 Tháng Chín 1946, mất ngày 24 Tháng Mười Một 1991) là ca sĩ kiêm nhạc sĩ. Ông được coi là một trong những ca sĩ đại thụ trong lịch sử nhạc rock, vì có phong cách trình diễn hào nhoáng trên sân khấu và có giọng ca bốn quãng tám. Freddie giữ vai trò chính trong ban nhạc rock để tạo ra phong cách nghệ thuật riêng cho ban nhạc Queen.
Vào năm 1987, Freddie bị chẩn đoán mắc bệnh AIDS. Ông vẫn tiếp tục thâu âm với ban nhạc Queen. Đến năm 1991, một ngày sau khi công khai về chẩn đoán căn bệnh, ông qua đời ở tuổi 45 vì biến chứng.
Trước khi mất, năm 1990, ông và các thành viên khác của Queen đã nhận được Giải thưởng Brit cho Đóng góp Nổi bật cho Âm nhạc Anh (Brit Award for Outstanding Contribution to British Music). Một năm sau khi ông qua đời, Freddie nhận được giải thưởng tương tự cho cá nhân.
Vào năm 2005, Queen đã được trao Giải thưởng Ivor Novello cho Tuyển tập Bài hát Xuất sắc từ Viện Hàn lâm Nhạc sĩ, Nhà soạn nhạc, và Tác giả Anh (Ivor Novello Award for Outstanding Song Collection from the British Academy of Songwriters, Composers, and Authors). Năm 2002, Freddie được bầu chọn vào vị trí thứ 58 trong cuộc thăm dò của BBC về 100 Người Anh vĩ đại nhất.
Freddie được ghi danh vào Rock and Roll Hall of Fame vào năm 2001, Songwriters Hall of Fame vào năm 2003, và UK Music Hall of Fame vào năm 2004.
50 năm trôi qua, thành công của Bohemian Rhapsody nói riêng và ban nhạc Queen nói chung là quá rõ ràng đối với người hâm mộ. Nhưng ý nghĩa thực sự của lời ca khúc này vẫn luôn là một bí mật; mỗi thính giả có cảm nhận khác nhau, hiểu khác nhau. Một số người có thể cho là trong sáng; nhưng người khác có thể cho là kỳ quặc như chính phong cách của Freddie Mercury. Chỉ có Freddie Mercury mới biết rõ bản thân là ai, và ý nghĩa mà ông muốn truyền tải trong ca khúc này là gì.
Tidoo Nguyễn
Send comment
