Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Bay Đi Cánh Chim Biển

27/12/201900:00:00(Xem: 1721)
Bo Tung Ma-Phung Annie Kim
Bồ Tùng Ma trao giải cho các em thiếu nhi lãnh giải Bé Viết Văn Việt tại Giải Thưởng VVNM & BVVV 2010  

                                             

Năm 2016 tôi đi lãnh giải thưởng Viết Về Nước Mỹ. Tôi tò mò vì cái bút hiệu vừa lạ vừa tếu của một tác giả viết rất hay: Bồ Tùng Ma. Tôi mong gặp vị này vì ông là thành viên trong ban Giám khảo, ông còn là bậc tiền bối, kẻ hậu sinh này xin hỏi ông vài câu đại loại như hồi còn trẻ chắc ông thích đọc truyện ma Liêu Trai Chí Dị của Bồ Tùng Linh? Sao ông lại lấy bút hiệu là Bồ Tùng Ma mà không là Bồ Tùng... gì gì đó? (Tôi nghĩ thầm ông này chắc là... ma mãnh lắm đây?) Hỏi ông, ông giơ tay che cái lỗ tai. Tôi chả hiểu ông muốn nói gì. Câu hỏi vẫn chưa có câu trả lời.

Trước ngày trao giải chính Viết Về Nước Mỹ, có một buổi họp mặt của nhóm Việt Bút tổ chức tại nhà  tôi, nhiều người  yêu cầu ông góp món bánh tiêu vì nghe nói ông làm bánh tiêu ngon. Tôi hay đùa là bánh tiêu (tùng) hay tiêu (tán) đường đặc biệt của bác Ma do chính tay ông làm, bảo đảm ăn vài cái không ngán. Tôi không tin và hỏi bánh này ông hay cô Tiên làm. Ông không trả lời. Sau này mới biết ông bị lãng tai nặng. Thời chiến tranh, tai bên trái ông bị thương vì bom pháo kích. Muốn nghe phải “pillow talk” thật lớn bên tai phải của ông, may ra...

Nhiều lần trời mát ông vẫn  đội sùm sụp cái nón trên đầu, tôi nói lớn bên lỗ tai ông:

– Bác có vẻ thích  đội nón. Nón của bác đủ kiểu mô-đen?

Ông lấy cái nón ra để lộ cái đầu hói:

– Đội để che cái mỏ ác trụi lủi đây nè.

Ông hay đeo cặp kính mát đen thui, tôi ghẹo tiếp:

– Bác đeo kính đen trông giống điệp viên không không... thấy... phát ớn! (điệp viên 007).

Ông cười tủm tỉm:

– Đeo kính đen để nhìn lén mấy cô mà mấy cô không biết mình nhìn.

Ghê chưa? Già mà duyên. Duyên ngầm. Ít nói nhưng “Tẩm ngẩm tầm ngầm mà đánh chết voi” là ông. Từ đó tôi cứ gọi là “bác Ma” có vợ là “cô Tiên”. Cô Tiên vừa trẻ vừa đẹp. Ma mà được gần Tiên chắc là... Ma vương!

Có lần tôi bắt gặp Ma dẫn Tiên vô Phước Lộc Thọ. Lâu ngày gặp ông tôi mừng quá có dịp ghẹo ông nữa:

– Bác Ma, vàng xuống giá, đi mua  vàng… trữ hả?

Ông cười thật tươi:

– Nè, nói nhỏ nhỏ coi chừng bị ăn cướp.Vàng bạc gì. Đi sửa đồ.

Cái giọng Huế pha Quảng Nam, hà tiện nụ cười, nét mặt khắc khổ, ánh mắt đăm chiêu của một thời oanh liệt đã từng là cựu Hải quân Thiếu tá khóa 13 Sĩ quan Hải quân Nha Trang, gia đình Đệ Nhị Dương Cưu trong chốn hải hồ, bây giờ ông an phận với tuổi già (nhưng bóng không xế chút nào ), lẽo đẽo theo cô vợ trẻ đi dạo phố Bolsa.

Năm 2018 trong buổi họp mặt tiền hội ngộ của nhóm Việt Bút trước ngày trao giải, thấy ông hiền, ít nói, đám tiên nữ Việt Bút ăn hiếp. Các chị Thịnh Hương, Nguyễn Hằng, Phương Hoa, Nguyễn Mão, Iris, Annie, Donna, Thanh Mai, Tường Vân... xúm lại “dí” chụp hình chung với Ma, ép ông nằm dài “phê” như “mỹ nhân ngư” trên sân cỏ. Ông nghe lời đạo diễn, nằm nghiêng, điệu bộ lả lơi, tay trái kê đầu, miệng cười toe toét tỏ vẻ khoái chí lắm. Tấm hình này và hình bác Tân ngố mặc áo đỏ, mang giày đỏ nằm kiểu vua Lê Ngọa Triều chung quanh bầy cung phi mỹ nữ là những kỷ niệm các chị nhóm Việt Bút không bao giờ quên.

Ông thường bị tôi “tố” trên diễn đàn Việt Bút nét mặt lúc nào cũng “hình sự”, khó đăm đăm, ít cười, loại người “chìm trong đám đông”  như trong truyện Chồng Bé. Không biết ông lục lọi đâu ra vài tấm hình cũ  cười thật tươi chuyển cho nhóm xem chơi. Tôi khen rối rít để ông chuyển tiếp nhưng đâu có nữa. Nụ cười của ông hiếm như nụ cười Bao Tự. Tôi tự hỏi hay là trong lòng ông còn lấn cấn “Có những niềm riêng làm sao ai biết?” (1)  Nếu bạn đọc bài viết Nỗi Lòng Ba Mươi Tháng Tư sẽ thấy ông ngậm ngùi, ray rứt, “Tôi thành thật mong bà ấy nhận nơi đây một lời xin lỗi” và ông trải bày tâm sự về đời mình, “một người lính biển rày đây mai đó...” và nguyên nhân sâu xa là “bà ấy không chịu đựng được sự ‘bay bướm’ của tôi…”

Phải chăng đây là lời tạ lỗi với “cố nhân” và cũng là lời “Tự Thú  Trước Bình Minh” (2) vào cuối đời của ông chồng trong cung mệnh có số đào hoa?

Đọc truyện mới thấy văn phong của ông già gân này có nhiều từ ngữ làm cho người đọc tha hồ tưởng tượng. Có câu ông viết trong truyện Ông Mỹ Chết Nhát: “Thật là chán, chẳng bù với thời gian trước 75, hai đứa rủ nhau đi “bậy bạ” khiến chị Pháp cằn nhằn luôn mấy ngày”. Hai chữ “bậy bạ” trong dấu ngoặc kép, người đọc ai muốn hiểu sao thì hiểu. Hay trong truyện Ông Ba Đau Khổ : “Ông Ba nghe Năm Xuân nói như nghe tin có thêm một trái đạn pháo kích nữa của “giải phóng” rớt trúng nhà ông”. Ông đã từng viết báo bôi bác Việt Cộng. Thời chiến tranh, nhắc lại hai chữ “giải phóng” đọc theo kiểu nói lái, tôi tưởng tựơng trong cảnh đạn pháo kích nổ mà bị phỏng d… thì không thấy đau, chỉ thấy mắc cười.

Trong bài viết Nói Chuyện Tử Sinh, nhân vật Điền Sơn có lối kể chuyện  quen quen như chuyện của ông. Đây là chuyện cấm đàn bà. Chuyện tếu của các cựu sĩ quan hải quân cùng khóa họp mặt ăn nhậu, nói phét. Ông đem theo một sưu tập hình Playboy. Các bạn này chia nhau xem, trầm trồ, cười, nói, văng tục tá lả. Họ ôn lại chuyện xưa, mơ ước sống lại thời thanh xuân dù chỉ một ngày rồi bị stroke hay Alzheimer cũng cam lòng. Câu chuyện tếu là khi bệnh nặng trong nhà thương, ông chợt nhớ ra bộ sưu tập Playboy giấu bà trong va li. Ông sợ con cháu sau này bắt gặp sẽ cười ông thúi đầu. Ông cũng biết xấu hổ với con cháu. Ông đành thú thật với bà và bảo bà đem đốt đi cho ông an tâm. Thì ra “dân chơi cũng sợ mưa rơi” là mấy quyển Playboy.

Đọc xong câu chuyện tôi hình dung ra một ông già “không nên nết” dễ thương đâu đó tôi đã gặp ngoài đời nhưng loáng thoáng là hình ảnh ông. Ông thế đấy. Ông viết về mình, về các nhân vật ngoài đời. Ông hư cấu nhưng các nhân vật ông mô tả hầu hết rất sống động, rất đời, rất thực như con người thực của ông. Văn phong vừa dí dỏm vừa  hấp dẫn. Viết được như thế khó lắm. Phong cho ông chức vụ trong Ban Tuyển Chọn Viết Về Nước Mỹ là đúng người, đúng việc.

Đâu chỉ có viết để cười chơi, trong truyện Tái Sinh, ông triết lý sâu sắc về sự vô thường, vòng luân hồi và lẽ “sắc không” từ đạo Phật: “Phải, cái gì cũng có sự chấm dứt. Cái gì rồi cũng có lúc tàn lụi. Cái gì có rồi sẽ không có; ngay cả vũ trụ, trái đất; thân xác tao rồi cũng đi theo mầy. Tất cả sẽ gặp nhau tại một nơi, đó là nơi không-có-gì-cả. Việc gì phải than trách.” Và ông kết luận bằng một suy nghĩ lạc quan ở đoạn cuối “… Nhưng không phải về một nơi không-có-gì-cả mà về một nơi nào đó để trở lại hoàn hảo hơn”.

Ông viết bài Mái Nhà Xưa kể câu truyện tình nghĩa thủy chung giữa một cô gái Việt tên Oanh và một bà mẹ nuôi người Mỹ tên là Julia. Đoạn cuối ông viết thay cho Oanh như một sự chấp nhận về cái chết là lẽ đương nhiên của dòng đời sinh lão bệnh tử: “Một ngày nào đó tôi cũng sẽ theo má Julia. Thế nên tôi thường bắc ghế ra ngồi ngoài hiên. Mong có người ngắt tặng tôi một đóa hoa hồng”.

Gần 20 năm viết lách gồm 53 truyện ngắn Viết Về Nước Mỹ đoạt giải thưởng Việt Bút năm 2008 và là một thành viên trong Ban Giám Khảo Tuyển Chọn Chung Kết, năm nay không thấy ông xuất hiện nữa. Cả nhà Việt Bút hỏi thăm mới biết ông bị stroke đang nằm trong bệnh viện. Anh Nguyễn Hữu Thời đi thăm trước, sau đó nhóm Việt Bút kéo nhau đi thăm ông. Gặp bạn ta, giờ mới biết tên cúng cơm của ông là Nguyễn Văn Tân,  tên Mỹ là Joseph Nguyễn. Bạn ta gầy quá, da trắng xanh, đầu trọc lóc, nằm một mình, chung quanh là dây nhợ chằng chịt. Ông thở khó, mắt lờ đờ, chỉ còn chút nhận biết mơ hồ ai đó đến thăm. Những giây phút thoi thóp cuối đời của ông thật mong manh, thấy mà thương!

Kể từ ngày ông nằm bệnh, nhóm Việt Bút đi thăm cho đến ngày ông mất, cũng khoảng sáu tháng. Sáu tháng trời ông chống chọi với tử thần. Có lúc ông mê man, thần thức của ông rong chơi đâu đó. Có lúc nửa tỉnh nửa mê, ông nhận ra người thân bằng đôi mắt chớp nhẹ hay cái nhếch môi. Như ngọn đèn dầu sắp tắt, thân thể khô cạn, các tế bào tan rã dần, không còn sức nóng, không còn hơi thở, ông ra đi ngày 7 tháng 12, lúc 5 giờ chiều. Nhóm Việt Bút đăng lời phân ưu, đặt vòng hoa và tổ chức đi gặp ông lần cuối tại nhà quàn Lotus ở Alhambra.

Chúng tôi đến nhà quàn cũng là lúc tiếng tụng kinh và lời khai thị của vị sư chấm dứt. Tang gia và các thân hữu đã có mặt ngồi kín gian phòng. Chung quanh nhà quàn là hoa phúng điếu của thân nhân và bạn bè. Trên bàn thờ là tấm ảnh ông chụp nghiêng, thời còn rất trẻ, nét mặt thư sinh,   mặc bộ quần áo trắng, đội mũ trắng của binh chủng Hải quân. Những người bạn Hải quân của ông mặc đồng phục vest đen, nón trắng đứng ngoài hành lang chuẩn bị làm lễ phủ cờ. Vị niên trưởng Hải quân đọc tiểu sử của ông. Các hội đoàn và bạn bè đọc lời chia buồn. Anh Nguyễn Viết Tân đại diện nhóm văn hữu Việt Bút có lời phân ưu cùng tang quyến và gửi tiền phúng điếu. Vòng hoa tang ghi dòng chữ “Nhóm Việt Bút Thành Kính Phân Ưu” đặt cạnh quan tài ông. Lễ phủ cờ có sáu người bạn đồng đội đặt lá cờ vàng ba sọc đỏ phủ lên chiếc quan tài trong tiếng kèn saxophone chậm buồn da diết nhắc lại một đời ông phục vụ Tổ quốc cho đến ngày 30 tháng 4.

Chúng tôi thắp nhang, đi một vòng, dừng trước quan tài, nhìn ông lần cuối. Ông được trang điểm cẩn thận, trông lạ, không nhận ra ông. Tôi đi bên cạnh chị Xuân, đứng trước mặt ông, tôi nói thầm đủ cho ông nghe: “Bác Ma, anh chị em nhóm Việt Bút đến tiễn bác. Bác nhớ bác viết cái gì rồi cũng có sự chấm dứt. Cái gì rồi cũng có lúc tàn lụi. Cái gì có rồi cũng sẽ không có. Như cái thân này. Bác ra đi bình yên thanh thản. Đừng luyến tiếc gì…”

Bây giờ tôi đã có câu trả lời tại sao ông lấy bút hiệu là Bồ Tùng Ma. Một niên trưởng Hải quân trong tang lễ nói về tiểu sử của ông kể rằng năm 1963 khi ông còn là sĩ quan Hải quân tại Nha Trang, ông làm chủ bút ấn hành cuốn Alpha 13, bài đầu tiên ông viết là một chuyện ma giống như chuyện ma của nhà văn Bồ Tùng Linh trong Liêu Trai Chí Dị nhưng truyện ma của ông mang tính chất hài hước hơn là kinh dị. Ông lấy bút hiệu Bồ Tùng Ma từ đó.

Lấy cảm hứng tựa đề từ quyển tiểu thuyết nổi tiếng “A Time To Love And A Time To Die” (Một Thời Để Yêu Và Một Thời Để Chết) của nhà văn Erich Maria Remarque, ông viết một bài tựa đề “Một Thời Để Nhớ Và Một Thời Để Yêu” trong đó có đoạn cuối ông bày tỏ một triết lý sống khôn ngoan, chừng mực và hiện sinh: “Hạnh phúc là biết hài lòng với những gì mình đang có. Không có cái vui nào trên đời này hoàn hảo cả trừ khi mình biết bám lấy nó và thưởng thức khi nó còn trong tay mình”.

Đời thủy thủ hay những chiến sĩ Hải quân như những cánh chim. Cánh chim biển Bồ Tùng Ma đã chọn lựa, đã sống trọn đời mình “để nhớ và để yêu”. Cánh chim ấy đã bay đi thật xa nhưng nụ cười hiếm hoi và  chất hài hước của ông vẫn ẩn hiện trong những trang sách Viết Về Nước Mỹ và trong lòng anh chị em Việt Bút.

 

Bài viết kính tặng anh Bồ Tùng Ma.

Cầu nguyện hương linh anh bay xa và an lành về cõi vĩnh hằng.

Cali ngày 15 tháng 12 năm 2019

Phùng Annie Kim

 

Chú Thích:

(1) Bài hát “Có Những Niềm Riêng” của Lê Tín Hương.

(2) Tên một cuốn phim “Tự Thú Trước Bình Minh”.   

 

 

 

Ý kiến bạn đọc
30/12/201922:33:04
Khách
Mấy tuần nay cứ mong có một bài viết tiễn biệt chú Bồ Tùng Mà. Ngóng trông hoài mà chẳng thấy!
Hôm nay bỗng dưng xuất hiện toàn những bài viết chia ly, từ biệt chú!
Xin được cám ơn tất cả các anh chị viết bài nói về chú Bồ Tùng Ma!
Một cách nào đó các anh chị đã nói dùm nỗi lòng của rất nhiều người!
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
New York hiện có 113,704 trường hợp bị lây COVID-19, theo Thống Đốc Cuomo cho biết trong cuộc họp báo vào sáng Thứ Bảy. Tiểu bang ghi kỷ lục cao mới về các trường hợp bị lây hôm Thứ Sáu với 10,841. Có 15,905 người đang nằm bệnh viện và 4,126 người đang nằm trong phòng chăm sóc đặc biệt, theo ông Cuomo cho hay. Tính đến nay, tiểu bang New York đã có 3,565 người thiệt mạng vì dịch vi khuẩn corona. Trong khi đó trên toàn thế giới có hơn 1.1 triệu người đã bị nhiễm vi khuẩn corona và hơn 60,000 người thiệt mạng, theo Đại Học Johns Hopkins cho biết. Tại Hoa Kỳ có 270,000 người bị lây và hơn 7,100 người thiệt mạng. Wyoming là tiểu bang duy nhất tại Mỹ chưa có báo cáo về người nào thiệt mạng vì COVID-19.
Con số trường hợp bị lây vi khuẩn corona hàng ngày tại Nhật đã tăng gấp đôi trong tuần qua, từ khoảng 40 vào những ngày cuối tháng 3 tới 97 hôm Thứ Năm và 89 hôm Thứ Sáu, theo Chính Phủ Thành Phố Tokyo cho biết mà CNN tường thuật. Nếu khuynh hướng này tiếp tục, thì kết quả là xấu tệ, theo Kentaro Iwata, chuyên gia kiểm sót lây nhiễm từ Đại Học Kobe cho biết. “Nhật Bản cần phải can đảm thay đổi, khi chúng ta biết rằng chúng ta đang đi sai đường,” theo Iwata phát biểu. Tính tới Thứ Sáu, Nhật Bản có 3,329 trường hợi bị lây được xác nhận và 74 người thiệt mạng. Trên toàn cầu tính tới Thứ Sáu có 1,097,909 trường hợp bị lây và 59,113 người thiệt mạng. Hoa Kỳ có 277,355 trường hợp bị lây và 7,381 người thiệt mạng. Ý có 119,827 trường hợp bị lây và 14,681 người thiệt mạng. Tây Ban Nha có 119,199 trường hợp bị lây và 11,198 người bị thiệt mạng. Đức có 91,959 trường hợp bị lây và 1,275 người thiệt mạng.
Trung Tâm Kiểm Soát Bệnh Tật Hoa Kỳ (CDC) vào chiều Thứ Sáu, 3 tháng 4 đã đưa ra hướng dẫn tự nguyện đối với người dân Mỹ để che miệng và mũi khi đi ra ngoài. Tổng Thống Trump nói rằng ông đã không dự định làm theo đề nghị này. “Tôi không nghĩ rằng tôi sẽ làm điều đó,” theo ông cho biết trong cuộc họp báo tại Bạch Ốc của lực lượng chống vi khuẩn corona. Hướng dẫn mới đến trong sự ứng phó với chứng cứ tích tục cho thấy con người có thể lây lan vi khuẩn corona mà không có triệu chứng của COVID-19. Bác Sĩ Jerome Adams nhấn mạnh rằng biện pháp nhằm ngăn chận khả năng các cá nhân bị lây nhiễm từ việc lây lan vi khuẩn đúng hơn là bảo vệ người mang khẩu trang.
Trợ giúp thêm cho các tiểu thương bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng sức khỏe đang trên đường đi tới. Thống Đốc California Gavin Newsom đã công bố một loạt nguồn tài trợ mới cho các cơ sở kinh doanh nhỏ và giúp các công nhân tại California là những người bị thất nghiệp vì COVID-19.
Ba mươi học sinh cuối cấp trung học ở khu vực dịch vụ của Southern California Edison đã được xướng danh nhận Học Bổng Edison 2020 và sẽ được nhận 1.2 triệu Mỹ Kim học bổng từ Edison International để theo đuổi ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật hay toán (STEM). Ông Pedro Pizarro, chủ tịch kiêm CEO của Edison International phát biểu: “Chúng tôi rất tự hào về những học sinh này và những thành tích học tập xuất sắc của các em. Các học bổng này hỗ trợ về tài chính cho những học sinh xứng đáng này và gia đình các em để các em có thể tập trung vào việc học tập của mình. Chúng ta trông chờ vào các em để giúp chúng ta đổi mới và biến những ý tưởng lớn thành các giải pháp thực tế và chúng ta biết rằng các em có một tương lai tươi sáng ở phía trước.”
Kính thưa bà Chủ Tịch Hạ Viện, Hôm nay tôi đứng lên để vinh danh Thiếu Tướng Lê Minh Đảo, người vừa từ trần hôm 19 tháng 3, 2020. Thiếu Tướng Đảo đã cống hiến 87 năm cuộc đời của mình để chiến đấu vì lý tưởng tự do và phục vụ đồng bào.
Lệnh hoãn trên toàn tiểu bang bảo vệ những người thuê nhà ở trong các điều kiện đặc biệt gồm yêu cầu người thuê nhà đã trả tiền nhà trước ngày 27 tháng 3 năm 2020, và người thuê nhà thông báo cho chủ nhà bằng văn bản trước kỳ hạn trả tiền nhà rằng người thuê nhà cần hoãn tất cả hay một số tiền nhà bởi vì 3 điều kiện đặc biệt liên quan đến đại dịcjh COVID-19. Lệnh của Thống Đốc Newsom chủ ý xây dựng trên sắc lệnh trước đó của ông cho phép giới chức thẩm quyền đặc biệt thành phố hoãn các trục xuất những người thuê nhà vì ảnh hưởng đại dịch.
Tuy nhiên theo các chuyên gia, chỉ có mặt nạ đặc biệt với phân loại FFP (lọc mặt mảnh / filtering face piece) và phải rất khít với khuôn mặt mới có thể làm được điều này là ngăn chận được những giọt nhỏ trong không khí mà virus bay lơ lửng trong không khí, nhỏ đến mức mà một bảo vệ mũi-miệng đơn giản sẽ không ngăn chận nổi. Biện pháp phòng ngừa đã được chứng minh có hiệu quả vẫn là rửa tay kỹ lưỡng và giữ khoảng cách với người khác .!
Cuối cùng (hay nói chính xác hơn là cuối đời) rồi tôi cũng thấy một cây hoa gạo, mọc cạnh tường thành bao quanh Cung Điện Mandalay – kinh đô cuối cùng của vương triều Miến. Có thể vì mới đầu tháng ba, chưa tới giai đoạn mãn khai, và cũng vì tôi đứng khá xa (khoảng cách là cả một cái hào nước rộng) nên ảnh chụp những cành hoa gạo trông … không rõ nét! Kể cũng hơi đáng tiếc nhưng dù sao thì tôi cũng đã nhìn được tận mắt, và (tưởng) thế cũng đã đủ vui rồi.
Tin ngưng phát hành vé số trong 2 tuần cách ly toàn quốc làm sững sờ đến rơi nước mắt của nhiều bà con. Đây là cách kiếm sống duy nhất của hàng trăm ngàn người nghèo khổ, tàn tật, không nhà.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Giám đốc điều hành của Apple, Tim Cook đã tiết lộ thông tin mới về phản ứng của công ty đối với cuộc khủng hoảng Covid-19.
Singapore đã yêu cầu 20,000 công nhân nước ngoài ở lại trong ký túc xá của họ trong 14 ngày trong bối cảnh các ca nhiễm coronavirus mới đang gia tăng.
Hôm Chủ nhật (05/04/2020), một quan chức cấp cao cảnh báo, Mỹ đang bước vào tuần khó khăn nhất của cuộc khủng hoảng coronavirus (Covid-19) khi số người tử vong tăng cao.
Ý đã báo cáo số ca tử vong vì Covid-19 hàng ngày thấp nhất trong hơn hai tuần qua, các nhà chức trách bắt đầu trông chờ bước sang giai đoạn thứ hai của cuộc chiến chống lại đại dịch
Một người đàn ông 63 tuổi ở Philippines đã bị cảnh sát bắn chết sau khi đe dọa các nhân viên y tế vì bị nhắc nhở không đeo khẩu trang