Trang Thơ Mùa Thu

13/10/202300:00:00(Xem: 2268)

 

bui-giang-phan tan hai
Tranh Phan Tấn Hải

 

Mùa thứ ba trong năm đã chớm về. Autumn ngoài nghĩa mùa thu, còn mang nghĩa ẩn dụ là chỉ lúc xế chiều, lúc ngày sắp tàn, là mùa mà ban ngày ngắn và dần lạnh hơn. Bên cạnh hình ảnh biểu tượng là mùa lá rụng, lại cũng là mùa phần lớn trái cây được thu hoạch, vì gắn với đời sống thiên nhiên này mà từ rất lâu văn hóa Tây phương đã nhân cách hóa mùa thu là người phụ nữ trẻ đẹp đầy sức sống với mái tóc gắn đầy lá hoa quả chín, là hình ảnh vừa nên thơ vừa chứa đựng sức sống diệu kỳ của mùa gặt hái.

Nhìn về mặt thơ mộng của mùa thu, đúng vậy, không ai phủ nhận được nét quyến rũ của bản giao hưởng màu sắc lá vàng cùng tiếng hát của gió, và thấu được quyền lực của mùa thu qua những bài thơ được viết ra bởi sự khêu gợi dịu dàng kỳ bí của nó, qua các tác giả Rainer Maria Rilke, Edna St. Vincent Millay, Bùi Giáng, Phạm Phú Hải, Tần Vy, Giáng Vân, Trần Hoàng Phố, Pháp Hoan, Kwang Kyu Kim, Phương Uy, Vy Thảo, Nguyễn Thị Khánh Minh, Trần Mộng Tú, Trịnh Y Thư. – NTKM.

 

***

 

RAINER MARIA RILKE (1875-1926)

 

Ngày Thu

 

Thưa Chúa tể, giờ đã điểm, mùa hạ vô cùng lớn.
Hãy trải bóng Người lên những chiếc đồng hồ mặt trời,
Và trên cánh đồng trơ rạ hãy thả những cơn gió được tự do.

Lệnh truyền cho quả cuối mùa chín tới;
Ban phát cho chúng thêm đôi ngày nắng ấm phương Nam,
Dồn thịt da chúng trở nên căng mộng hoàn toàn
Rồi ép lấy vị ngọt cuối cùng vào rượu nồng sóng sánh.

Ai giờ không nhà cửa, sẽ không cần xây cất.
Ai cô đơn, sẽ còn mãi cô đơn,
Sẽ thức giấc, đọc, viết những bức thư dài
Và trên những con đường làng bồn chồn rảo bước
Khi những chiếc lá vàng rơi xuống tự trên cao.

 

(Pháp Hoan dịch từ nguyên tác tiếng Đức)

 

*

 

EDNA ST. VINCENT MILLAY (1892-1950)

 

Mùa Xuân và Mùa Thu

 

Vào mùa xuân, mùa xuân của năm

Tôi bước cạnh người tôi yêu – trên đường

Những thân cây thì đen và vỏ ướt

Tôi vẫn còn thấy chúng – vào mùa thu của năm.

 

Chàng bẻ cho tôi

một cành đào đơm bông

xa lối đi và khó với.

 

Vào mùa thu, mùa thu của năm

Tôi bước cạnh người tôi yêu – trên đường

Những con quạ bay lên – tiếng kêu khàn đặc

Tôi vẫn còn nghe chúng – vào mùa thu của năm.

 

Chàng chế giễu hết thảy những điều tôi ca ngợi

và đánh vỡ trái tim tôi

bằng những điều vặt vãnh bình thường.

 

Mùa xuân sẽ tuôn trào bao mạch sống

Mùa thu sẽ rụng rơi bao lá vàng

Vỏ cây sẽ rỉ từng giọt nước

Bầy chim sẽ gọi mừng hoan ca

Có bao nhiêu điều đẹp xinh để thấy

Có bao nhiêu điều ngọt ngào để nghe

Vào mùa xuân của năm – vào mùa thu của năm.

 

Chẳng phải vì tình yêu ra đi

mà tôi đau đớn

Tôi đau đớn

Khi thấy tình yêu ra đi

vì những điều vặt vãnh bình thường. 

 

(Đỗ Tư Nghĩa dịch)

 

 

*

 

BÙI GIÁNG (1928-1996)

 

Nghe

 

Cúi đầu nghe tạnh

Mưa chiều rừng gió đi mau

Con đường trăng lạnh

Hang rừng bông rụng hoa đau

 

Cồn xưa cỏ mọc

Lá sông chảy xuống chân trời

Chảy lên mái tóc

Một mùa thu gục bên tôi

 

Người kia đứng lại

Nghe trời đẩy xuống hai vai

Con đường thơ dại

Còn đây lá cũ một vài

 

(Trích từ tập Mưa Nguồn, 1993)

 

*

 

PHẠM PHÚ HẢI (1950-2009)

 

A, AA, AAA, AAAA…

 

Lạnh mùa thu ở trong núi đá

Có con cá nhỏ chết bên cầu

Có con chim nhỏ vì vui quá

Cũng chết bên cầu ấy, bữa xưa

 

Có một thư sinh lên núi đá

Hỏi thăm đường tới chốn Bất lai

Trăng khuya úp mở sau ngàn lá

Bướm đỏ đàn đàn chấp chới bay

 

Có lão tiều phu trong núi đá

Mười năm say hương quế, quên về

Lều đựng gió đầy rung mái gió

Một cầu cổ nguyệt chảy tràn khuya

 

Trăng khuyết xuôi trăng tròn trăng khuyết ngược        

Bứt tháng, hái ngày, phơi khô năm

Năm khô râu cũ đùn râu mới

Sợi sợi ấn ngời Vô lượng quang

 

Xuất định bốn bề sương giọt giọt

Con chim xưa sống lại bên cầu

Tiều lão mặt trời vai tịch tịnh

Mặt trời rơi xuống giữa dòng sâu

 

Chẳng đến đâu chẳng từ đâu đến

Con chim ngày cũ hót inh rừng

Bên cầu đứng ngắm hai dòng nước

Một chảy xuôi đông một ngược nguồn

 

Không ở đâu không đâu chẳng ở

Cá hồi dương lội ngược chiêm bao

Cầu gãy hai bờ xưa tương ngộ

Trùng phùng từng hột đất xôn xao

 

Mùa thu núi đá lạnh vô cùng…

 

1972

 

*

 

TẦN VY

 

Ý nghĩ (trích đoạn)

 

Buổi bình minh rạng rỡ hình ảnh anh

Những trốn tránh thừa thãi như bóng tối lẩn quất

Giấc mơ ngọt ngào của nụ hồng sớm mai

Trên những cành gai sương thu đọng thành lệ xót

 

Đỉnh đời cao, cây cối muộn phiền

Mùa thu phục sinh những chiều lá úa

Nỗi nhớ vang vang khúc tình ca cũ

Mênh mông trước mắt, thủy triều sầu

Đường cỏ hoang kỷ niệm không lối về

Mưa đổ xuống những tháng năm ngây ngất

Nỗi xúc động còn day dứt hoài

Nắng đã vơi nắng, đời sắp tà

Trận cuồng vọng đã dừng lay động

Vắng lặng đìu hiu như hấp hối thinh không.

 

*

 

GIÁNG VÂN

 

Em đã bỏ đi

 

Em sẽ phàn nàn hay cãi cọ

Về những cư xử tệ với mình?

Ồ không.

Em đã bỏ đi

Rất xa

Những cái cây mùa cũ rụng lá

Mọc lên bao nhiêu chồi non tơ

Sao người còn đứng đó

Lặng im

 

Quán cà phê cũ

Đóng cửa rồi

Người chủ không biết giờ ở đâu

Anh chàng chơi ghi ta em không còn gặp lại

Nhớ Từ Công Phụng

Mùa thu mây ngàn

Sương mù tím loang chiều muộn.

 

Những câu thơ da diết

Đã trôi vào hư không.

 

*

 

TRẦN HOÀNG PHỐ

 

Bình yên và tĩnh lặng

 

Một nhánh mơ rơi xuống cửa sổ lòng tôi

một ngày thu nhẹ như một hơi thở

 

Cho tôi một chút dịu dàng như gió

Gió đậu trên vai lá

Lặng ngắm những bông hoa ngũ sắc 

mở những đôi mắt hồn nhiên thật to

 

Cho tôi chút lặng yên như hồ thu

Linh hồn tôi

là nước tĩnh lặng

Bên trong của bông sen dậy mùi hương

Nhẹ và thơm như má trẻ thơ

 

Một chiếc lá giấc mơ rơi xuống

bên sân lòng tôi

Bình yên và tĩnh lặng

như giấc ngủ nhẹ của cái chết

 

*

 

PHÁP HOAN

 

Tượng Phật không đầu
trăng thu tìm thấy
trong lòng suối sâu.

 

(Trích trong 26 bài Haiku của Pháp Hoan)

 

*

 

KWANG KYU KIM

 

Bầu trời Mùa Thu

 

Không một gợn mây

Và bầu trời mùa thu thẳm xanh trống rỗng

Không có gì bao bọc trái đất

Không có gì che phủ bầu trời

Chỉ nắng trải mênh mông

Và gió thổi

 

Trái tim tôi bức bối

Phải chăng cần một chiếc lá vàng rơi qua bầu trời?

Lời cầu nguyện bao giờ được ban phát

Và như có một mệnh lệnh

Tất cả được xóa sạch

 

Không một gợn mây

Bầu trời mùa thu thẳm xanh hiện ra nỗi sợ hãi mơ hồ

 

(Nguyễn Quang Thiều dịch trong tập 5 Nhà Thơ Hiện Đại Hàn Quốc, 2002)

 

*

 

PHƯƠNG UY

 

Khúc vô ngôn tháng Tám

 

 

mùa lặng lẽ theo mùa

rơi qua âm u tháng Tám 

bỏ lại anh lạc lõng phía câu ca không lời

dẫu hồn nhiên đứng lơ ngơ giữa ngã tư, ngã năm, hay ngã bảy

vẫn nghe lòng lưa thưa vắng

một mình thôi.

 

mùa đang bão rớt

hiếm hoi ngày chút nắng xanh xao

mặt trời ngủ quên

mặt trời không hát.

chút ấm áp bên em giờ cũng hư hao.


anh lạc giữa muôn phương ngã tư đường tấp nập

lạc điệu trên tay bài thơ cũ vô ngôn

nghe chữ nghĩa biến thiên theo mùa gió rớt

anh lao đao

đi nốt những đoạn buồn.


anh đã sáng lóa tình yêu bằng muôn trùng ảo tưởng

như lũ ve gào mùa bất lực đẫm mồ hôi

để một ngày thảng thốt nhớ ra

mình chỉ là làn khói xưa đi lạc

rồi đã biến tan như chưa từng đến bên người (*)


đêm hạ huyền nghe sương rủ trên nhánh trăng liềm khép mắt

anh lẫn lộn giữa nỗi buồn và nỗi nhớ em

nghe trên mái nhà cơn gió cô đơn của mùa áp thấp

thổi lặng câm cơn độc thoại cũ mèm

 

(*) Hà Mây

 

*

 

VY THẢO

 

Ta nằm ngoài cả những lá ngoài kia sẽ chết

 

Ta nằm ngoài mọi thứ

Ý nghĩ đó văng vẳng bên tai

Khi ta đi dạo trên dòng sông thu sắp cạn trơ đáy

 

Tiếng cá quẫy xào xạo lòng sông mỏng nước

Mỏng dòng

Mỏng màu thu phai

 

Thu phai điều gì

Kể ta biết

Thu phai những lá ngoài sông

Thu phai cả áo em ta

Thu phai cả hồn ta lợt lạt

Thu phai những mối tình lướt qua ta như con gió

Khi mà một cái chợp mắt trăm năm trôi qua

 

Ta nằm ngoài mọi thứ

Ta nằm ngoài em mỏng manh

Ta nằm ngoài em dịu dàng

Ta nằm ngoài cả những lá ngoài kia sẽ chết.

 

*

 

NGUYỄN THỊ KHÁNH MINH

 

Gió sẽ thổi mùa thu đi

 

Gió nức lạnh

Lời chia tay còn ngậm

Sợi đàn căng. Một nốt nhạc chưa buông

Đêm ẩn dấu ánh nhìn

Nước mắt đừng rơi

Lời chia tay thôi đừng nói

Con đường sẽ nặng những âm thanh

 

Gió sẽ thổi mùa thu đi

Cuối dốc sương

Anh còn thấy được không

Mầu áo em vàng và tóc em bay

Ngày mai anh ạ

Sẽ chỉ còn dư âm của mùa chuyển mơ hồ

Mất dấu một lời hẹn

Và dường như, cũng thế,

Lời nói yêu em

 

Cứ lặng lẽ, những ra đi

Tự nhiên như

Em luôn có một khoảng không

Đầy tay

buồn bã

 

(Trích tập thơ Ký Ức Của Bóng, NXB Sống &Phố Văn 2013)

 

*

 

TRẦN MỘNG TÚ

 

Mười hai bài thơ mùa thu (Theo vận Haiku: 5-7-5)

 

Tiếng ngỗng ngang mái nhà

Ngập ngừng bên hiên hoa cúc nở

A mùa thu gõ cửa

 

Bàn chân lạnh trong chăn

Buổi sáng co mình ngoài cửa sổ

Mùi trà xanh trong bếp

 

Con sóc ngậm hạt dẻ

Nhẩy qua những cành phong chớm đỏ

Đánh rơi một mảnh Thu

 

Buổi sáng thổi xôi đậu

Màu xôi vàng như màu hoa cau

Ngửi được mùa Thu tới

 

Rượu mận ủ năm ngoái

Bây giờ đã lên men ngất ngây

Rót ra mời mùa Thu

 

Giọt sương buổi sáng rơi

Trên chiếc lá phong vừa chớm đỏ

Như một vệt son môi

 

Những lá sen mùa Hạ

Rủ nhau nằm úp mặt trong bùn

Ếch nghiêng đầu gọi Thu

 

Cái dốc sau nhà tôi

Nai vào tìm ăn dâu mùa Thu

Có phải nai năm ngoái

 

Trên con đường cũ này

Tôi đi tìm người bạn năm đó

Chỉ tìm được mùa Thu

 

Cây Mộc Liên nhà tôi

Bắt đầu thi nhau rụng lá Hè

Tôi vuốt Thu trong tóc

 

Sương mùa Thu lạ lắm

Trông xa đẹp như hạt ngọc trai

Không phải đâu, hạt lệ.

 

Tôi với người yêu đi

Dưới những hàng cây mới chớm đỏ

Trái tim chín từ hôm qua.

 

(Mùa Thu 2022)

 

*

 

TRỊNH Y THƯ

 

Còn mình ta đứng giữa trời

nhìn con nước chảy cát phơi hai dòng

bến bờ nửa mảnh thu phong

cũng tàn xiêu cả rêu rong ngập hồn.

 

Nghe trong tôi niềm mênh mang

nghe đâu đây thoảng nhặt khoan tiếng lòng

rơi rơi êm vào hư không

bay bay chiếc lá cuối cùng về đâu.

 

(Trích từ bài thơ Con Nước Vô Danh gồm 42 bài tứ tuyệt lục bát)

 

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trong vũ điệu day dứt của hoang mạc gió, lữ khách dừng lại, gõ cửa. Căn nhà trống mùa đông. Bàn tay lạnh quẹt một que diêm, nhen lên nỗi buồn, thảng thốt những ước mơ ngày cũ theo tro bụi bay lên, buồn bã như những lời em sắp nói, như ánh lửa lụi tàn, như tuổi thơ đi qua… Có tiếng chuông xa đâu vọng về, đơm hoa trong bóng tối lời nguyện cầu, lữ khách cảm thấy móng vuốt của băng giá tan ra bởi niềm khát khao cháy bỏng… Tuyết rơi trên ô cửa sổ, lấp lánh một nỗi chờ.
Khi mặt trời bỏ đi / tuyết đầu mùa tìm đến / những cánh tay màu trắng / cầm trái tim trẻ em
Một chút gì gợn lên nơi mùi cà phê sáng, nơi tách trà nhâm nhi buổi xế chiều, nơi ly vang đỏ nồng đêm tối, làm cồn cào nhớ đến câu thơ đã đọc từ lâu lắm, thơ xưa chăng, nhưng sao cái rung động hôm nay về nó vẫn làm ta xao xuyến đến vậy.
Mùa thu dẫu vừa khảy đôi ba nhịp vàng trên tàn cây. Mùa thu dẫu đang đốt hết mình trên hàng cây maple đỏ lá suốt dặm dài. Và mùa thu cho dù cũng vừa khép cánh cửa để ra đi, khép rất nhẹ nhàng như sợ làm thức giấc ai đó đang say ngủ. Tất cả. Những bổng trầm của mùa thu đều rúng động mấy tầng cung bậc cảm xúc của ta. Phiến lá vàng óng kia ẩn mật điều gì. Dấu chân vàng ố chiếc lá cuối thu như thể là những dấu chân cuối cùng để – nhẹ hẫng về mai sau – Ngọn gió của mùa thu ly tan nào vẫn thảng thốt trong nỗi chờ đợi. Hạt mưa nào xám tro quán phố. Và người ngồi nghe gió mùa thu về như – tiếng thổn thức của thời gian. Bạn ơi, xin lắng lòng trong buổi đêm tịch mịch để nghe cảm xúc bạn hòa âm thế nào với âm vang thu, để biết tác động mãnh liệt của thu – phù vân thôi cũng nát đời như chơi…
Phần lớn các nhà thơ nữ sinh sau cột mốc đau thương 1975, đã dường như nhẹ nhàng hơn, những ám ảnh của chiến tranh, ít bị day dứt hơn vấn đề ý thức hệ. Họ ít nhiều đã hưởng được quả ngọt của nữ quyền, thoát ra khỏi khung cửa chật hẹp của định kiến, góp phần nở rộ một dòng thơ mạnh mẽ, tự tin, khao khát tự do, và bản lĩnh, nói rất thực nhân sinh quan của mình về những mối tương quan trong một thế giới vật chất như hiện nay. Họ cũng rất phóng khoáng thể hiện những cảm xúc đam mê dạt dào nữ tính. Mang những trạng thái có vẻ như đối nghịch nhau như thế khiến dòng thơ của lớp thơ nữ này tỏa sức quyến rũ lạ lẫm, tạo nên một lớp độc giả với cảm thụ thi ca mới mẻ.
Khi toàn quốc chiến đấu, người phụ nữ cũng xuất hiện trên các chặng đường của đất nước. Chúng ta đã nhìn thấy hình ảnh người phụ nữ trong cuộc chiến ở Ukraine trên truyền hình, trên YouTube. Họ là các y tá, những chị bếp, hay người nữ chiến binh… nghĩa là tất cả những phương tiện phục vụ cho chiến trường chống lại quân Nga. Nơi đó, giữa những tiếng súng chúng ta nghe được từ màn hình TV, giữa những lời kêu gọi tác chiến, vẫn có những lời thơ đầy nữ tính từ đất nước đau khổ Ukraine. Nhà nghiên cứu Julia Friedrich của Viện Nghiên Cứu Chính Sách Công Toàn Cầu (Global Public Policy Institute - GPPi) tại Berlin trong bài nghiên cứu về hình ảnh phụ nữ tại Ukraine, nhan đề “Feminist Activism in Ukraine Usually Means Demanding More Weapons” (Hoạt động nữ tính tại Ukraine thường có nghĩa là xin thêm vũ khí) đăng trên tạp chí Tagesspiegel Online bằng tiếng Đức ngày 6/8/2022 cho thấy ngoài làn sóng di tản ra hải ngoại, còn rất nhiều phụ nữ ở lại Ukraine để trở thành trụ cột cho một giềng mối mới
Bà nổi tiếng với bộ tự truyện 6 cuốn. Quyển thứ nhất nổi tiếng nhất trên thế giới viết về 17 năm đầu đời của bà, I Know Why The Caged Bird Sings (1969), bà nói: “Đầu tiên người đời phải học cách chăm sóc chính mình để rồi có thể chăm sóc người khác. Đó là lý do làm cho “chim trong lồng hót”. Với tự truyện này bà được xem là một trong những phụ nữ Mỹ gốc Phi đầu tiên dám công khai bạch hóa đời riêng của mình. Maya Angelou được chọn làm “Người Phụ Nữ của Năm 76” (Woman of the Year) về Truyền Thông của tạp chí Ladies’ Home Journal. Giải Thưởng Matrix của Hội Women in Communications, Inc. vào năm 1983, Giải Thưởng Văn Chương North Carolina vào năm 1987, Giải Thưởng Candace 1990 của Cơ Quan Liên Minh Quốc Gia Phụ Nữ Da Đen (The National Coalition of Black Women).
Langston Hughes và Maya Angelou là hai tên tuổi lớn của nền thi ca da đen. Trang thơ xin bắt đầu với Langston Hughes. Ông sinh ở Joplin, Missouri, là một nhà thơ, nhà văn, nhà viết kịch. Thơ của ông kết hợp nhiều thể loại, mang đậm nét những bài hát dân gian da đen. Ông tôn vinh nền văn hóa người Mỹ gốc Phi châu trong thời kỳ được gọi là Thời kỳ Phục Hưng Harlem.
Là một nhà thơ, một nhà văn, và là một nhà báo. Hẳn là quá nhiều cho một đời người. Và rồi trở thành chiến binh, sau khi quân Nga tiến vào chiếm bán đảo Crimea và tấn công miền Đông Ukraine năm 2014: nhà thơ Borys Humenyuk đã tình nguyện ra trận chống quân Nga. Một số bài thơ của ông được dịch sang tiếng Anh trong tuyển tập Poems From The War, do hai dịch giả Oksana Maksymchuk và Max Rosochinsky thực hiện. Borys Humenyuk ra đời năm 1965 tại ngôi làng Ostriv, thị trấn Ternopil, miền tây Ukraine. Ông là một nhà thơ, nhà văn và nhà báo. Humenyuk đã tham gia tích cực vào những cuộc biểu tình cuối năm 2013 để dẫn tới Cách mạng Nhân phẩm (Revolution of Dignity) của Ukraine trong tháng 2/2014. Những câu chuyện về chiến tranh được kể trong thơ Borys Humenyuk là có thật, không hư cấu.
Chúng ta đều biết rằng Belarus là một nhà nước toàn trị, tuy mức độ cai trị không khắc nghiệt như ở Nga nhưng vẫn là độc tài hơn hầu hết các nước ở Châu Âu. Tuy nhiên văn học Belarus lại là một lĩnh vực không liên hệ bao nhiêu tới những cam kết chính trị của nhà nước Belarus trong nỗ lực hỗ trợ cuộc chiến của Putin tại Ukraine. Những bài thơ được dịch từ tiếng Belarus sang tiếng Anh đang phổ biến trên nhiều mạng trong học giới Hoa Kỳ cho thấy một khuôn mặt văn học Belarus rất mực thơ mộng của một dân tộc đang tìm tới chân, thiện, mỹ. Belarus có khoảng 9 triệu dân, thủ đô là Minsk, từng là một phần của Liên Xô cho tới năm 1991 tới tách ra, được cai trị bởi Tổng Thống Alexander Lukashenko từ năm 1994 (quá lâu, tới 28 năm nắm quyền tối cao). Biên giới Belarus vây quanh bởi Nga, Ukraine, Ba Lan, Lithuania và Latvia. Hơn 40% trong 207,600 cây số vuông (80,200 dặm vuông) là rừng. Belarus bị Thế Chiến 2 tàn phá, mất 1/3 dân số và hơn ½ tài nguyên kinh tế.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.