Hôm nay,  

Lật Bản Lề

03/03/200500:00:00(Xem: 6480)
Chúng ta đều biết một quy luật vật lý: nghiêng quá sẽ lật. Liệu thời sự quốc tế có đang chứng kiến hiện tượng ấy hay không" Nếu đúng, thì lật qua cái gì"
Sau Tết Ất Dậu, nhiều vấn đề nóng của thế giới bỗng dưng như chuyển động mạnh và có thể báo hiệu những đổi thay đột ngột. Sự trùng hợp của ngần ấy biến động sẽ đảo lộn cục diện an ninh thế giới và vai trò của Hoa Kỳ. Phải chăng, chúng ta đang ở giữa thời điểm "bản lề", trước khi lịch sử mở qua một trang khác"
Bản lề Iraq
Chuyển động đầu tiên đáng chú ý là cuộc bầu cử ngày 30 tháng Giêng tại Iraq, với tám triệu cử tri đông đảo đi bầu, như thách đố lời hăm dọa của các lực lượng phiến loạn "bỏ phiếu là bỏ mạng'. Kết quả là sắc tộc Sunni đứng ngoài lịch sử, vì tẩy chay bầu cử hoặc bị cấm đi bầu. Hậu quả của sự kiện ấy là các lãnh tụ Sunnite, đa số là lãnh tụ tôn giáo, thấy mình hụt chân.
Họ có thể tiếp tục tẩy chay và sẽ đứng ngoài lịch sử, hoặc tiếp tục phá hoại để lịch sử không thành hình và Iraq không thể ổn định, hoặc họ sẽ từ bỏ chủ trương cũ để tham gia sinh hoạt chính trị Iraq hầu khỏi bị thiệt hại. Vấn đề: "họ là ai"" Họ có khả năng lãnh đạo và điều động được quần chúng - để chống phá hay thương thảo - hay chăng"
Cho đến nay, người ta thấy giới lãnh đạo này có sức huy động "tiêu cực", là bảo dân không đi bầu, nhưng chưa chắc đã có khả năng tích cực, là yêu cầu các lực lượng võ trang tự giải giới để tham gia hoạt động chính trị.
Lý do là các lực lượng võ trang này gồm ba thành phần. Một số dân Sunni có tinh thần quốc gia và chống Mỹ về nguyên tắc nên từ chối mọi giải pháp chính trị do Hoa Kỳ đề xướng hay tác thành cho Iraq. Một thành phần khác là tàn dư của đảng Baath và chế độ Saddam Hussein cũ (đa số là dân Sunni và từng giữ vị trí thống trị dù dân Sunni chỉ là thiểu số trong xã hội Iraq. Thành phần sau cùng là các nhóm khủng bố ngoại nhập, nằm dưới sự điều động của al-Qaeda hoặc các nhóm mệnh danh "Thánh chiến".
Tình hình Iraq vài tuần qua cho thấy một số biến động đáng theo dõi là dường như các lãnh tụ Sunni đã ngả theo lập trường hợp tác - tham gia sinh hoạt chính trị Iraq - và ngầm giúp Hoa Kỳ về tin tức tình báo. Bên cạnh, Saudi Arabia cũng có mục tiêu và khả năng ấy vì muốn ngăn chặn phiến loạn Sunni hầy dân Sunni có thể là lực đối trọng với đa số Shia - mà Saudi Arabia tin là thân Iran và là mối đe dọa cho mình. Người ta sở dĩ kết luận như vậy vì một số tay chân cao cấp của trùm khủng bố al-Zarqawi đã sa lưới.
Lý luận ấy còn xác đáng hơn, khi Osama bin Laden tung ra lời kêu gọi al Zarqawi phải tấn công ráo riết hơn nữa, kể cả ngoài lãnh thổ Iraq và tại Hoa Kỳ.
Nếu có khả năng ấy, bin Laden và al-Qaeda đã mặc nhiên thi hành mà chẳng cần lên tiếng yêu cầu. Lời yêu cầu của bin Laden khiến người ta phỏng đoán là al-Qaeda đã kiệt sức và thấy trước sự thất bại tại Iraq nên bàn giao tàn quân còn lại trong mạng lưới khủng bố của mình cho al Zarqawi đi quậy phá nơi khác. Dù có ngược với cảm quan của dư luận, đây là một lập luận không sai: khủng bố al Qaeda, phiến quân tại Iraq và thủ lãnh al Zarqawi đang yếu thế. Lãnh tụ al Zarqawi có khi bị tiêu diệt nay mai, đó là lời điều trần trước Thượng viện của Tướng John Abizaid, tư lệnh quân sự Mỹ tại bộ Chỉ huy Trung ương, bao trùm lên Trung Đông và Trung Á.
Một trắc nghiệm cần theo dõi là những chống phá tại Iraq sẽ nhắm vào ai" Nếu chính các lãnh tụ Sunni lại bị ám sát, "vì tội hợp tác với Mỹ", thì ta tin rằng nội tình của cộng đồng Sunni đã xoay chuyển và Iraq sẽ ổn định dần dù vẫn còn phá hoại lẻ tẻ trong nhiều năm tới.
Bản lề Syria
Chuyển động thứ nhì là tình hình Syria sau vụ nguyên Thủ tướng Lebanon bị ám sát.
Từ 1975, xứ Lebanon bị tàn phá vì nội chiến và sau đó, bị Syria đưa quân qua chiếm đóng và lập nên một chính quyền "thân Syria" (hay tay sai của Syria, tùy quan điểm) dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Emile Lahoud. Syria bị Liên hiệp quốc lên án về việc ấy (và vì ảnh hưởng lâu đời của mình tại Lebanon, Pháp cũng đồng ý với Hoa Kỳ khi lên án Syria).
Cựu Thủ tướng Lebanon Rafiq al Hariri là người chống lại sự chiếm đóng và dự trù một giải pháp chính trị khác cho xứ sở mình. Ông bị ám sát cùng 16 người khác trong một vụ đặt bom khủng bố làm chấn động dư luận. Thế giới đồng loạt lên án Syria có nhúng tay vào vụ ám sát và biến cố bất ngờ là quần chúng Lebanon lại không cúi đầu mà xuống đường biểu tình, khiến chính quyền của Thủ tướng Omar Karami tại Beirut phải từ chức hôm 28 vừa qua.
Tức là sau cuộc bầu cử tại Iraq, người ta thấy dân Hồi giáo không thụ động an phận mà dám thách đố cường quyền và bạo lực. Phải chăng, một cuộc cách mạng tâm lý đã bùng nổ và báo hiệu nhiều thay đổi từ Trung Đông đến Cận Đông và lan rộng ra toàn thế giới Hồi giáo"

Biến động tại Lebanon lại dội ngược về Syria, khiến Hoa Kỳ gắt gao đòi hỏi Syria rút quân khỏi xứ này. Tổng thống Syria là Bashar al Assad đành tuyên bố hôm mùng một tháng Ba là Syria sẽ rút quân trong vài tháng tới, trong khi Hoa Kỳ đòi rút càng sớm càng hay, trước cuộc bầu cử sắp tới của Lebenon dự trù sẽ tiến hành vào tháng Năm!
Điều đáng chú ý là lãnh đạo Syria bị sức ép từ phía Hoa Kỳ không chỉ vì can dự đến nội tình Lebanon mà vì nhiều tội khác nữa: tiếp tay cho quân phiến loạn chống Mỹ tại Iraq và can dự vào vụ khủng bố hôm 25 vừa qua tại Tel Aviv của Israel. Không rõ sức ép của Mỹ mạnh chừng nào nhưng Syria bất ngờ giao nộp người em của Saddam Hussein cho chính phủ lâm thời Iraq!
Syria mất nguồn lợi của việc chiếm đóng và khai thác Lebanon lẫn tiền đút lót từ các lãnh tụ Iraq của chế độ Saddam Hussein và còn lãnh nguy cơ bị Israel trả đũa.
Ngần ấy biến cố dồn dập khiến Tổng thống al Assad phải thoái lui trên nhiều trận tuyến và có khi sẽ bị đảo chánh. Tình hình Syria vì vậy đang có biến động, và từ loạn đổi ra trị hay còn loạn hơn - với hậu quả lan khắp Trung Đông - là điều ta chưa rõ.
Dù sao, sau lời kêu gọi dân chủ hóa của ông Bush trong bài diễn văn nhậm chức và bài diễn văn về Tình hình Liên bang hôm mùng hai tháng Hai, người ta thấy le lói hy vọng dân chủ trong thế giới Hồi giáo. Một thí dụ cũng thuộc loại "bản lề" là việc Tổng thống Hosni Mubarak bỗng đề nghị hôm 26 là tu chỉnh hiến pháp Egypt để tổ chức bầu cử tổng thống theo thể thức phổ thông đầu phiếu!
Bản lề Israel-Palestine
Bản lề thứ ba là tình hình Israel và Palestine, xưa nay là ngòi nổ tại Trung Đông.
Chủ tịch Yasser Arafat của chính quyền Palestine tạ thế đúng lúc, nhờ đó chính quyền này có lãnh đạo mới là Chủ tịch Mahmoud Abbas - do người dân bầu lên, lần đầyu tiên. Đồng thời, chính quyền Israel của Thủ tướng Ariel Sharon đã ráo riết triệt hạ các lãnh tụ của tổ chức khủng bố Hamas, khiến tổ chức này hết là một trở ngại cho việc hòa giải đôi bên. Từ tình hình thực tế ấy, Sharon và Abbas đã có thể nói chuyện với nhau và đôi bên đã tiến tới ngưng bắn.
Đồng thời, sau khi lãnh đạo xu hướng bảo thủ và quyết liệt đối phó với khủng bố Palestine, Thủ tướng Ariel Sharon nay lại đồng ý với giải pháp ôn hòa và sẵn sàng chấm dứt việc chiếm đóng dải Gaza. Nhờ vậy, hy vọng hoà giải đã thành hình, từ đó người ta mới có thể bàn đến sự hình thành của hai quốc gia, Palestine và Israel, tại Trung Đông.
Tuy nhiên, con đường hòa giải giữa hai cộng đồng sắc tộc này vẫn còn chông gai vì nhiều thế lực Hồi giáo lại không muốn hòa bình vì không muốn Do Thái tồn tại. Hôm 25 vừa qua, một vũ trường tại Tel Aviv đã bị đánh bom và nhóm khủng bố mệnh danh Thánh chiến Hồi giáo Palestine (Palestine Islamic Jihad) đã nhận công trạng. Người ta chưa hiểu đích xác lý do vì sao lại có vụ khủng bố này. Phải chăng vì còn có thành phàn quyết liệt chống đối hòa giải, hay vì nhiều người muốn nhắc nhở Chủ tịch Abbas rằng họ phải có tiếng nói hay vai trò chính trị trong tiến trình hòa giải với Israel, hay vì - như Hoa Kỳ và Israel đã khẳng định - Syria muốn gây rối tại Israel để giảm bớt sức ép tại Lebanon"
Nếu lãnh đạo Syria sụp đổ hoặc đành rút khỏi Lebanon, hay quyết định chấm dứt can thiệp vào Iraq và Palestine, cục diện Trung Cận Đông có thể đổi khác rất nhanh. Mà đến nay, người ta thấy Hoa Kỳ ráo riết đòi hỏi tối đa từ chính quyền Damascus, chỉ còn thiếu một quyết định quân sự nữa thôi, cho nên từ những biến chuyển tại Syria người ta có thể suy ra tình hình sắp tới của cả khu vực.
Bản lề Liên bang Nga
Sau cùng, nhìn xa hơn khu vực Trung Cận Đông, người ta còn thấy một biến động lạ trong mối quan hệ Nga Mỹ. Tổng thống Bush liên tiếp ra đòn tấn công Vladimir Putin sau khi Liên bang Nga bị thất thế liên tục trên vùng ảnh hưởng cố hữu của Liên xô. Cao điểm của sự lấn lướt là trong hội nghị tay đôi giữa hai người, hôm 24 tháng trước, tại thủ đô Bratislava của Cộng hòa Slovakia.
Kết quả là Nga phải trả đũa bằng cách tuyên bố là Nga có thể cung cấp kỹ thuật nguyên tử cho Iran sau khi đã loan báo sẽ bán hỏa tiễn cho Syria và Trung Quốc.
Như vậy, bang giao giữa Liên bang Nga và Hoa Kỳ, giữa Bush và Putin, sẽ trải qua một giai đoạn thử thách, gần như trong thời Chiến tranh lạnh, với hậu quả sẽ lan rộng đến Trung Đông. Nếu nhượïng bộ nữa, Putin sẽ bị tấn công từ bên trong, có khi bị lật đổ. Nếu không, Syria và cả Iran có thể nằm dưới tầm đạn của Hoa Kỳ.
Cuộc bầu cử tại Iraq vì vậy đã được nhiều lãnh tụ Ả Rập so sánh với sự sụp đổ của bức tường Bá Linh năm 1989. Sau đó, Liên xô tan rã… Sau cuộc bầu cử tại Iraq, ta đang thấy những chuyển động lớn tại Syria, Palestine, Lebanon. Kết luận ở đây là thế giới đang thấy nhen nhúm hy vọng ổn định và dân chủ trong khối Hồi giáo, nhưng, bất ổn và bạo động - từ Iraq đến Palestine và Syria - vẫn là mối nguy trước mắt. Chúng ta đang ở trước một nếp gấp của lịch sử. Nếp gấp này sẽ mở ra một trang sử tốt đẹp hơn chăng"

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trong bài diễn văn thông điệp liên bang trước Quốc Hội vừa qua, tổng thống Donald Trump tuyên bố nước Mỹ sẽ “will be woke no longer” – khẳng định quan điểm chống lại cái mà ông ta coi là sự thái quá của văn hóa “woke.” Tuyên bố này phản ánh lập trường của phe bảo thủ, những người cho rằng “wokeness” (sự thức tỉnh) là sự lệch lạc khỏi các giá trị truyền thống và nguyên tắc dựa trên năng lực. Tuy nhiên, điều quan trọng là cần hiểu đúng về bối cảnh lịch sử của thuật ngữ “woke” để không có những sai lầm khi gán cho nó ý nghĩa tiêu cực hoặc suy đồi.
Chỉ với 28 từ, một câu duy nhất trong Tu Chính Án 19 (19th Amendment) đã mở ra kỷ nguyên mới cho phụ nữ Hoa Kỳ. Được thông qua vào năm 1920, tu chính án này đã mang lại quyền bầu cử cho phụ nữ sau hơn một thế kỷ đấu tranh không ngừng. Trong Hiến pháp Hoa Kỳ, Điều I của Tu Chính Án 19 quy định: “Chính phủ liên bang và tiểu bang không được phép từ chối hay ngăn cản quyền bầu cử của công dân Hoa Kỳ vì lý do giới tính.” (Nguyên văn là “The right of citizens of the United States to vote shall not be denied or abridged by the United States or by any State on account of sex.”)
Trong bối cảnh chính quyền Trump đẩy mạnh chiến dịch loại bỏ các chương trình Đa dạng, Bình đẳng và Hòa nhập (DEI), vai trò của phụ nữ trong lịch sử không chỉ là một chủ đề cần được khai thác mà còn là một chiến trường tranh đấu cho công lý và sự công nhận. Bất chấp sự ghi nhận hạn chế và thường xuyên bị lu mờ trong các tài liệu lịch sử, phụ nữ đã và đang đóng góp không thể phủ nhận vào dòng chảy của lịch sử thế giới. Các nhà sử học nữ, dẫu số lượng không nhiều và thường bị đánh giá thấp trong giới học thuật truyền thống, đã không ngừng nỗ lực nghiên cứu và đưa ra ánh sáng những câu chuyện về phụ nữ, từ đó mở rộng khung nhìn lịch sử và khẳng định vai trò của mình trong xã hội. Tháng Lịch sử Phụ nữ diễn ra vào tháng Ba hàng năm, đây không chỉ là dịp để tôn vinh những thành tựu của phụ nữ mà còn là lúc để xem xét và đánh giá những thách thức, cũng như cơ hội mà lịch sử đã và đang mở ra cho nửa thế giới này.
Theo báo điện tử vnexpress.net, từ ngày USAID tái hoạt động tại Việt Nam, Mỹ đã hợp tác với Việt Nam để giải quyết các hậu quả do chiến tranh gây ra, bao gồm việc rà phá bom mìn, xử lý vật liệu nổ, tìm kiếm binh sĩ mất tích và xử lý chất độc da cam/dioxin. Từ năm 2019, USAID đã hợp tác với Bộ Quốc phòng Việt Nam để xử lý khoảng 500.000 mét khối đất nhiễm dioxin tại căn cứ Không quân Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai. Vào tháng Giêng năm 2024, Hoa Kỳ cam kết bổ sung thêm 130 triệu Mỹ kim, nâng tổng kinh phí cho việc làm sạch dioxin lên 430 triệu. Không rõ bây giờ USAID bị đóng băng, số bổ sung cam kết ấy có còn. Ngoài việc giúp giải quyết các hậu quả chiến tranh, USAID đã đóng một vai trò quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam, đặc biệt là việc Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WHO) và Hiệp định song phương Việt Nam-Hoa Kỳ.
Elizabeth Eckford, một trong chín học sinh da đen tiên phong bước vào trường Trung học Little Rock Central năm 1957, đã trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm trong cuộc đấu tranh chống phân biệt chủng tộc tại Hoa Kỳ. Kể từ ngày khai trường lịch sử ấy đến nay, cuộc đấu tranh chống kỳ thị chủng tộc ở Hoa Kỳ đã đạt nhiều tiến bộ đáng kể, cho đến gần đây, Donald Trump lên nắm quyền và ra lệnh xóa bỏ toàn bộ chính sách Đa dạng, Công bằng và Hòa nhập (DEI) trên khắp đất nước thúc đẩy sự gia tăng của các hành vi thù ghét trên toàn quốc, câu chuyện của Eckford càng trở nên cấp thiết. Việt Báo đăng lại câu chuyện lịch sử này như lời nhắc nhở quyền bình đẳng không thể bị xem là điều hiển nhiên, và cuộc đấu tranh cho công lý, bình đẳng vào lúc này thực sự cần thiết.
Năm 1979, Steve cho xuất bản Indochina Newsletter là tài liệu liên quan đến các vi phạm nhân quyền tại Việt Nam sau ngày 30/4/1975, sau đổi tên thành Indochina Journal, rồi Vietnam Journal. Tôi và vài người Việt nữa đã cùng làm việc với Steve trong việc phối kiểm tin tức liên quan đến tù nhân lương tâm và dịch nhiều tài liệu của các phong trào đòi tự do dân chủ tại Việt Nam sang tiếng Anh, như Cao trào Nhân bản của Bác sĩ Nguyễn Đan Quế, Diễn đàn Tự do của Giáo sư Đoàn Viết Hoạt, các bài giảng về sám hối vào Mùa chay 1990 của linh mục Chân Tín, cũng như những tuyên cáo về tình trạng thiếu tự do tôn giáo của các Hòa thượng Thích Huyền Quang, Thích Quảng Độ, Thượng tọa Thích Trí Siêu Lê Mạnh Thát; của Tổng Giám mục Nguyễn Kim Điền, Linh mục Nguyễn Văn Lý.
Mục tiêu ban đầu khi Tổng thống John F. Kennedy thành lập USAID trong cuộc chiến tranh lạnh với Nga vào năm 1961, nội các của ông không chỉ nhắm đến các viện trợ dân sự và nhân đạo mà còn mang mục đích sâu xa hơn: Đó là sự ổn định và phát triển của các quốc gia khác sẽ bảo vệ cho nền an ninh quốc gia Hoa Kỳ. Mục đích này vẫn không thay đổi sau hơn sáu thập niên hoạt động của USAID, qua nhiều đời tổng thống Mỹ. Bởi lợi ích của nước Mỹ nằm khắp thế giới, những sự giúp đỡ, viện trợ trước mắt mang lại lợi ích chiến lược lâu dài cho nước Mỹ. Các nghiên cứu về USAID cho thấy quyền lực mềm của nước Mỹ do USAID đã mang lại thiện cảm về nước Mỹ, giúp hàng hóa, sản phẩm Mỹ được ưa chuộng tại các thị trường nội địa và gián tiếp giúp cho các tập đoàn Mỹ nhận được các hợp đồng kinh tế to lớn so với các đối thủ. Ngược lại, khi thiện cảm này bị mất đi, hay thậm chí bị ghét bỏ, làn sóng tẩy chay hàng Mỹ là lẽ đương nhiên. Những chương trình giáo dục, huấn nghệ cho trẻ em các nước chiến tranh
Doanh nhân Donald Trump đã khởi xướng trào lưu dân tuý và hai lần thắng cử tổng thống. Ngay khi xuất hiện lần đầu tiên trên chính trường để vận động tranh cử năm 2016, Trump không có tham vọng thu tóm quyền lãnh đạo Đảng Cộng hoà trong ý tưởng thù địch, mặc dù thể hiện nhiều quan điểm chống đối gay gắt. Ngược lại, ngày nay, "chủ thuyết Trump" chế ngự toàn diện mọi sinh hoạt của đất nước. Thực ra, khi nhìn lại hoạt động của Đảng trong thời hiện đại, đây là kết quả của một tiến trình dài nhằm tái định hình chiến lược bảo thủ mà Đảng đã đề ra vào những năm 1960.
Một trong những sắc lệnh hành pháp đầu tiên của Tổng thống Donald Trump là một đòn tấn công trực diện vào nguyên tắc hiến pháp lâu đời về quyền có quốc tịch theo nơi sinh (birthright citizenship). Quyền này được quy định trong Tu Chính Án Thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ, ghi rõ rằng bất kỳ ai sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ đều đương nhiên trở thành công dân Hoa Kỳ, không phân biệt nguồn gốc hay tình trạng nhập cư của cha mẹ.
Trong hơn một thế kỷ qua, vị trí chiến lược và tài nguyên thiên nhiên phong phú của Greenland đã khiến hòn đảo này trở thành một trong những mục tiêu tham vọng của Hoa Kỳ, đặc biệt là trong thời kỳ Chiến Tranh Lạnh (Cold War). Nhưng các nhà lãnh đạo Greenland vẫn luôn kiên quyết từ chối những lời đề nghị này. Từ kế hoạch mua lại đất đến các cuộc đàm phán thiết lập căn cứ quân sự, Greenland đã trở thành một trong những hòn đảo được săn đón nhất trên thế giới.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.