Hôm nay,  

50 Năm Sau Chiến Tranh, Việt Nam Đã Thực Sự Có Tự Do, Dân Chủ?

09/06/202500:13:00(Xem: 4358)
BuiVanPhu_2025_0518_50NamSauChienTranh_H01_BieuTinh_UCB_1979_BoatPeople
H01: Biểu tình cho nhân quyền Việt Nam và thuyền nhân vượt biển tại Đại học Berkeley năm 1979 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 


Ngày 27/5 vừa qua, trên mạng xã hội, nhiều người đã đăng lời chúc mừng sinh nhật gửi tới tù nhân Phạm Đoan Trang. Trước đó vài tuần, một tù nhân nổi tiếng khác là Trịnh Bá Phương đã bị khởi tố thêm tội danh "tuyên truyền chống Nhà nước" khi đang ở tù.

 

Những dòng tin này nhắc nhở rằng tự do, dân chủ, nhân quyền vẫn còn là những vấn đề nhức nhối tại Việt Nam, 50 năm sau khi cuộc chiến kết thúc.

 

Chiều ngày 29/4/1975 tôi theo gia đình người anh họ là Thẩm phán Trần An Bài rời Việt Nam bằng tàu. Ba tháng sau được định cư ở California.

 

Đầu năm 1976, chúng tôi nhận được lá thư đầu tiên từ quê nhà, gửi qua người bạn ở Nhật nhờ chuyển lại vì liên lạc bưu chính giữa Hoa Kỳ và Việt Nam đã bị cắt đứt sau ngày 30/4/1975.

 

Thư đem tin vui là người thân không có ai chết trong những ngày sau cùng của cuộc chiến. Tin buồn là bố của người anh họ, anh của mẹ tôi, là trung úy cảnh sát, đã đi học tập cải tạo nửa năm rồi mà nhà không biết giam ở đâu và bao giờ mới được về.

 

Những thư sau có tin nhiều bà con của gia đình và những người hàng xóm cũng đã đi học tập cải tạo cả năm rồi mà chưa thấy về.

 

Mùa thu 1977 tôi được nhận vào Đại học U.C. Berkeley. Ở đây tôi gặp bà Laola Hironaka, sinh viên ban tiến sĩ ngành Á châu học và cũng là trưởng nhóm của Amnesty International – Campus Network (Ân xá Quốc tế - Mạng lưới Đại học). Bà quan tâm đến tình hình Việt Nam sau năm 1975 và muốn tìm hiểu về các trại học tập cải tạo giam giữ cựu quân cán chính của Việt Nam Cộng hòa.

BuiVanPhu_2025_0518_50NamSauChienTranh_H02_BieuTinh_SF
H02: Người Việt lên tiếng cho tù cải tạo trong cuộc xuống đường ở San Francisco năm 1981
(Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

Khi còn ở quê nhà tôi đã biết Ân xá Quốc tế thường lên tiếng yêu cầu chính quyền Việt Nam Cộng hòa trả tự do cho những thanh niên, sinh viên tranh đấu bị giam tù như Huỳnh Tấn Mẫm, Cao Thị Quế Hương, Đoàn Văn Toại. Nay tổ chức này tiếp tục can thiệp cho tù chính trị tại Việt Nam nên tôi tham gia sinh hoạt vì tin rằng sau chiến tranh người Việt cần có tự do để đóng góp cho quê hương.

 

Trong những buổi sinh hoạt, tôi chia sẻ thông tin về bác tôi, về những người thân quen còn trong trại học tập, về văn nghệ sĩ đang bị cầm tù và tin tức về đời sống quê nhà dưới chế độ cộng sản qua những lá thư gia đình.

 

Nhân quyền tại Việt Nam được thế giới chú ý khi ca sĩ Joan Baez đã cùng 80 trí thức, văn nghệ sĩ Mỹ ký tên vào một thư ngỏ gửi cho Hà Nội, đăng ngày 30/5/1979 trên 5 nhật báo lớn tại Hoa Kỳ, kêu gọi lãnh đạo Việt Nam tôn trọng nhân quyền vì đang giam giữ mà không xét xử hàng trăm nghìn quân nhân, công chức chế độ Việt Nam Cộng hòa và nhiều văn nghệ sĩ.

 

Ca sĩ Joan Baez và lãnh đạo của Ân xá Quốc tế là bà Ginetta Sagan đã gặp nhiều cựu tù nhân bị giam sau ngày 30/4/1975 và đã thoát khỏi Việt Nam, trong đó có Đoàn Văn Toại, cựu lãnh đạo của Tổng hội Sinh viên Sài Gòn; nhà văn Nguyễn Hữu Hiệu, bác sĩ Trần Xuân Ninh.

 

BuiVanPhu_2025_0518_50NamSauChienTranh_H03_IndochinaJournal_TapSanNhanQuyen
H03: Tập san về nhân quyền
Việt Nam (Ảnh: Bùi Văn Phú)
Tháng 11/1979, AI Campus Network và Hội Sinh viên Việt Nam, mà tôi là thành viên trong ban chấp hành, tổ chức biểu tình tại Sproul Plaza, Đại học Berkeley là nơi nổi tiếng với những cuộc biểu tình chống chiến tranh Việt Nam trong quá khứ. Hàng nghìn sinh viên đã đến nghe cựu tù nhân-bác sĩ Trần Xuân Ninh, ca sĩ Joan Baez, giáo sư chính trị học Karl Jackson, nhà thần học William Buckley nói chuyện về một nước Việt Nam hết chiến tranh nhưng thiếu nhân quyền nên nhiều người Việt phải bỏ nước vượt biển ra đi.

 

Tôi đã cùng bà Laola Hironaka xuống miền Nam California tiếp xúc với những nhà văn, nhà báo, quan chức cũ của Việt Nam Cộng hòa để tìm hiểu về trại tù cải tạo, về những vụ bắt giam văn nghệ sĩ. Chúng tôi gặp nhà văn Võ Phiến, nhà văn kiêm đạo diễn Đỗ Tiến Đức, bà dân biểu Nguyễn Thị Hai, gia đình cố dược sĩ Nguyễn Cao Thăng.

 

Ngoài hàng trăm nghìn người bị giam trong các trại học tập cải tạo còn có nhiều trí thức văn nghệ sĩ bị giam tù như vợ chồng nhà văn Nhã Ca và thi sĩ Trần Dạ Từ, Duyên Anh, Doãn Quốc Sĩ, Dương Hùng Cường, Nguyễn Mạnh Côn, Vũ Hoàng Chương, là những tác giả tôi thích đọc khi còn ở quê nhà.

BuiVanPhu_2025_0518_50NamSauChienTranh_H04_BieuTinh_SF
H04: Biểu tình cho nhân quyền Việt Nam trước TLSQ Việt Nam, San Francisco 2012 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

Năm 1980, sinh hoạt văn học của người Việt hải ngoại sôi nổi lên với tập thơ của Ngục Sĩ, là một thi sĩ miền Bắc đã bị giam tù nhiều năm vì làm thơ chỉ trích Đảng Cộng sản và chế độ Hà Nội. Tác giả từng bị cầm tù vài lần, đến năm 1979, ông đã chạy vào sứ quán Anh để nhờ chuyển tập thơ ra nước ngoài, kết cục là ông lại bị bắt và kết án nhiều năm tù. Phạm Duy phổ thơ của ông thành 10 bài ngục ca.

Năm 1981, dịp tưởng niệm ngày 30/4, Hội Sinh viên Việt Nam tại Đại học Berkeley đã tổ chức một đêm đọc thơ Tiếng vọng từ đáy vực, hát Ngục ca và sinh viên đã mời một số cựu tù cải tạo đến nói chuyện về đời sống trại tù.

 

Cùng năm, Trung tâm Nghiên cứu Đông Á (Institute of East Asian Studies) của trường cho xuất bản sách After Saigon Fell (Sau ngày Sài Gòn thất thủ) của Nguyễn Long, một cựu sinh viên Đại học Berkeley, tốt nghiệp bằng tiến sĩ chính trị học năm 1973, về nước làm giám đốc học vụ của Đại học Vạn Hạnh. Sau năm 1975, các đại học tư đóng cửa, đầu năm 1979, ông vượt biển và được định cư tại Mỹ.

 

Tác giả ghi lại sự kiểm soát chặt chẽ của công an qua chính sách hộ khẩu. Người dân không được tự do lưu trú, ra khỏi địa phương phải có giấy phép tạm trú, tạm vắng. Việc vận chuyển hàng hóa, thực phẩm cũng phải có giấy phép của nhà nước. Sài Gòn không còn biểu tình như trước. Tác giả từng có cảm tình với Mặt trận Giải phóng Miền Nam, ở lại sau ngày 30/4/75, ông mới nhận ra bộ mặt thực của cộng sản và quyết định vượt biển vào năm 1979.

 

Sau khi bà Laola Hironaka rời trường, năm 1982, tôi gặp Steve Denney, thành viên của Amnesty International – Nhóm 64, phụ trách về Đông Nam Á. Thời sinh viên ở Đại học Oregon, Steve từng tham gia phong trào chống chiến tranh và lúc bấy giờ đang quan tâm đến nhân quyền tại Việt Nam. Anh làm phụ tá cho ông Douglas Pike, Giám đốc Indochina Archive tại Đại học Berkeley.

 

Steve làm chủ biên tập san nhân quyền Indochina Journal mà tôi đã cộng tác với anh, mỗi số phát hành được gửi đến các vị dân cử Mỹ trong các ủy ban về châu Á tại Quốc hội, các giáo sư đại học chuyên ngành Đông Nam Á, các cơ quan từ thiện hoạt động tại Việt Nam và những ai quan tâm đến Việt Nam.

 

Khi có diễn giả đến trường nói chuyện về Việt Nam thời hậu chiến, như Don Luce, John Spragen, Christine White, Steve đã cùng sinh viên chất vấn diễn giả về trại học tập cải tạo, về việc bắt giam các lãnh đạo tôn giáo, văn nghệ sĩ, thành phần trí thức.

 

Amnesty International và Human Rights Watch (tổ chức Theo dõi Nhân quyền) trong các báo cáo đã lên tiếng về vi phạm nhân quyền của Hà Nội.

BuiVanPhu_2025_0518_50NamSauChienTranh_H05_TuChinhTri
H05: Tù nhân chính trị trong trại Z-30 vào thập niên 1990. Từ trái: Đoàn Thanh Liêm, Lý Trường Trân, Vượng Đức Lệ, Đoàn Viết Hoạt, Phạm Đức Khâm, Ngô Văn Thuận, Nguyễn Trì
(Ảnh tài liệu của Indochina Journal)

 

Lãnh đạo của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất là các nhà sư Thích Huyền Quang và Thích Quảng Độ bị Hà Nội chỉ định quản chế. Giáo hội này bị cấm từ năm 1981, khi nhà nước cho thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam trực thuộc Mặt trận Tổ quốc, tu sĩ bị ép buộc tham gia, nhiều người phản đối đã bị quấy nhiễu hay lãnh án tù.

 

Các nhà sư Thích Tuệ Sỹ và Thích Trí Siêu, những học giả uyên bác về Phật học, đã bị nhà nước kết án tử hình với tội danh hoạt động "lật đổ chính quyền nhân dân" sau khi bị bắt vào năm 1984, mà các tổ chức nhân quyền quốc tế đều cho là Hà Nội áp đặt nhằm tiêu diệt những tu sĩ không theo giáo hội do nhà nước lập ra. Với sự lên tiếng can thiệp của thế giới, Hà Nội đã giảm án xuống còn 20 năm tù.

 

Công giáo cũng chung số phận với nhiều tu sĩ bị quản chế dài hạn hay giam tù như Giám mục Nguyễn Văn Thuận, các linh mục Trần Hữu Thanh, Đinh Bình Định, Nguyễn Công Đoàn, Nguyễn Văn Lý.

 

Tin lành có mục sư Nguyễn Tự Cường bị án tù 10 năm tù.

 

Nhiều tu sĩ đã chết trong tù, trong đó có Hòa thượng Thích Thiện Minh, Linh mục Vũ Khánh Tường.

 

Cuối năm 1986, Đại hội 6 Đảng Cộng sản đưa ra chính sách Đổi mới, chuyển kinh tế tập trung sang tự do kinh doanh nhiều thành phần. Việt Nam mở cửa đón du khách phương Tây. Dân được tự do buôn bán và những nhà đầu tư nước ngoài đến Việt Nam tìm kiếm cơ hội đầu tư. Đời sống của dân trở nên khá hơn vì được tự do kinh doanh.

 

Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh cho "cởi trói văn nghệ" nên văn học Việt Nam có nhiều tác phẩm được thế giới biết đến: Dương Thu Hương với Những thiên đường mù, Trần Mạnh Hảo với Ly thân, Nguyễn Huy Thiệp với Tướng về hưu, Bảo Ninh với Nỗi buồn chiến tranh, Trần Văn Thủy với phim Chuyện tử tế.

 

Vài năm sau, tự do sáng tác bị xiết lại trước làn sóng dân chủ hoá ở Đông Âu mà Hà Nội lo sợ sẽ lan đến Việt Nam.

 

Nhà văn Dương Thu Hương, một người lên tiếng chỉ trích nhà nước, đã bị bắt vào tháng 4/1991 với cáo buộc chuyển bí mật nhà nước ra hải ngoại mà thực tế là bản thảo Tiểu thuyết vô đề của bà. Sau nhiều tháng bị giam, bà đã được thả ra mà không hề qua xét xử.

 

Những ai lên tiếng đòi cải cách chính trị, mở rộng không gian thảo luận về những vấn đề của đất nước đều bị trấn áp hay bỏ tù.

 

Bác sĩ Nguyễn Đan Quế sáng lập Cao trào Nhân bản vào ngày 11/5/1990 thì chỉ một tháng sau đã bị công an bắt giam và sau đó bị kết án tù 20 năm.

 

Luật sư Đoàn Thanh Liêm bị bắt sau khi gặp gỡ những người Mỹ để tham vấn cho họ trong việc mở công ty tại Việt Nam, nhưng lý do chính cho việc bắt giữ là việc ông kêu gọi tự do tín ngưỡng, tự do tôn giáo. Ông bị kết án tù 12 năm với tội danh liên quan đến "tuyên truyền chống nhà nước xã hội chủ nghĩa".

 

Giáo sư Đoàn Viết Hoạt bị bắt vào tháng 11/1990 khi cho xuất bản tờ báo chui Diễn đàn Tự do với những bài viết kêu gọi tự do dân chủ cho Việt Nam và bị kết án 20 năm tù, cùng với các cộng sự Phạm Đức Khâm bị án tù 16 năm và Nguyễn Văn Thuận 12 năm.

 

Trước làn sóng dân chủ ở Đông Âu, Bộ trưởng Công an Bùi Thiện Ngộ trong bài viết Một số vấn đề chiến lược An ninh Quốc gia trong giai đoạn mới trên Tạp chí Cộng sản đã đưa ra lời cảnh báo rằng sau cuộc cách mạng nhung 1989 ở Đông Âu, kẻ thù của Việt Nam, trong và ngoài nước, đang nắm lấy cơ hội để đòi đổi mới chính trị theo kế hoạch "diễn biến hòa bình", vận động cho đa nguyên, đa đảng nhằm chấm dứt sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.

BuiVanPhu_2025_0518_50NamSauChienTranh_H06_TomLantosCommittee_POCRealeased
H06: Những tù nhân chính trị đã được phóng thích nhờ sự bảo trợ của dân cử Mỹ (Ảnh: Uỷ ban Nhân quyền Tom Lantos Hạ viện Hoa Kỳ)

 

Đã có những nhân vật cấp cao lên tiếng đòi dân chủ hóa đất nước như Ủy viên Bộ Chính trị Trần Xuân Bách, Trung tướng Trần Độ, Giáo sư Phan Đình Diệu.

 

Trung tướng Trần Độ muốn có một xã hội đa nguyên, không độc quyền theo một chủ thuyết và lãnh đạo phải thật sự là của dân, do dân và vì dân.

 

Những đề xướng của Trung tướng Trần Độ, cựu Thứ trưởng Bộ Văn hóa và cũng là Phó Chủ tịch Quốc hội, đã không được Bộ Chính trị đồng tình. Ông đã bị trù dập, bị khai trừ đảng vào năm 1999. Khi qua đời, đám tang của ông còn bị an ninh quấy nhiễu.

 

Đầu thiên niên kỷ, khi mạng thông tin toàn cầu trở nên phổ biến thì công an bắt đầu trấn áp và giam giữ những ai dùng internet để phát tán những tài liệu, thông tin về tình hình nhân quyền tại Việt Nam.

 

Theo Amnesty International và Human Rights Watch, nhiều người dùng internet để vận động cho nhân quyền đã bị giam tù.

Lê Chí Quang, 32 tuổi, bị bắt tại một quán cà phê ở Hà Nội vào tháng 2/2002. Ông đã phát tán trên mạng thông tin lên án nhà nước ký hiệp ước biên giới với Trung Quốc và bị kết án 4 năm tù về tội "tuyên truyền chống nhà nước."

 

Doanh nhân Nguyễn Khắc Toàn, 48 tuổi, bị bắt vào tháng 1/2002 vì đã dùng internet để chuyển ra nước ngoài những thông tin về các cuộc biểu tình của nông dân phản đối nhà nước thu hồi đất. Ông bị kết án 12 năm tù.

Luật sư Nguyễn Văn Đài và luật sư Lê Thị Công Nhân năm 2007 bị kết án tù vì lên tiếng cho tự do tôn giáo. Luật sư Lê Quốc Quân lãnh án tù 30 tháng vì hoạt động "nhằm lật đổ chế độ". Nhà văn Trần Khải Thanh Thuỷ bị kết án tù 3 năm vì làm báo "chui" Tổ quốc và là thành viên của Khối 8406, một tổ chức vận động cho dân chủ.

 

Năm 2012, “Điếu Cày” Nguyễn Văn Hải, cựu bộ đội Quân đội Nhân dân Việt Nam, bị kết án 12 năm tù với tội "tuyên truyền chống nhà nước."

 

Năm 2014, “Anh Ba Sàm” Nguyễn Hữu Vinh, sinh năm 1956, cựu sĩ quan an ninh, bị kết án 5 năm tù khi cho đăng trên Blog Anh Ba Sàm, có hàng vạn người vào đọc mỗi ngày, những thông tin, bình luận từ quốc nội và quốc tế liên quan đến Việt Nam.

 

Từ năm 2000, những người lên tiếng phản kháng chế độ gồm nhiều người sinh ra và lớn lên ở miền Bắc Việt Nam. Sau nhiều thập niên sống dưới chế độ cộng sản, họ cũng đã nhận ra những bất công và sự thiếu tự do dân chủ trên quê hương.

 

Không chỉ những người tranh đấu cho công bằng xã hội, cho dân oan mà nhà báo, nghệ sĩ cũng bị bắt giam. Việt Khang Võ Minh Trí, 34 tuổi, bị kết án tù về tội danh "Tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" theo Điều 88 của Bộ luật Hình sự 1999 khi sáng tác các ca khúc kêu gọi nhà nước trả lại cho dân những quyền tự do căn bản.

 

BuiVanPhu_2025_0518_50NamSauChienTranh_H07_TomLantosCommittee_POCJalied
H07: Một số tù nhân chính trị còn bị giam tù (Ảnh: Uỷ ban Nhân quyền Tom Lantos, Hạ viện Hoa Kỳ)

 

Ngày 14/12/2021, Phạm Đoan Tranh, sinh năm 1978, nhà báo, người làm xuất bản sách, cũng bị cáo buộc vi phạm Điều 88 vì "Làm ra, tàng trữ, lưu hành các tài liệu, văn hóa phẩm có nội dung chống Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam" và bị kết án 9 năm tù. Bà là đồng sáng lập viên của Luật Khoa tạp chí và tác giả của nhiều tác phẩm về xã hội và nhà tù ở Việt Nam.

 

Phạm Đoan Trang muốn "khai dân trí" qua nhiều tác phẩm, điển hình như Chính trị bình dânPhản kháng phi bạo lựcCẩm nang nuôi tù để người dân hiểu được những quyền căn bản của mình.

 

Tiến sĩ Nguyễn Sơn Lộ - bút danh Minh Đường, Giám đốc của viện nghiên cứu SENA - chủ trương "khai quan trí" qua những tập sách nghiên cứu và đề nghị chính sách ông chỉ gửi đến những ủy viên Trung ương Đảng, thành viên Quốc hội. Năm 2023, ông bị bắt và kết án 5 năm tù theo Điều 331 Bộ luật Hình sự: "Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân."

Đầu năm 2025, nhà báo Huy Đức Trương Huy San, cũng bị buộc tội theo Điều 331 và bị kết án 30 tháng tù.

 

Luật hình sự của Việt Nam ngày nay vẫn còn những điều luật không rõ ràng và tùy tiện, cho phép nhà nước giải thích và áp đặt để giam tù những ai lên tiếng trong ôn hòa chỉ trích các chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam: Điều 109 về âm mưu lật đổ chính quyền nhân dân; Điều 117 về tuyên truyền chống nhà nước; Điều 331 về lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm quyền, lợi ích của nhà nước, tổ chức hay cá nhân.

 

Năm mươi năm sau ngày chiến tranh kết thúc, Việt Nam đã có nhiều tiến bộ trong phát triển kinh tế. Tuy nhiên, người dân vẫn chưa có đầy đủ các quyền căn bản như tự do biểu đạt, tự do hội họp, lập hội, ứng cử dù Việt Nam đã phê chuẩn các công ước của Liên Hợp Quốc về các quyền dân sự và chính trị.

 

Thái Bá Tân, sinh năm 1950, tốt nghiệp đại học ngoại ngữ Moscow, là một giáo sư thường sáng tác những vần thơ châm biếm chế độ và nói lên những suy nghĩ của ông về đất nước, như bài thơ "Gửi bác Trọng" có những câu sau đây:

 

Nước khác không cộng sản,

Nên không có chiến tranh.

Cũng không có cái chết

Của nhiều triệu dân lành.

 

Ta, rừng vàng biển bạc,

Dân thông minh, anh hùng.

Nhưng cũng vì cộng sản

Mà thua kém nhất vùng…

 

Hôm 3/4/2025, trong một bài đăng trên trang Facebook của mình, ông cho biết công an đã nhắc nhở ông ngừng phát tán những bài thơ "nhạy cảm" – phê phán chế độ – và ông đã đồng ý vì không muốn rắc rối cho bản thân và gia đình.

 

Báo cáo năm 2023 của Bộ Ngoại giao Mỹ ghi nhận Việt Nam hiện còn giam giữ ít nhất 187 tù nhân hoạt động cho nhân quyền.

 

Tổ chức Freedom House năm 2024 đặt Việt Nam vào nhóm quốc gia không có tự do, với số điểm 4/40 cho tự do chính trị và 15/60 cho những quyền tự do dân sự.

 

Ủy ban Nhân quyền Tom Lantos của Quốc hội Hoa Kỳ có nhiều dân biểu đứng ra bảo trợ cho những tù nhân lương tâm tại Việt Nam và thường xuyên đưa vấn đề vi phạm nhân quyền của Hà Nội ra trước diễn đàn Quốc hội.

BuiVanPhu_2025_0518_50NamSauChienTranh_H08_PhongTraoHungCa_SanJose
H08: Phong trao Hưng Ca tổ chức đón tiếp cựu tù nhân Nguyễn Bắc Truyển đến San Jose tháng 2/2025. Ông Hiệp Nguyễn, thứ hai từ trái, đại diện cho các Dân biểu Ro Khanna và Zoe Lofgren trao bằng tri ân của Quốc hội Hoa Kỳ cho những nhà hoạt động nhân quyền là Đỗ Thành Công, bìa trái, Huỳnh Lương Thiện và Nguyễn Bắc Truyển (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

Năm 1994, được Quốc hội đồng thuận và Tổng thống Bill Clinton ký thành luật chọn ngày 11/5 hằng năm là Ngày Nhân quyền cho Việt Nam. Ngày này năm 1990, bác sĩ Nguyễn Đan Quế đã khai sinh ra Cao trào Nhân bản khiến ông bị giam tù nhiều năm.

 

Năm 2023, lập pháp viện tiểu bang California, nơi có đông người Việt sinh sống, cũng đã chọn ngày 11/5 là Ngày Nhân quyền cho Việt Nam.

 

Trong cuộc phỏng vấn với bác sĩ Trần Xuân Ninh vào năm 1979 khi ông đến Đại học Berkeley nói chuyện, tôi đã đặt câu hỏi là người Việt hải ngoại có thể làm gì để giúp cải tiến nhân quyền trên quê hương, ông trả lời:

 

"Những người đi từ năm 1975 hay đi sau này mà còn thương những người ở nhà thì còn phải lên tiếng mạnh mẽ, đánh động thế giới, buộc lương tâm họ phải thức giấc và chú ý đến Việt Nam nhiều hơn nữa, nhất là quan tâm đến bản chất tàn ác của chế độ Hà Nội và những vi phạm nhân quyền của chế độ ấy… Áp lực như thế tối thiểu mình đã giúp đỡ dân tộc bớt đi phần nào những đau khổ hàng ngày." (Bán nguyệt san Việt Nam Hải Ngoại số 85, 1-15/12/1980)

 

Tháng 2/2025, cựu tù nhân lương tâm Nguyễn Bắc Truyển từ Đức đến San Jose, California nói chuyện về tình hình nhân quyền Việt Nam.

 

Ông Truyển tranh đấu cho tự do tôn giáo, cho quyền của người dân tộc thiểu số và đã bị kết án nhiều năm tù, với tội "tuyên truyền chống nhà nước" và "âm mưu lật đổ chính quyền nhân dân". Nhờ can thiệp của quốc tế, ông và vợ đã được Đức nhận cho tị nạn vào tháng 9/2023. Ông Truyển cho biết có nhiều người bị tù vì lên tiếng phản biện chính sách của nhà nước, con số có thể là hàng nghìn, cao hơn nhiều so với những con số vài trăm do các tổ chức nhân quyền đưa ra.

 

Hỏi ông người Việt hải ngoại có thể làm gì giúp cho những tù nhân lương tâm, ông nói: "Những người còn trong tù ở Việt Nam rất hy vọng và khích lệ khi biết rằng nhân dân trên thế giới không quên họ. Sự quan tâm của chúng ta sẽ giúp họ trải qua những ngày khó khăn, đem lại hy vọng họ sẽ được trả tự do và tiếp tục tranh đấu cho những quyền căn bản của dân tộc Việt Nam."

 

Bùi Văn Phú

 

 *Tác giả Bùi Văn Phú là giảng viên đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco, Hoa Kỳ.

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Từ khi trở lại Tòa Bạch Ốc, Tổng thống Donald Trump đã thực hiện hàng loạt chuyến công du quốc tế. Đằng sau những chuyến đi đó là các thỏa thuận trị giá hàng tỷ MK, những buổi đón tiếp hoàng gia trang trọng, xa hoa, hay “nỗ lực tìm kiếm hòa bình” giữa khủng hoảng và xung đột. Trong khi Trump công du đến các quốc gia khác, Tòa Bạch Ốc cũng liên tục mở cửa đón tiếp các lãnh đạo từ khắp thế giới. Từ Tổng thống El Salvador Nayib Bukele (thăm Washington vào tháng 4) đến Quốc vương Jordan Abdullah II (đến Hoa Kỳ vào tháng 2), và gần đây nhất là hội nghị thượng đỉnh giữa Trump và Putin diễn ra tại Alaska.
Trong hơn hai thế kỷ qua, Hiến Pháp Hoa Kỳ đã “trưởng thành” cùng đất nước thông qua các tu chính án. Những sửa đổi mang tính lịch sử như Tu Chính Án 13 (xóa bỏ chế độ nô lệ) hay Tu Chính Án 19 (mang lại quyền bầu cử cho phụ nữ) là minh chứng rõ ràng cho tinh thần ấy: Hiến Pháp không phải là những điều bất biến, mà là một công trình luôn phát triển cùng thời đại.
Năm 1978, Hồng y Karol Józef Wojtyla, Tổng Giám mục Kraków của Ba Lan, được bầu làm giáo hoàng (John Paul II, Gioan Phaolô II). Năm 1980, thi sĩ Czesław Miłosz, giáo sư gốc Ba Lan tại Đại học Berkeley, được trao giải Nobel Văn chương, là người đầu tiên của trường nhận giải Nobel không phải trong lãnh vực khoa học và ông có những quan tâm đến tình hình nhân quyền tại Việt Nam. Từ đó tôi chú ý đến đất nước Ba Lan nhiều hơn, nhất là chuyến trở về quê hương lần đầu tiên của Giáo hoàng Gioan Phaolô II vào năm 1979.
Ngày 11 tháng 9 năm 2001, vợ chồng sắp bay sang Ý dự đám cưới con gái vào ngày 12. Sáng ấy, ông vẫn dậy 4 giờ rưỡi, tắm, hát điệu music-hall, mặc bộ pin-stripe xanh đậm – ông bắt nhân viên an ninh mang áo cà vạt mỗi ngày; nhiều người khó, ông tự móc tiền mua cho. 8 giờ 15 như lệ, gọi cho Susan. Nửa giờ sau, Susan đang nói chuyện với con thì đầu dây khác reo: “Mở tivi lên!” Tháp phía bắc bốc khói. Bà gọi văn phòng chồng; đồng nghiệp bảo: “Rick đang ngoài hành lang, cầm loa, đưa mọi người ra.” Ở Florida, Dan Hill xem tivi thì điện thoại reo: Rick gọi từ di động. “Tôi đang sơ tán.” Hill nghe ông dùng loa, giọng bình tĩnh, rồi bật hát bài “Men of Harlech”: “Đứng vững, người Cornwall ơi… đừng bao giờ chịu khuất.” Rick nói thêm: Ban quản trị toà nhà bảo ở yên. “Tôi bảo hắn cút đi,” Rick nói. “Những tầng trên điểm trúng sẽ sập, kéo cả nhà xuống. Tôi đưa người của tôi ra.” Vài phút sau, máy bay thứ hai ngoặt trái lao vào tháp nam. Susan bấm gọi; không ai bắt máy...
Về mặt pháp lý và hình sự ở châu Âu, hiện nay không có một Tòa án Hình sự duy nhất nào có thẩm quyền chung cho toàn châu Âu như kiểu “Tòa án Tối cao Hình sự châu Âu”. Tuy nhiên, có một số cơ quan và tòa án có thẩm quyền trong một số lĩnh vực nhất định có liên quan đến hình sự chung cho châu Âu. European Union Agency for Criminal Justice Cooperation, EUROJUST không phải là tòa án mà là cơ quan hợp tác tư pháp hình sự của Liên minh châu Âu, có chức năng hỗ trợ và điều phối hợp tác điều tra và truy tố hình sự xuyên biên giới giữa các quốc gia thành viên. Các tội phạm xuyên quốc gia là khủng bố, buôn ma túy, rửa tiền, tội phạm mạng... Cơ quan này có trụ sở đặt tại The Hague, Hà Lan.
Năm 1969 ông Hồ qua đời, đúng vào Ngày Quốc khánh 2/9 nên lãnh đạo Hà Nội đã “cho ông sống thêm một ngày” vì thế trên các văn kiện của Đảng Lao động lúc bấy giờ, ông Hồ được xem như chính thức sinh ngày 19/5/1890, mất ngày 3/9/1969, hưởng thọ 79 tuổi.
LTS: Tuần qua, tòa soạn nhận được bản tin có tựa đề: Picnic “Mừng” Cách Mạng Tháng Tám Ngay Thủ Đô Tị Nạn của Tổ Chức VietRise. Bản tin viết: Ngày 16 tháng 8, VietRise đã tổ chức một buổi picnic mùa hè, với chủ đề về Cách Mạng Tháng Tám (CMT8) và Hồ Chí Minh (HCM), nhấn mạnh ‘thành tích’ giành lại chủ quyền dân tộc cho Việt Nam và phong trào này đã ‘thành công’ ra sao. Cùng thời điển, Nguyễn Phan Quế Mai, ngòi bút Việt nổi tiếng đã đăng trên FB (18/8): “Tập thơ mới của tôi, Màu Hòa Bình, sẽ được Black Ocean Publishing xuất bản tại Hoa Kỳ đúng vào ngày 2 tháng 9 (ngày Quốc khánh Việt Nam).” Những sự việc nối tiếp ấy đã dấy lên nhiều thư từ bài viết phản biện, khơi lại ý nghĩa của 19/8 và ngày 2/9 đối với cộng đồng tị nạn. Bài viết dưới đây của tg Minh Phương là một biên soạn công phu, góp phần vào cuộc đối thoại này.
Trong thời gian qua, dư luận chú ý nhiều đến cuộc đối đầu giữa Tòa Bạch Ốc và các đại học danh tiếng như Columbia hay Harvard. Tuy nhiên, cuộc tranh chấp này đã vô tình che lấp vấn đề sâu rộng và nghiêm trọng hơn: chính quyền Trump cùng nhiều tiểu bang đang tiến hành một chiến dịch nhắm vào hệ thống giáo dục công lập K-12
Có lẽ nếu lịch sử, nói chung, có bất kỳ một huyền thoại thuần khiết nào, thì sự vươn mình trỗi dậy của người Mỹ gốc Phi để bước ra khỏi địa ngục, chính là sự thuần khiết nhất. Bởi vì, huyền thoại của họ được viết từ chính nhận thức của lương tri và sức mạnh của trí tuệ. Huyền thoại của họ là ánh sáng phát ra từ bóng tối.
Trong thời đại của những dòng tin tức u ám và bầu không khí chính trị đầy bất an, hành động tập thể và tổ chức vận động ở cấp cơ sở vẫn lặng lẽ tỏa sáng như ánh lửa ấm giữa đêm dài, không chỉ giúp xua tan tuyệt vọng mà còn khơi lên hy vọng thay đổi và tiến bộ. Chính ánh lửa đó đã thôi thúc những người bất đồng với Tổng thống Donald Trump xuống đường. Các cuộc biểu tình trong suốt mùa xuân và mùa hè đã cho thấy sự phản đối mạnh mẽ (không chỉ riêng ở Hoa Kỳ mà còn lan ra toàn thế giới) đối với nghị trình của chính quyền Trump, đặc biệt là các nỗ lực nhằm thâu tóm quyền lực và phá hoại các cơ quan và dịch vụ công trọng yếu. Hậu quả từ các chính sách ấy chủ yếu đè nặng lên các cộng đồng vốn đã chịu nhiều thiệt thòi: di dân, người nghèo, người da màu, phụ nữ và cộng đồng LGBTQIA+.


Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.