Tôi dành bài đầu tiên sau khi bước qua ngưỡng cửa Y2K để viết về câu chuyện khoa học với những bước tiến đã hình thành thế giới ngày nay. Trong một bài báo ngắn tôi không thể nào nhắc lại những phát minh và ứng dụng của khoa học mọi mặt, kể cả lý thuyết. Cuốn sách trứ danh “Một Đoản sử về Thời gian” (A brief History of Time) của nhà bác học Stephen Hawking là một công trình cô đọng khủng khiếp từ khi vũ trụ bùng nổ và mới đây ông viết trên báo Time “Một Đoản sử về thuyết Tương đối” (A brief History of Relativity) để vinh danh nhà bác học Thế kỷ Albert Einstein, tôi thấy còn khủng khiếp hơn vì chỉ có vài trang giấy. Những thiên sử nhỏ đó phải có những bộ óc lớn mới viết nổi.
Chúng ta đã biết những phát minh lớn của khoa học kỹ thuật và đã thấy sự ứng dụng trong cuộc sống hàng ngày. Nếu chỉ nhắc đến những bước tiến đó mà không nói đến lý thuyết, cũng không có ích gì. Nhưng muốn nói đến lý thuyết khoa học thì viết đến vài cuốn sách cũng chưa đủ. Còn nếu muốn bàn đến tương lai của khoa học thì thật tôi không dám, vì không có cách nào dịch và tóm gọn những bài của các sách báo chuyên đề khoa học trong mấy tháng qua, nhất là nếu chuyển sang ngôn ngữ bình thường hàng ngày thì xin thú thật đó là thiên nan vạn nan.
Ở đây tôi chỉ xin đưa ra một khái niệm của một người thường dân với một kiến thức cũng thường thường. Cụ Einstein đã đặt một viên gạch nền tảng cho khoa học hiện đại, với thuyết tương đối và đẳng thức giữa khối lượng và năng lượng, tạo ra một hình ảnh vũ trụ bốn chiều, ba chiều không gian và một chiều thời gian, bị uốn cong theo tỷ lệ thuận của khối lượng thường được gọi là lực hấp dẫn. Đó là một hình ảnh vĩ mô, thật lớn. Các thế hệ khoa học gia kế tiếp đã đào sâu thêm khía cạnh vi mô, thật nhỏ. Đó là thế giới ở bên trong hạt nhân nguyên tử. Từ đó nẩy sinh ra ngành Vật lý lượng tử. Hai cái cột trụ cực lớn và cực nhỏ đó thúc đẩy các ngành khoa học khác đưa đến những phát minh và khám phá kỳ diệu, từ tuổi thọ của vũ trụ đến nguồn gốc con người, từ cấu trúc của các thiên hà, các lỗ đen, các vì sao cho đến mã số gien tạo thành mô hình những chuỗi DNA cơ bản của chúng ta. Chúng ta đã thấy những phi thuyền không gian, những vệ tinh nhân tạo, những tiến bộ về y học, nhất là cuộc cách mạng kỹ thuật thông tin.
Khái niệm đó quá sơ sài và có những từ ngữ không mấy quen thuộc. Nhưng tôi chỉ muốn luớt qua trong một vài giòng chữ - tôi muốn gọi đó là “biểu nhất lãm”, một cái nhìn trong khoảng khắc - để đưa ra một ý niệm khác, một hình ảnh khái quát quen thuộc và dễ hiểu hơn. Viên gạch đầu tiên của Einstein chỉ là một khúc mở đầu của một bản nhạc giao hưởng có nhiều nghệ sĩ khoa học khác nối tiếp nhau viết và cùng hòa tấu. Có điều lạ, càng viết tiếp các âm điệu và càng hòa tấu, các nhạc sĩ từ thế hệ này qua thế hệ khác càng thấy mê say và càng thấy bị thôi thúc viết tiếp thêm cho bản nhạc kỳ diệu này.
Cố nhiên qua đến thế kỷ 21, các nhạc sĩ khoa học phải viết tiếp bản nhạc dang dở. Ở đây tôi lại có một cái “biểu nhất lãm” nữa, lần này có vẻ dễ dàng hơn. Bởi vì đó chỉ là những câu hỏi, những đường hướng mà các tay viết nhạc biết là phải nhắm hướng để tìm những âm điệu thích ứng. Câu hỏi quan trọng nhất đặt ra cho các nhà khoa học là làm thế nào hợp nhất thuyết tương đối và thuyết lượng tử thành một định luật chung mà người ta tin là luật cơ bản của Tạo hóa. Khoa học từ hơn một chục năm nay đã nhìn thấy một con đường để tiến vào mà kiếm. Đó là sự xây dựng “lý thuyết dây” (String theory). Theo lý thuyết này, những mảnh vật chất nhỏ nhất trên thế gian, chẳng hạn như những hạt “quác” nằm trong hạt nhân nguyên tử, thực ra không phải là hạt, mà là những “dây” xoắn lại và rung chuyển như dây tơ đồng của một cây đàn. Sự rung đó tạo thành những “quác” khác nhau, cũng giống như sợi dây đàn rung nhiều rung ít tạo thành những âm điệu khác nhau.
Thế nhưng khi đi vào “lý thuyết dây”, các nhà khoa học thấy lạc vào một thế giới kinh dị hơn: thế giới 11 chiều. Thế giới của chúng ta chỉ có 4 chiều, vậy làm thế nào thấy được 7 chiều nữa và nó ở đâu vậy" Nó ở trong hạt nhân nguyên tử và 11 chiều đó đưa đến những thực tế quái đản như “năng lượng âm”, lỗ sâu, và tốc độ nhanh hơn ánh sáng. Chúng ta đã biết năng lượng là gì. Khi năng lượng xuống đến số không (0) là hết năng lượng, không còn thấy gì nữa" Vậy tại sao lại có loại năng lượng “âm”, nghĩa là dưới số không" Nó như thế nào" Theo nguyên lý bất định, ở thế giới lượng tử trong thâm cung nguyên tử, không thể có sự xác định mà chỉ có xác suất. Đúng số zero là xác định, bởi vậy không thể có, mà chỉ có trên hay dưới zero một chút. Trên là năng lượng dương, dưới là năng lượng âm. Chúng ta đã đi vào thế giới huyền ảo “sắc sắc không không”, có đó mà không có đó. Đây là chuyện hoang đường tưởng tượng chăng" Nó đã được chứng minh trong các phòng thí nghiệm.
Còn lỗ sâu, con đường tắt nối liền vũ trụ này với những vũ trụ khác và tốc độ nhanh hơn ánh sáng đều là những âm điệu mới cần phải tìm ra trong Thế kỷ 21. Nhưng chúng ta quan tâm đến những chuyện đó làm chi vậy" Chúng ta không phải là chuyên gia, nhưng chúng ta cũng không phải là khách qua đường. Chúng ta là người trong cuộc của bản nhạc giao hưởng đó. Thuở nhỏ khi còn là học sinh ở Hà Nội, tôi đã xúc động khi xem cuốn phim “La Symphonie Inachevée” (Cung đàn dang dở).
Cung đàn của chúng ta ngày nay cũng dang dở. Vâng, đường tơ chưa dứt. Và tôi nghĩ nó chẳng bao giờ dứt...chẳng bao giờ.
Gửi ý kiến của bạn
