Tối chủ nhật vừa qua, ngay sau màn “Superbowl”, đài CBS đã khởi sự chiếu tập II “Kẻ Sống Sót”, để lập lại quái chiêu rất ăn khách đã chiếu hồi tháng 8 năm ngoái. Tập II có tên là “Kẻ sống sót: Hoang dã Úc châu”, bởi vì nó được thực hiện ở Úc. Cũng như “Survivor I”, lần này “Survivor II” có 16 diễn viên “tài tử nghiệp dư” được tuyển lựa đã đổ bộ, chia thành hai bộ lạc đấu với nhau trong một khung cảnh thời tiền sử.
Ngay từ màn số 1 tập II, các diễn viên đã phải đối phó với một nhu cầu muôn thuở của loài người: ăn để mà sống. Một vị “người tiền sử” trong kịch sống tại chỗ đã phải nhá một trái vả rừng, nhưng vừa cắn đã phải nhổ ra ngay nôn ọe vì quả vả đầy sâu lúc nhúc. Trong tập I “Người sống sót”, có vị đã phải ăn thịt chuột, coi như quá tầm thường. Tôi không muốn nhắc đến tình tiết vì thời gian còn dài. CBS từ nay chiếu “Kẻ sống sót” mỗi tuần tối thứ năm, và đã chuyển sang khung thời gian một giờ từ 8 đến 9:00 (PDT) “đối chiếu” với chương trình “Friends” của NBC, để cạnh tranh với quái kiệt này cũng đang ăn khách. Đài CBS hy vọng sẽ chiếm được số khán giả từ 125 đến 130 triệu, chỉ kém chút ít so với số 131 triệu của tập I. Thế nhưng chưa cần xem đến những màn kế tiếp, câu hỏi khá rùng rợn đặt ra cho các ông bà đạo diễn chương trình CBS là liệu tuồng II “Kẻ sống sót” này có ... “sống sót” nổi hay không. Bởi vì định luật khắt khe của nghề tuồng là bổn cũ soạn lại bao giờ cũng nhạt phèo.
Định luật khốn khổ này làm tôi nghĩ đến một tấn tuồng khác cũng sắp diễn ở Việt Nam. Đó là tấn tuồng đại hội đảng. Ở đây người ta đang “đấu” dữ dội để có bổn cũ soạn lại. Từ nhiều tháng qua đã thấy gióng lên những “preview” quảng cáo tuồng “quyết tâm định hướng xã hội chủ nghĩa” thấy chán ngấy. Đã 8 lần mở tuồng đại hội đảng rồi, nay đến tập IX “Kẻ sống sót: Việt Nam hoang dã” hiển nhiên vẫn sao y bổn cũ, từ cách tuyển lựa tài tử - chọn đại biểu đi họp đại hội - cho đến Trung ương viết kịch bản và cử đạo diễn, mọi việc nhất tề y =rang truyền thống từ bên Nga qua ngày lập đảng 70 năm trước đây, nên không ai còn muốn nhìn đến “Kẻ sống sót” kỳ 9.
“Survivor” của mấy ông CBS ở Mỹ và “Kẻ sống sót” của mấy ông Cộng sản ở Việt Nam cùng có chung mục tiêu chọn kẻ sống còn để tưởng thưởng, nhưng xem ra hai cách chọn khác nhau. Ở Mỹ người ta tuyển lựa tài tử bằng cách mở cuộc thi đua công khai cho bàn dân thiên hạ đều dự, lấy tiêu chuẩn chọn là vóc người, vẻ mặt ăn ảnh, và xét khả năng đột xuất trổ tài sao cho có diễn biến cụp lạc. Ở Việt Nam “đảng ta” tuyển lựa tài tử khép kín vì chỉ chọn người trong đảng, đã vậy còn xiết chặt qua các vòng sàng lọc nhiều lần từ cấp “tổ đảng” nhỏ nhất rồi từng bước mới tới cấp “đại biểu dự đại hội” để không cho một hạt sạn nào chui lọt. “Đảng ta” tuy cũng có hai bộ lạc ganh đua, nhưng không cần tiêu chuẩn ăn ảnh, nhất là úy kỵ tối đa đột xuất tự do hát cương có khả năng trở thành diễn biến hòa bình. Chính vì thế tuồng “Kẻ sống sót” của mấy ông Cộng sản phải luyện kịch bản cho thật thành thạo để khỏi chệch hướng, còn tuồng “Survivor” của mấy ông CBS không có kịch bản, cho tự do hát để chọn nhân tài. Đó là điểm khác biệt thứ nhất.
Điểm khác biệt thứ hai là tuồng “Survivor” được chiếu cho hàng trăm triệu khán giả cùng xem, càng nhiều càng tốt. Điều này có lợi cho hãng TV nhưng cũng có lợi cho diễn viên. Bởi vì khán giả xem thấy diễn viên nào trổ tài hay, có những sáng kiến bất ngờ đều được tung hô, khuyến khích. Nó cũng giúp cho việc quảng cáo và góp phần vào việc lựa chọn nhân tài. Còn “đảng ta” không dám làm như vậy, chỉ dám chiếu lúc kéo màn có phông cảnh cờ hoa rực rỡ và cảnh buông phông sau chót có có mấy ông đọc diễn văn cáo tri kết quả. Riêng phần trình diễn bị bịt kín, cấm ngoại thủy không ai được thấy. Sự kín đáo phòng the này cũng có lý, vì nếu để bàn dân thiên hạ nhìn thấy tuồng hát từ đầu chí cuối, lỡ xẩy ra những màn hoan hô, đả đảo vang dội trong quần chúng, đưa đến diễn biến nóng làm bể đĩa vỡ sòng thì thật khổ.
Điểm khác biệt thứ ba là vấn đề giải thưởng cho kẻ sống còn. CBS đã trao giải 1 triệu đô-la cho “Survivor” tập I, nay đến tập II cũng treo giải thưởng 1 triệu đô-la cho đấng anh hùng nào đã tồn tại bất chấp sự khắc nghiệt của nạn đấu đá hoang dại thời tiền sử. Tuồng “Kẻ sống sót” ở Việt Nam cũng có treo tiền thưởng, nhưng không phải là tiền mặt mà là “tiền chui” thời đại tham nhũng hiện đại hóa. Và tiền chui này cũng khác thường. Nó vô lượng thọ, vô lượng số. Vô lượng thọ vì con cháu được hưởng đời đời, coi như của cải thọ tỷ Nam Sơn. Còn vô lượng số vì nó không hình không sắc lại biến hóa hằng hà sa số dạng, dù có phép toán thần thông quảng đại đến đâu cũng không sao đếm được.
Thế nhưng cả “Survivor” tập II và “Kẻ sống sót” tập IX cũng có chung một vấn đề như đã nêu. Thời đại mới chỉ thích hợp với những tư duy mới, những sáng kiến mới lạ, những gì cũ quá nhàm đều có xu thế bị loại trừ. Bởi vậy vấn đề không phải là tìm xem diễn viên nào trong vở tuồng là kẻ sống còn, mà là câu hỏi liệu chính vở tuồng “Kẻ sống sót” bổn cũ soạn lại có...sống sót nổi sau cuộc trình diễn lần này hay không.
Điều kiện tất yếu để “rạp hát” sống còn là phải có kịch bản mới, diễn viên mới. Nếu không, dù có sàng lọc kỹ đến mấy, một ngày nào đó không xa lắm đâu, tư duy tự cởi trói và diễn viên sẽ tự biên tự diễn. Lúc đó đạo diễn sẽ hết nghề mà rạp cũng tiêu luôn.
Gửi ý kiến của bạn
