Trang Sử Việt: Mai Xuân Thưởng

MAI XUÂN THƯỞNG   

(1860 -1887)

 

Mai Xuân Thưởng lúc trẻ tên là Mai Văn Siêu, quê huyện Tuy Viễn, Bình Định. Cha là Mai Xuân Tín, từng làm Bố chính tỉnh Cao Bằng nhưng mất sớm. 

       
Ông đỗ Cử nhân năm 1884. Năm 1885, hưởng ứng chiếu Cần vương, ông chiêu mộ nghĩa quân lập căn cứ ở Hòn Sưng (nay thôn Phú Lạc, xã Bình Thành, huyện Tây Sơn) để chống Pháp, được nhân dân hưởng ứng mạnh mẽ. Trong thời gian này, nguyên Tổng đốc Đào Doãn Địch cũng đã chiêu mộ được khoảng 600 nghĩa quân, đóng quân ở thôn Tùng Giản (nay xã Phước Hòa, Tuy Phước).

     
Tại Bình Định từ năm 1885 đến 1887, phong trào cần vương chống Pháp rất mạnh mẽ và lan nhanh đến các tỉnh Quảng Ngãi, Phú Yên, đông đảo dân chúng nhiệt tình tham gia.
 

Tháng 7-1885, Đoàn Doãn Địch đánh chiếm thành Bình Định. Quân Pháp kéo quân từ Qui Nhơn lên phản công. Hai bên giao tranh ác liệt ở Trường Úc và Phong Niên. Trước hỏa lực mạnh của giặc, lực lượng của Đoàn Doãn Địch yếu thế, rút quân về đại bản doanh của Mai Xuân Thưởng, ở tại Lộc Đỗng, thôn Phú Phong, huyện Bình Khê, Bình Định.
 

Tháng 9-1885, Đoàn Doãn Địch bị bệnh mất. Mai Xuân Thưởng cử binh đánh nhiều trận rất ác liệt với quân Pháp ở Cẩm Vân, Thủ Thiện, Hòn Kho. Các nhân sĩ giúp Mai Xuân Thưởng, lúc đấy có: Tăng Bạt Hổ, Hồ Tá Quốc, Võ Đạt, Nguyễn Bá Hưng, Nguyễn Hoá... cùng hàng ngàn sĩ phu và nhân dân các tỉnh Phú Yên, Khánh Hoà... Lực lượng Mai Xuân Thưởng phát triển lớn mạnh đã gây cho Pháp nhiều thiệt hại. Soái phủ Sài Gòn điều thiếu tá De Lorme đem chiến thuyền đến Qui Nhơn và sai Trần Bá Lộc đem quân từ Khánh Hòa đánh ra, Nguyễn Thân từ Quảng Ngãi đánh vào. Giặc có pháo binh yểm trợ, nên Nghĩa quân bị giặc áp đảo. Đến tháng 3-1887, trận ác chiến ở Bàu Sấu (An Nhơn), Mai Xuân Thưởng bị thương nặng, phải rút quân vào vùng núi Linh Đỗng, dùng nơi hiểm yếu này để dưỡng quân và tính kế kháng chiến lâu dài.
 

Pháp cử 2 tên Việt gian là Trần Bá Lộc và Nguyễn Thân đến dụ ông hàng hoặc tìm mọi cách bắt sống hay giết chết. Dụ không hàng, bắt không được, giết không xong, chúng dùng thủ đoạn hèn hạ, tàn ác; đến bắt mẹ ông và một số đồng bào ở 2 làng Phú Lạc và Phú Phong thuộc tỉnh Bình Định là nơi sinh quán của ông, đem giam và tra tấn. Nghe tin này, ông vô cùng đau đớn, vì hiếu với mẹ, trung với dân nên ông tự nạp mình cho giặc để người thân được thả. Nhưng có tài liệu khác ghi rằng: Ngày 21-4-1887, Trần Bá Lộc cho bao vây căn cứ Linh Đỗng. Mai Xuân Thưởng đột phá giải trùng vây, cùng đoàn thuộc hạ gồm 50 người vượt núi vào Phú Yên để tiếp tục kháng chiến, nhưng khi đến đèo Phủ Quý (ranh giới giữa tỉnh Bình Định và Phú Yên) thì bị tay sai Pháp là Trần Bá Lộc phục binh bắt được ông, chúng phao tin Mai Xuân Thưởng ra hàng để hạ uy tín của ông đấy thôi?!. 
 

Trần Bá Lộc dụ hàng, ông khẳng khái: “Chỉ có đoạn đầu tướng quân, chứ không có hàng đầu tướng quân”. Biết không khuất phục được, giặc đã xử trảm ông cùng các chiến sĩ tại Gò Chàm (phía đông thành Bình Định cũ) vào ngày 7-6-1887 (15-4 Đinh Hợi). Đồng bào đã làm lễ đưa hài cốt ông từ Phú Lạc về thôn Hòa Sơn, xã Bình Tường an táng (nơi ông khởi nghĩa chống Pháp). Ông đã làm thơ “Tuyệt bút”:
 

        Không tính làm chi việc mất còn