Trí thức nhìn thấy cảnh đồng bào bị áp bức, tất nhiên sẽ lên tiếng, sẽ đấu
tranh. Đó là lý do các nhà văn thường gắn bó với các cao trào lịch sử của đất
nước.
Người xưa khi đấu tranh chống Pháp, khi đòi hỏi độc lập dân tộc, khi phát động phong trào khai dân trí cho đồng bào... như thời các cụ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Nguyễn Thượng Hiền cũng đều là các nhà văn, nhà thơ, nhà bình luận. Chức năng của ngòi bút đã gắn liền với nỗ lực đi tìm sự thật, với nỗ lực đòi hỏi công bằng xã hội.
Hay gần hơn, là cuộc đấu tranh văn học và đấu tranh dân sinh của Tự Lực Văn Đoàn, những nhà văn đi đầu lúc nào cũng bị trả giá, bị vùi dập, như Khái Hưng, như Nhất Linh...
Giá phải trả thường là đắt. Vì cuộc đấu tranh nào cho đồng bào bị áp bức thế nào cũng bị chính phủ đàn áp.
Điển hình, thấy được trong bản tin RFI hôm Thứ Tư kể về trường hợp Cựu Tổng biên tập Minh Báo ở Hồng Kông bị đâm trọng thương.
Bản tin RFI viết:
“Ông Lưu Chấn Lai (Kevin Lau Chinto), cựu tổng biên tập tờ Minh Báo nổi tiếng ở Hồng Kông, mà việc cách chức ông mới đây đã khiến các nhà bảo vệ tự do thông tin phẫn nộ, hôm nay 26/02/2014 đã bị những kẻ lạ mặt tấn công bằng dao và hiện đang trong tình trạng nguy kịch. Sự kiện hiếm hoi này xảy ra chỉ vài ngày sau cuộc biểu tình của các nhà báo Hồng Kông đòi tự do báo chí.
Vào tháng Giêng, tổng biên tập Lưu Chấn Lai đã bị cách chức, thay thế bằng một nhân vật thân Bắc Kinh. Quyết định này được coi là một mưu toan làm khuất phục ban biên tập của tờ báo có khuynh hướng tự do, nổi tiếng với các bài điều tra và phân tích đặc sắc.
Ông Lưu Chấn Lai bị một số người tấn công giữa thanh thiên bạch nhật tại đường Tây Loan Hà, khu vực có tòa soạn Minh Báo. Cảnh sát cho biết các thủ phạm đã tẩu thoát bằng mô-tô. Bị đâm nhiều nhát dao vào lưng, ông vẫn còn tỉnh táo lúc đội ngũ cấp cứu đến nơi. Theo một phát ngôn viên chính phủ, cựu tổng biên tập Minh Báo hiện đang trong tình trạng nguy kịch.”
Trí thức trong tận cùng vẫn là người cầm bút, bởi vì không phải ai cũng là ngưoòi hoạt động được.
Như thời cụ Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh, 2 cụ là nhà hoạt động -- một người phát động Phong Trào Đông Du, một người khởi động Phong Trào Duy Tân. Cả 2 cụ đều vào Nam ra Bắc, xuất dương vận động... ra sức cứu đất nước khỏi vòng nô lệ nước Pháp.
Như thời Khái Hưng, Nhất Linh... là cuộc đấu tranh mới hơn, làm mới văn học và đòi quyền tự do ngôn luận.
Nhà sư Tuệ Sỹ có cuộc chiến khác hơn. Không chỉ là cương vị một nhà sư, phải tìm giải thoát cho mình và cho người, Thầy Tuệ Sỹ còn phải đẩy lùi bóng tối chủ nghĩa cộng sản áp đặt lên cả nước. Sau khi bị kết án tử hình, rồi giảm án về 20 năm tù, và rời nhà tù để về chùa, Thầy viết một bản văn tựa đề “Trí Thức Phải Nói” từ khoảng hơn một thập niên trước, trích:
“...điều trước tiên tôi muốn bày tỏ ở đây là sự tri ân của tôi đối với đồng bào hải ngoại, với sự cộng tác của quốc tế, đã can thiệp một cách có hiệu quả khiến cho bản án tử hình dành cho tôi trở thành bản cáo trạng dành cho những người tự cho có quyền xét xử tôi và phán xét những người đã hành động theo lương tâm. Tiếp theo, sự can thiệp đã khiến cho Nhà Nước Cộng Sản Việt nam phải tuyên bố trả tự do cho tôi, nhưng nhiều người bạn tù của tôi vẫn còn bị khổ trong các trại tù. Trong số đó có nhiều người bị giam cầm gần 25 năm, vượt quá thời hạn mà luật Hình sự của Nhà nướcViệt Nam quy định đối với việc thi hành các bản án giam giữ có thời hạn...
...Chúng tôi, một số người từ lâu đã được học tập để thành thói quen suy nghĩ số phận dân tộc từ những đống rác, đã tự mình đặt thành nhiều câu hỏi cho lương tâm nhân loại, cho ý nghĩa tiến bộ của xã hội loài người, và trên tất cả là một câu hỏi lịch sử: Đất nước đã thấm bao nhiêu xương máu của bao nhiêu thế hệ ông cha và bè bạn để dồn lại thành những đống rác như thế, những đống rác càng ngày càng to phình lên một cách khủng khiếp.
Việt Nam đang là một đống rác khổng lồ. Đó không phải là ý nghĩ riêng của tôi, mà là nhận xét của nhân vật cao cấp nhất của đảng Cộng Sản Việt Nam. Đây không phải là ý nghĩa kinh tế. Nó bao trùm tất cả mọi khía cạnh đời sống: văn hóa, chính trị, và cả tôn giáo. Vậy thì, một câu hỏi cần phải được đặt ra cho những ai còn có chút tự trọng dân tộc: Tại sao một dân tộc luôn luôn tự hào với truyền thống bốn nghìn năm văn hiến, bỗng nhiên để cho đất nước mình trở thành một đống rác, kho chứa tất cả những gì xấu xa nhất của nhân loại văn minh? Nguyên nhân từ đâu và do ai?
Trong gần mười lăm năm trong tù, điệp khúc tôi phải thường xuyên học tập để ca ngợi tính can đảm của đảng Cộng Sản Việt Nam: "Cán bộ làm sai, đảng tri... Đảng làm sai, đảng sửa." Tôi cũng thường xuyên trả lời: Đó không phải là sự can đảm, mà là thái độ cai trị khinh dân; xem dân như là vật thí nghiệm cho những tư duy không tưởng, học thuyết viễn vông của mình...
...Hoàn cảnh đất nước Việt Nam như thế cho nên dân ta phải chịu quá nhiều đau thương và tủi nhục. Đối với giới trí thức nói riêng, mà xã hội Việt Nam truyền thống rất tôn trọng, điều tủi nhục lớn nhất là họ không thể thay những người dân thấp cổ bé miệng nói lên một cách trung thực tất cả những uất ức, những khổ nhục mà họ phải chịu. Bởi vì, tại Việt Nam ngày nay những người có thể nói thì ngòi bút đã bị cong; những người muốn nói thì ngòi bút đã bị bẻ gẫy.
Nhưng tôi biết rõ một điều, và điều đó đã được ghi chép trong lịch sử: Trí thức chân chính của Việt Nam không bao giờ khiếp nhược...”(hết trích)
Nhà văn Trần Mạnh Hảo, cũng là một người lên tiếng đòi hỏi dân chủ. Ông từng là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam cho đến năm 1989, viết cuốn Ly Thân và bị khai trừ khỏi đảng. Hiện ông sống ở Việt Nam như một tác giả tự do.
Trần Mạnh Hảo đã làm một bài thơ cho thấy lập trường quyết liệt, trong bài "Mao Trạch Đông" sáng tác năm 1994, ông mô tả lãnh tụ nổi tiếng Trung Quốc này một cách không kiêng nể:
“Trán Người cao hơn nghìn núi sọ
Mặt Người mênh mông hơn niềm hư vô thần linh
Tháng chạp Hồ Nam tuyết rắc đầy lông cáo
Sông Dương Tử ám như ma dìm chết đuối Động Đình...”
Bài thơ trên, có thể hiểu là tặng ông Mao, và cũng là ông Hồ?
Hay như trường hợp nhà văn Dương Thu Hương, người đã một thời nhiệt tâm lao mình vào cuộc chiến, năm 1967, bà tình nguyện tham gia Thanh niên xung phong, phong trào Tiếng hát át tiếng bom, phục vụ trong một đoàn văn công tại một trong những khu vực chiến tranh ác liệt nhất lúc đó: Bình Trị Thiên. Bà là một trong bốn người trong đoàn sống sót trở về.
Sau chiến tranh, trở ra Bắc, bà cầm bút viết văn và công tác trong ngành điện ảnh... từng là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam nhưng đã bị khai trừ khỏi Đảng vào năm 1989 do "đấu tranh cho tự do dân chủ" và phê phán thể chế Cộng sản.
Chính bà Dương Thu Hương nói rằng lần đầu tiên trong đời bà khóc là khi cùng đội quân chiến thắng vào Sài Gòn năm 1975, tự thấy tuổi xuân hy sinh uổng phí, vì tác phẩm của tất cả các nhà văn miền Nam đều được xuất bản trong một chế độ tự do và bầy bán trong các hiệu sách, ngay trên vỉa hè -- lúc đó, Miền Bắc vẫn còn không khí đàn áp nhà văn như thời khủng bố Nhân Văn Giai Phẩm.
Trong tuần vừa qua, nhà văn Huỳnh Ngọc Tuấn tuyên bố từ bỏ đấu tranh. Điều cần ghi nhận rằng nhà văn naỳ đã từng ngồi tù 10 năm vì ngòi bút của ông.
Trên Facebook cá nhân của mình, nhà văn Huỳnh Ngọc Tuấn viết: “Có một thế lực nào đó đã tác động để tôi và gia đình bị cô lập từ mọi phía, tất cả những cơ quan truyền thông lớn như BBC, RFI, VOA, RFA đồng loạt cô lập. Những nhân vật có uy tín như Tiến sĩ Nguyễn đình Thắng, thượng nghị sĩ Ngô thanh Hải v..v và nhiều nhân vật khác đều cô lập tôi. Nên tôi quyết đinh vĩnh viễn từ bỏ cuộc đấu tranh này, gác bút không viết và không lên tiếng nữa. Yêu cầu Khối 8406, Hội cựu tù nhân Lương tâm rút tên tôi ra khỏi danh sách”.
Chúng ta không biết chính xác mọi chuyện nơi đây. Nhưng dù thế nào đi nữa, vẫn hy vọng rằng nhà văn họ Huỳnh sẽ chỉ tạm nghỉ ngơi. Và rồi, trong khi ngưng đấu tranh, ông vẫn có thể thuần tuý ngồi viết.
Hãy hình dung rằng, khi cụ Phạm Bội Châu phải ngồi một chỗ ở Huế, khi cụ phaả từ bỏ hết mọi hoạt động của Phong Trào Đông Du... cụ vẫn ngồi viết.
Trí thức là ngòi bút. Lên tiếng vì sự thật, vì ước mơ cho cả dân tộc. Xin chúc lành nhà văn Huỳnh Ngọc Tuấn.
Người xưa khi đấu tranh chống Pháp, khi đòi hỏi độc lập dân tộc, khi phát động phong trào khai dân trí cho đồng bào... như thời các cụ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Nguyễn Thượng Hiền cũng đều là các nhà văn, nhà thơ, nhà bình luận. Chức năng của ngòi bút đã gắn liền với nỗ lực đi tìm sự thật, với nỗ lực đòi hỏi công bằng xã hội.
Hay gần hơn, là cuộc đấu tranh văn học và đấu tranh dân sinh của Tự Lực Văn Đoàn, những nhà văn đi đầu lúc nào cũng bị trả giá, bị vùi dập, như Khái Hưng, như Nhất Linh...
Giá phải trả thường là đắt. Vì cuộc đấu tranh nào cho đồng bào bị áp bức thế nào cũng bị chính phủ đàn áp.
Điển hình, thấy được trong bản tin RFI hôm Thứ Tư kể về trường hợp Cựu Tổng biên tập Minh Báo ở Hồng Kông bị đâm trọng thương.
Bản tin RFI viết:
“Ông Lưu Chấn Lai (Kevin Lau Chinto), cựu tổng biên tập tờ Minh Báo nổi tiếng ở Hồng Kông, mà việc cách chức ông mới đây đã khiến các nhà bảo vệ tự do thông tin phẫn nộ, hôm nay 26/02/2014 đã bị những kẻ lạ mặt tấn công bằng dao và hiện đang trong tình trạng nguy kịch. Sự kiện hiếm hoi này xảy ra chỉ vài ngày sau cuộc biểu tình của các nhà báo Hồng Kông đòi tự do báo chí.
Vào tháng Giêng, tổng biên tập Lưu Chấn Lai đã bị cách chức, thay thế bằng một nhân vật thân Bắc Kinh. Quyết định này được coi là một mưu toan làm khuất phục ban biên tập của tờ báo có khuynh hướng tự do, nổi tiếng với các bài điều tra và phân tích đặc sắc.
Ông Lưu Chấn Lai bị một số người tấn công giữa thanh thiên bạch nhật tại đường Tây Loan Hà, khu vực có tòa soạn Minh Báo. Cảnh sát cho biết các thủ phạm đã tẩu thoát bằng mô-tô. Bị đâm nhiều nhát dao vào lưng, ông vẫn còn tỉnh táo lúc đội ngũ cấp cứu đến nơi. Theo một phát ngôn viên chính phủ, cựu tổng biên tập Minh Báo hiện đang trong tình trạng nguy kịch.”
Trí thức trong tận cùng vẫn là người cầm bút, bởi vì không phải ai cũng là ngưoòi hoạt động được.
Như thời cụ Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh, 2 cụ là nhà hoạt động -- một người phát động Phong Trào Đông Du, một người khởi động Phong Trào Duy Tân. Cả 2 cụ đều vào Nam ra Bắc, xuất dương vận động... ra sức cứu đất nước khỏi vòng nô lệ nước Pháp.
Như thời Khái Hưng, Nhất Linh... là cuộc đấu tranh mới hơn, làm mới văn học và đòi quyền tự do ngôn luận.
Nhà sư Tuệ Sỹ có cuộc chiến khác hơn. Không chỉ là cương vị một nhà sư, phải tìm giải thoát cho mình và cho người, Thầy Tuệ Sỹ còn phải đẩy lùi bóng tối chủ nghĩa cộng sản áp đặt lên cả nước. Sau khi bị kết án tử hình, rồi giảm án về 20 năm tù, và rời nhà tù để về chùa, Thầy viết một bản văn tựa đề “Trí Thức Phải Nói” từ khoảng hơn một thập niên trước, trích:
“...điều trước tiên tôi muốn bày tỏ ở đây là sự tri ân của tôi đối với đồng bào hải ngoại, với sự cộng tác của quốc tế, đã can thiệp một cách có hiệu quả khiến cho bản án tử hình dành cho tôi trở thành bản cáo trạng dành cho những người tự cho có quyền xét xử tôi và phán xét những người đã hành động theo lương tâm. Tiếp theo, sự can thiệp đã khiến cho Nhà Nước Cộng Sản Việt nam phải tuyên bố trả tự do cho tôi, nhưng nhiều người bạn tù của tôi vẫn còn bị khổ trong các trại tù. Trong số đó có nhiều người bị giam cầm gần 25 năm, vượt quá thời hạn mà luật Hình sự của Nhà nướcViệt Nam quy định đối với việc thi hành các bản án giam giữ có thời hạn...
...Chúng tôi, một số người từ lâu đã được học tập để thành thói quen suy nghĩ số phận dân tộc từ những đống rác, đã tự mình đặt thành nhiều câu hỏi cho lương tâm nhân loại, cho ý nghĩa tiến bộ của xã hội loài người, và trên tất cả là một câu hỏi lịch sử: Đất nước đã thấm bao nhiêu xương máu của bao nhiêu thế hệ ông cha và bè bạn để dồn lại thành những đống rác như thế, những đống rác càng ngày càng to phình lên một cách khủng khiếp.
Việt Nam đang là một đống rác khổng lồ. Đó không phải là ý nghĩ riêng của tôi, mà là nhận xét của nhân vật cao cấp nhất của đảng Cộng Sản Việt Nam. Đây không phải là ý nghĩa kinh tế. Nó bao trùm tất cả mọi khía cạnh đời sống: văn hóa, chính trị, và cả tôn giáo. Vậy thì, một câu hỏi cần phải được đặt ra cho những ai còn có chút tự trọng dân tộc: Tại sao một dân tộc luôn luôn tự hào với truyền thống bốn nghìn năm văn hiến, bỗng nhiên để cho đất nước mình trở thành một đống rác, kho chứa tất cả những gì xấu xa nhất của nhân loại văn minh? Nguyên nhân từ đâu và do ai?
Trong gần mười lăm năm trong tù, điệp khúc tôi phải thường xuyên học tập để ca ngợi tính can đảm của đảng Cộng Sản Việt Nam: "Cán bộ làm sai, đảng tri... Đảng làm sai, đảng sửa." Tôi cũng thường xuyên trả lời: Đó không phải là sự can đảm, mà là thái độ cai trị khinh dân; xem dân như là vật thí nghiệm cho những tư duy không tưởng, học thuyết viễn vông của mình...
...Hoàn cảnh đất nước Việt Nam như thế cho nên dân ta phải chịu quá nhiều đau thương và tủi nhục. Đối với giới trí thức nói riêng, mà xã hội Việt Nam truyền thống rất tôn trọng, điều tủi nhục lớn nhất là họ không thể thay những người dân thấp cổ bé miệng nói lên một cách trung thực tất cả những uất ức, những khổ nhục mà họ phải chịu. Bởi vì, tại Việt Nam ngày nay những người có thể nói thì ngòi bút đã bị cong; những người muốn nói thì ngòi bút đã bị bẻ gẫy.
Nhưng tôi biết rõ một điều, và điều đó đã được ghi chép trong lịch sử: Trí thức chân chính của Việt Nam không bao giờ khiếp nhược...”(hết trích)
Nhà văn Trần Mạnh Hảo, cũng là một người lên tiếng đòi hỏi dân chủ. Ông từng là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam cho đến năm 1989, viết cuốn Ly Thân và bị khai trừ khỏi đảng. Hiện ông sống ở Việt Nam như một tác giả tự do.
Trần Mạnh Hảo đã làm một bài thơ cho thấy lập trường quyết liệt, trong bài "Mao Trạch Đông" sáng tác năm 1994, ông mô tả lãnh tụ nổi tiếng Trung Quốc này một cách không kiêng nể:
“Trán Người cao hơn nghìn núi sọ
Mặt Người mênh mông hơn niềm hư vô thần linh
Tháng chạp Hồ Nam tuyết rắc đầy lông cáo
Sông Dương Tử ám như ma dìm chết đuối Động Đình...”
Bài thơ trên, có thể hiểu là tặng ông Mao, và cũng là ông Hồ?
Hay như trường hợp nhà văn Dương Thu Hương, người đã một thời nhiệt tâm lao mình vào cuộc chiến, năm 1967, bà tình nguyện tham gia Thanh niên xung phong, phong trào Tiếng hát át tiếng bom, phục vụ trong một đoàn văn công tại một trong những khu vực chiến tranh ác liệt nhất lúc đó: Bình Trị Thiên. Bà là một trong bốn người trong đoàn sống sót trở về.
Sau chiến tranh, trở ra Bắc, bà cầm bút viết văn và công tác trong ngành điện ảnh... từng là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam nhưng đã bị khai trừ khỏi Đảng vào năm 1989 do "đấu tranh cho tự do dân chủ" và phê phán thể chế Cộng sản.
Chính bà Dương Thu Hương nói rằng lần đầu tiên trong đời bà khóc là khi cùng đội quân chiến thắng vào Sài Gòn năm 1975, tự thấy tuổi xuân hy sinh uổng phí, vì tác phẩm của tất cả các nhà văn miền Nam đều được xuất bản trong một chế độ tự do và bầy bán trong các hiệu sách, ngay trên vỉa hè -- lúc đó, Miền Bắc vẫn còn không khí đàn áp nhà văn như thời khủng bố Nhân Văn Giai Phẩm.
Trong tuần vừa qua, nhà văn Huỳnh Ngọc Tuấn tuyên bố từ bỏ đấu tranh. Điều cần ghi nhận rằng nhà văn naỳ đã từng ngồi tù 10 năm vì ngòi bút của ông.
Trên Facebook cá nhân của mình, nhà văn Huỳnh Ngọc Tuấn viết: “Có một thế lực nào đó đã tác động để tôi và gia đình bị cô lập từ mọi phía, tất cả những cơ quan truyền thông lớn như BBC, RFI, VOA, RFA đồng loạt cô lập. Những nhân vật có uy tín như Tiến sĩ Nguyễn đình Thắng, thượng nghị sĩ Ngô thanh Hải v..v và nhiều nhân vật khác đều cô lập tôi. Nên tôi quyết đinh vĩnh viễn từ bỏ cuộc đấu tranh này, gác bút không viết và không lên tiếng nữa. Yêu cầu Khối 8406, Hội cựu tù nhân Lương tâm rút tên tôi ra khỏi danh sách”.
Chúng ta không biết chính xác mọi chuyện nơi đây. Nhưng dù thế nào đi nữa, vẫn hy vọng rằng nhà văn họ Huỳnh sẽ chỉ tạm nghỉ ngơi. Và rồi, trong khi ngưng đấu tranh, ông vẫn có thể thuần tuý ngồi viết.
Hãy hình dung rằng, khi cụ Phạm Bội Châu phải ngồi một chỗ ở Huế, khi cụ phaả từ bỏ hết mọi hoạt động của Phong Trào Đông Du... cụ vẫn ngồi viết.
Trí thức là ngòi bút. Lên tiếng vì sự thật, vì ước mơ cho cả dân tộc. Xin chúc lành nhà văn Huỳnh Ngọc Tuấn.
Gửi ý kiến của bạn
