Sự kết hợp của khô hạn và các con đập dọc theo Sông Mekong đã làm dậy lên nhiều quan tâm về tương lai của dòng sông dài 4,700 kilômét, mà trên đó có tới 10 triệu người tùy thuộc cuộc sống của họ vào nó tại Trung Quốc, Lào, Miến Điện, Thái Lan và Việt Nam, theo www.asiatimes.com cho biết.
Số lượng đập ngăn dòng chảy của Sông Mekong đang nhân lên nhanh chóng, làm khô các đoạn của dòng sông chảy nhanh và khiến khu vực này phải đối mặt với hạn hán sắp xảy ra, theo Ủy Ban Sông Mekong, một cơ quan liên chính phủ khu vực nhằm cùng quản lý tài nguyên nước của sông cho biết.
Đập Don Sahong của Lào, mới nhất trong hàng chục dự án đập nước của Sông Mekong, đã bắt đầu phát điện gần biên giới Lào-Cam Bốt vào tháng 11. Hầu hết điện lực được tạo của đập này sẽ được xuất cảng qua Thái Lan và Cam Bốt.
Một tháng trước, con đập và dự án thủy điện lớn hơn nhiều phát ra 1.3 gigawatt điện Xayaburi đã bắt đầu sản xuất điện tại tây bắc nước Lào, tự sản xuất năng lượng “điện của Châu Á,” qua đó 35% dòng chảy của Sông Mekong sẽ được xuất cảng chủ yếu sang Thái Lan.
“Các nhà điều hành Đập Jinghong của TQ và các nhà điều hành đập mới mở Xayaburi của Thái Lan tại Lào đã thực hiện các hoạt động mà đã thực sự đã làm trầm trọng thêm khô hạn,” theo Brian Eyler, giám đốc chương trình Đông Nam Á tại Trung Tâm Stimson, là một nhóm nghiên cứu Hoa Kỳ, cho biết.
“Những đập đó và hơn 70 cái khác hiện hoạt động tại Lào và Trung Quốc tất cả đều góp phần làm xấu đi các điều kiện ở hạ lưu Sông Mekong liên quan đến khô hạn.”
Khi các nền kinh tế như Cam Bót và Việt Nam tiếp tục phát triển ngay giữa sự chậm chạp toàn cầu ở mức từ 6 tới 7% một năm và nhằm bắt kiệp với các lân bang giàu có hơn như Thái Lan, nhu cầu khu vực về điện vẫn gia tăng nhanh.
Các quốc gia khắp Châu Á đang xây dựng hàng chục nhà máy điện lực chạy bằng than đá mới để đáp ứng với nhu cầu đang gia tăng trong khi cùng lúc phản ảnh các mối quan tâm về sự ảnh hưởng lên biến đổi khí hậu của việc dùng than đá lớn hơn.
Nhưng các đập thủy điện, dù sạch hơn vì thay thế cho than đá, cũng đang đe dọa tàn phá môi trường. Và các chính quyền khu vực, quan tâm tới việc duy trì sự phát triển kinh tế và phát triển thặng dư, có vẻ đã quyết tâm đi tới bất kể các ảnh hưởng bất lợi.
“Các ảnh hưởng của những con đập trên dòng chính và phụ lưu đã được tiên đoán rộng rãi hơn một thập niên qua và hiện chúng đang bắt đầu diễn ra trong lưu vực với lực hấp dẫn thay đổi trò chơi,” theo Eyler của Stimson Center, cũng là tác giả của cuốn sách “Last Days of the Mighty Mekong,” đã cảnh báo.
Đập Xayaburi tại biên giới Thái Lan-Lào.
Theo tổ chức phi chính phủ International Rivers, đập Xayaburi là một “dự án gây nhiều tranh cãi vì nhiều mối quan tâm về tác động được dự đoán của nó lên hệ thống sông.” Tổ chức phi chính phủ này mô tả đập Don Sahong với công suất 260 megawatt điện đang đe dọa “nghề đánh cá quan trọng trên Sông Mekong và sự phong phú sinh học của khu vực này.”
Khi cả đập Xayaburi và Don Sahong bắt đầu hoạt động trong tháng vừa rồi, MRC đã cảnh báo về “sự nghiêm trọng đối với tình trạng cực kỳ khô hạn” mà họ dự đoán “sẽ làm thiệt hại các nước trong hạ lưu Sông Mekong từ nay cho đến tháng 1 năm 2020.”
Trong khi MRC cho rằng khô hạn được gây ra bởi “thiếu lượng nước mưa trong thời gian mùa mưa” và “một sự kiện El Nino” đã tạo “nhiệt độ cao bất thường và việc bốc hơi cao,” những người khác nói rằng số lượng đập nước đang gia tăng của Trung Quốc trên thượng nguồn Sông Mekong là thủ phạm chính.
“Các đập TQ là thách thức nhất định,” ‘theo Thitinan Pongsudhirak của Đại Học Chulalongkorn University tại Bangkok cho biết. “Khi nước xuống thấp, đôi khi chúng ta bị hạn hán và có vẻ như các con đập của Trung Quốc có nhiều đòn bẩy kiểm soát hơn về cách nước chảy và bao nhiêu nước chảy xuống hạ lưu,” theo Thitinan tại cùng một hội thảo về Sông Mekong được tổ chức tại trường đại học của ông, cho biết.
Sothirak phát biểu trong diễn đàn rằng “Sông Mekong đang chịu áp lực nghiêm trọng, chủ yếu áp đặt, dù không độc quyền, bằng việc xây đập.” Ông ấy cũng nói thêm rằng các đập nước của TQ thì “lớn hơn xa so với bất cứ con đập nào được xây dưới hạ lưu.”
Vào giữa tháng 11, MRC đẩy mực nước của Sông Mekoong xuống thấp nhất trong 60 năm; các phỏng đoán khác cho thấy rằng mực nước đã giảm tới mức thấp nhất trong một thế kỷ.
Xây đập trên thượng nguồn Sông Mekong.
Tác động mạnh nhất của Sông Mekong bị suy thoái có thể được cảm nhận xung quanh vùng châu thổ sông ở miền nam Việt Nam, nồi gạo của đất nước này và thành phố Hồ Chí Minh, thủ đô thương mại đất nước và khu đô thị lớn nhất.
Mực nước sông thấp hơn có nghĩa là mực nước mặn ở vùng châu thổ có thể tăng lên, đe dọa đến việc trồng lúa và nông nghiệp, trong khi nông nghiệp được tưới bởi dòng sông có thể bị ảnh hưởng nếu trầm tích giàu dinh dưỡng bị chặn bởi dòng chảy của đập.
Điều đó có vẻ đã xảy ra, do các dòng sông ở Lào có màu xanh đại dương thay vì màu nâu bùn thông thường và nổi tiếng của nó.
Bất chấp những lo ngại như vậy, Việt Nam dường như đã quay trở lại sự phản đối từ lâu đối với các đập trên Sông Mekong bằng cách ủng hộ và tài trợ cho một đập thủy điện 1,410 megawatt (MW) được đề xuất gần thị trấn ven Sông Luang Prabang ở Lào.
Điều đó khác xa với sự la ó từ năm 2011, khi chính quyền Việt Nam kêu gọi dừng lại ở Xayaburi vì lo ngại về tác động hạ nguồn của nó.
Ảnh hưởng bất lợi ngày càng tăng đối với vùng châu thổ sông Cửu Long ở Việt Nam thậm chí đã khiến các nhóm xã hội dân sự phải cảnh giác khi chỉ trích chính quyền về lập trường đập thay đổi của họ, một sự thay đổi táo bạo đã khiến cho những người cộng sản cầm quyền phải ngụy biện với các chỉ trích.
Tuy đã có báo cáo từ Việt Nam về cái gọi là “những người tị nạn biến đổi khí hậu” trốn chạy trong điều kiện môi trường xấu, bao gồm hạn hán dai dẳng, ở Đồng Bằng Sông Cửu Long và việc di cư vào các trung tâm đô thị.
Cam Bốt cũng có thể bị thiệt hại nếu Sông Mekong bị suy thoái và hạn hán dẫn đến sự gián đoạn nghiêm trọng của dòng nước chảy ngược hàng năm vào hồ Tonle Sap, hồ lớn nhất Đông Nam Á, được nối với một nhánh nhỏ hơn của Sông Mekong.
“Năm nay, hiệu ứng đảo ngược và nhịp độ đã bị giảm sút nghiêm trọng và sẽ mang lại những ảnh hưởng thiếu lương thực trầm trọng liên quan đến việc thiếu cá,” theo Eyler cho biết, trong khi Sothirak đã cảnh báo rằng việc bảo trì Sông Mekong là “rất quan trọng đối với cuộc sống bền vững của những quốc gia dọc theo sông.”
Gửi ý kiến của bạn
