Trong biến cố vừa qua tại Nữu Ước và Hoa Thịnh Đốn, nhiều nạn nhân bị phỏng vì săng máy bay và cháy. Đây là loại phỏng nặng, tử vong cao.
Ở Mỹ, mỗi năm, ước lượng một triệu 250 ngàn người bị phỏng. 45 ngàn người phải vào nhà thương và 4 ngàn rưởi người bị chết vì phỏng. 93% bị phỏng vì tai nạn như chuyện lửa bếp núc hay nước quá nóng trong nhà tắm. 1/3 trẻ em dưới 10 tuổi bị phỏng phải vào nhà thương. Phần lớn phỏng do nước sôi, lửa, chạm phải giây điện hay rờ vào lỗ cắm điện hoặc những vật liệu nóng như bàn ủi.
Thương tích vì phỏng làm da hư, da hết khả năng giữ nước và dễ bị nhiễm trùng. Lúc đầu chỗ bị phỏng khiến mạch máu co lại làm máu khó lưu thông. Máu chảy chậm, tế bào vùng phỏng bị chết và vết phỏng sẽ nặng thêm. Bởi vậy, khi chữa phỏng cấp cứu, người ta phải sang nước biển ngay và ngừa nhiễm trùng. Bị phỏng nặng, biểu bì và mạch máu bị hư sẽ mất rất nhiều nước, nhất là sau khi bị phỏng để lâu từ 8-12 giớ, quá trễ.
Phân loại vết thương do phỏng gồm hai yếu tố căn bản để xác đinh phỏng nặng hay nhẹ và cũng tùy theo nguyên nhân gây phỏng và bề xâu của phỏng. Thêm vào, nếu thời gian bị phỏng kéo dài lâu, sẽ khó điều trị, và đây cũng là yếu tố quan trọng trong viêc chăm sóc chữa phỏng.
Phỏng vì nước sôi phần lớn ở ngoài da. Còn phỏng do điện giựt hay hóa chất tạt vào da sẽ ăn xâu dưới làn da. Con nít hay các cụ già thường bị loại phỏng nặng.
Phỏng nhẹ ngoài da biểu bì chỉ bị hư hại nhẹ, nhưng vết thương rất đau đớn. Vết phỏng khô, da đỏ lợt, có bọng nước. Khoảng 7 tới 14 ngày sau, vết phỏng sẽ lành và không để lại thẹo.
Vết phỏng ngoài da có thể làm hư biểu bì và hư gốc của lông hay tóc, móng tay chân, tuyến mồ hôi, và thần kinh súc giác. Vết phỏng xâu có thể đỏ hơn, nổi bọng nước, da ẩm như có nước. Vết phỏng làm đau đớn là bởi giây thần kinh cảm giác bị kích thích hay bị hư. Phỏng sẽ lành trong 14-21 ngày và để lại vết thẹo mờ, nhưng vết phỏng đỏ có thể kéo dài cả tháng, tồn tại chẳng bao giờ phai.
Nếu bị phỏng nặng và xâu hơn sẽ làm da lợt và có nhiều bọng nước lớn. Da biểu bì tất nhiên bị hư, móng chân tay bị loạn dưỡng, lông tóc bị cháy, hạch tuyến mồ hôi và chất nhờn hết hoạt động. Vết thẹo nhăn nheo.
Nếu bị phỏng nặng hơn nữa làm hư bì, biểu bì, và hư nhiều phần phụ thuộc da khác. Phỏng làm hư mô mỡ dưới da, mô liên kết, mô thịt và đôi khi làm hư xương. Phỏng nặng như vậy phần lớn do điện dựt, do hóa chất hay những thương tích đốt thành tro. Vêt phỏng sẽ có chỗ đỏ, chỗ lợt, chỗ vàng, nâu hay đen như than. Vì phỏng làm hư thần kinh cảm giác nên khi ấn xuống không thấy đau đớn. Phải giải phẫu thay da vì phỏng đã làm hư hại toàn diện.
Khi bị phỏng thì sẽ phải làm gì"
- Phải di chuyển lập tức bệnh nhân ra khỏi vùng gây phỏng. Dâp tắt lửa hay nguyên nhân gây phỏng bằng nước hay chăn mền.
- Gạt rửa chất hóa học khô, rội nứơc liên tục vào chỗ phỏng.
- Nếu mắt bị hóa chất tạt vào phải lâp tức xối nước vào mắt liên tục.
- Tắt cầu chì nếu đang bị phỏng vì điện dựt.
- Kêu 911. Đưa bệnh nhân tới nhà thương cấp cứu.
Sau đó, bệnh nhân cần được di chuyển tới trung tâm chữa phỏng. Vấn đề điều trị phức tạp tùy thuộc vết phỏng lớn, nhỏ, nơi cơ thể bị phỏng hay nếu trong người bị thêm những thương tích nào khác. Ngoài ra còn tùy thuộc tuổi tác, hoặc bệnh nhân có thêm những chứng bệnh trầm trọng. Tất nhiên bị phỏng nặng phải điều trị trong những trung tâm chuyên môn.
Nếu phỏng nhẹ, có thể chữa trong phòng ngoại chẩn hay văn phòng bác sĩ gia đình gồm những loại thuốc thoa như: Mafenide acetate (Sulfanylon 8.5%), Silver sulfadiazine (Silvadene SSD Cream, Thermazene 1% cream) hay Silver Nitrate (0.5% solution). Nhưng việc xác định phỏng nặng hay nhẹ rất quan trọng và cần hỏi bác sĩ.
Muốn tránh phỏng cho trẻ, phải làm gì"
- Không để trẻ nhỏ gần bồn tắm một mình, vì nưóc nóng làm phỏng rất lẹ, trong vài giây.
- Cấm trẻ lại gần lò bếp, lò sưởi hay bàn ủi.
- Không cho trẻ chơi gần hộp quẹt hay đồ bật lửa hút thuốc.
- Không để trẻ gần đồ điện nấu cà-phê hay đồ ăn có giây điện lòng thòng vì trẻ thích dựt giây điện làm đổ vào người.
(Ghi chú: bài này viết với mục đích nâng cao kiến thức, không dùng để tự trị liệu. Nếu bạn có thắc mắc về tình trạng sức khoẻ hay thuốc men, xin hỏi bác sĩ gia đình).
Bác sĩ Trần Mạnh Ngô, M.D., Ph.D., F.A.A.F.P.; E-mail: [email protected]; Điện thoại: (714) 547-3915.
Gửi ý kiến của bạn
