Hôm nay,  

COVID-19 Đã Dạy Chúng Ta Những Gì Để Ứng Phó Với Đại Dịch Trong Tương Lai?

23/02/202400:00:00(Xem: 5905)

Covid
Nhìn lại đại dịch COVID-19 để thấy chúng ta đã làm tốt những gì, còn những gì cần khắc phục, và làm sao để chuẩn bị ứng phó thật nhanh với các đại dịch mới trong tương lai. (Nguồn: pixabay.com)
 
Trong cuốn tiểu thuyết Chuyện Hai Thành Phố (A Tale of Two Cities) của Charles Dickens, được xuất bản năm 1859 và lấy bối cảnh thời Cách Mạng Pháp, có đoạn viết: “Đó là thời đại tốt đẹp nhất, cũng là thời đại tồi tệ nhất, đó là thời đại của sự khôn ngoan, cũng là thời đại của sự ngu xuẩn.” Đại dịch COVID-19 cũng là một thời đại như thế.
 
Một mặt, khoa học đã cứu sống được nhiều người. Chưa đầy một năm sau khi phát hiện virus, Hoa Kỳ đã tạo ra và thử nghiệm vắc xin, rồi cho sản xuất, phân phối và triển khai tiêm chủng hàng loạt miễn phí cho người dân. Ước tính vắc xin COVID đã cứu được ít nhất 3.2 triệu người chỉ riêng ở Hoa Kỳ. Những thành tựu này tạo ra hy vọng về việc chúng ta có thể nhanh chóng ứng phó với đại dịch trong tương lai.
 
Mặt khác, các viên chức y tế cộng đồng đã bất ngờ rơi vào thế lưỡng nan với các quy định bảo vệ tự do cá nhân. Khoảng 30 tiểu bang hiện đã thông qua luật hạn chế các cơ quan y tế áp dụng các biện pháp bảo vệ mà không có sự cho phép của các nhà lập pháp tiểu bang. Lawrence Gostin, chuyên gia luật sức khỏe tại Đại học Georgetown, nói với tờ Washington Post: “Một ngày nào đó, khi chúng ta phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng toàn cầu thực sự tồi tệ, và một đại dịch còn nguy hiểm hơn nhiều so với COVID, và chúng ta kỳ vọng là chính phủ sẽ bảo vệ chúng ta, nhưng khi đó họ cũng đành bó tay bất lực. Chúng ta sẽ chết với các quyền mà mình đòi hỏi – thứ chúng ta muốn là tự do chứ không phải sự bảo vệ.”
 
Những gì đã dẫn đến tình hình hiện nay? Vào năm 2020, Paul Offit là bác sĩ thuộc Khoa Truyền Nhiễm tại Bệnh viện Trẻ em Philadelphia. Sau đó, ông được Francis Collins, trưởng Viện Y Tế Quốc Gia, mời tham gia một nhóm tư vấn để hướng dẫn cho các công ty dược phẩm về cách chế tạo và thử nghiệm vắc xin COVID. Offit cũng trở thành thành viên có quyền biểu quyết trong Ủy Ban Cố Vấn Vắc Xin của Cơ quan Kiểm Soát Thực-Dược Phẩm (FDA) kể từ năm 2017.
 
Với vai trò trong các cơ quan này, Offit thường được mời xuất hiện trên các chương trình tin tức truyền hình và các bản tin sáng để giải thích cho những sự kiện đang diễn ra hàng ngày. Tuy nhiên, trong thời gian đại dịch hoành hành, Offit và các viên chức khác nhận ra rằng không phải lúc nào họ cũng đúng, vì họ thường phải đưa ra các quyết định khi chưa có đầy đủ thông tin. Đôi khi họ cũng đưa ra những khuyến nghị mâu thuẫn, tạo ra sự hiểu lầm và bối rối trong cộng đồng, làm giảm độ tin cậy vào các nguồn thông tin từ chuyên gia hoặc các tổ chức y tế.
 
Nhưng những bài học kinh nghiệm từ SARS-CoV-2, loại virus đã giết chết khoảng 7 triệu người trên toàn thế giới, có thể sẽ giúp chúng ta chuẩn bị tốt hơn để ứng phó với một đợt đại dịch mới trong tương lai.
 
Tiêm chủng toàn cầu là lợi ích chung
 
Hoa Kỳ có đầy đủ năng lực công nghệ và nguồn lực để triển khai tiêm chủng toàn cầu, và việc đó không hẳn là hoàn toàn vì nhân đạo. SARS-CoV-2 sẽ tiếp tục lưu hành và tạo ra các biến thể mới trong nhiều thập niên tới. Vào cuối năm 2023, gần một phần ba dân số thế giới chưa được tiêm một liều vaccine COVID nào. Bất kỳ quốc gia nào có nguy cơ mắc bệnh nghiêm trọng thì đó cũng chính là nguy cơ cho tất cả các quốc gia khác. Không ai được an toàn cho đến khi mọi người đều an toàn.
 
Nghiên cứu khoa học là một quá trình diễn ra liên tục và không ngừng
 
Các khuyến nghị về điều trị và phòng ngừa COVID đã liên tục phát triển và thay đổi theo thời gian, giúp chúng ta ngày càng hiểu rõ hơn về cách vi-rút lây truyền và những đối tượng có nguy cơ cao nhất. Ban đầu, người ta được khuyến cáo rửa tay liên tục, lau sạch các bề mặt thường xuyên tiếp xúc (bàn, ghế, tay nắm cửa…) và đồ đạc mua sắm từ cửa hàng về. Tuy nhiên, theo thời gian, người ta dần hiểu rõ rằng việc rửa tay và lau chùi đồ đạc có ít tác dụng hơn so với việc đeo khẩu trang. Các khoa học gia, bác sĩ và viên chức y tế cộng đồng sẽ cần phải cẩn thận đưa ra thông báo cho công chúng, rằng tất cả các khuyến nghị đều dựa trên thông tin được biết vào thời điểm đó, và rằng thông tin có thể sẽ thay đổi theo thời gian. Nếu không, tính linh hoạt của kiến thức khoa học sẽ tiếp tục khiến công chúng bối rối và mất lòng tin.
 
Các chiến dịch cấp cơ sở có thể xây dựng niềm tin thực sự trong cộng đồng
 
Tuy rằng việc ứng phó với thông tin sai lạc ở quy mô quốc gia hoặc tiểu bang là gần như không thể, nhưng ở cấp địa phương thì hoàn toàn có thể. Trong thời kỳ đại dịch, Ala Stanford đã chứng minh điều này. Bà và Hiệp Hội Bác Sĩ Da Đen Chống COVID-19 (Black Doctors COVID-19 Consortium) đã đến từng nhà để cung cấp nguồn thông tin nhất quán và đáng tin cậy cho người dân ở Bắc Philadelphia. Trong cộng đồng có nhiều ác cảm với việc tiêm phòng này, bà và các đồng nghiệp đã trấn an và giáo dục hơn 50,000 người để họ tự giác tiêm chủng cho bản thân và con cái mình.
 
Tách biệt chính trị đảng phái và khoa học sẽ cứu sống được nhiều người
 
Lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, việc tử vong do một căn bệnh có thể phòng ngừa được bằng vắc-xin lại được phân chia theo các đảng phái chính trị. Tính đến tháng 12 năm 2022, có đến 37% cử tri thuộc Đảng Cộng Hòa không tiêm vaccine, trong khi ở Đảng Dân Chủ thì con số này là 9%. Một nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các quận ở các bang do Đảng Cộng Hòa kiểm soát có tỷ lệ tử vong do COVID cao hơn. Sức khỏe cộng đồng luôn có yếu tố chính trị, vì có liên quan đến vấn đề phân phối nguồn tài nguyên, cũng như các giá trị và quan điểm. Tuy nhiên, sức khỏe cộng đồng không nhất thiết phải trở thành một vấn đề đảng phái, đây là điểu mà các đảng chính trị cần phải luôn ghi nhớ.
 
Ngăn chặn sự lan truyền thông tin sai lạc là rất quan trọng
 
Đây là công việc khó khăn và gian truân. Cũng giống như ta đang sử dụng một cái ly nhựa để tát nước lũ lụt do Bão Katrina gây ra. Đầu đại dịch, các viên chức y tế và chính phủ đã tuyên bố rằng COVID là do con người tạo ra – điều chưa từng xảy ra trong lịch sử. Tuy nhiên, nếu áp dụng nguyên tắc của Carl Sagan rằng “những tuyên bố bất thường cần có bằng chứng phi thường,” thì đây là một tuyên bố bất thường, không có bằng chứng nào mà chỉ có âm mưu và ám chỉ, cho nên đây không phải là thông tin chính xác dựa trên bằng chứng khoa học.
 
Luôn ưu tiên bảo vệ những đối tượng dễ bị tổn thương nhất
 
Mọi người ở mọi độ tuổi đều có khả năng bị nhiễm COVID, nhưng không phải ai cũng dễ bị bệnh nặng khi nhiễm vi rút. Tỷ lệ tử vong ở người cao niên cao hơn khoảng một ngàn lần so với trẻ em; có đến 40% số trường hợp tử vong do COVID-19 ở Hoa Kỳ xảy ra trong các viện dưỡng lão. Nhiều nghiên cứu về các liều vắc xin tăng cường (booster) chỉ ra rằng nhóm người được hưởng lợi nhiều nhất từ các liều booster bao gồm những người trên 75 tuổi, những người có nhiều vấn đề về sức khỏe, những người bị suy giảm miễn dịch và phụ nữ mang thai. Chừng nào COVID còn lưu hành, chúng ta còn phải ưu tiên bảo vệ bốn nhóm đối tượng này.
 
Phương pháp chữa bệnh không nên tệ hại hơn căn bệnh
 
Trong giai đoạn đầu của đại dịch, chiến lược duy nhất để kiểm soát COVID là hạn chế tiếp xúc giữa người với người. Chúng ta đóng cửa hàng loạt công ty và trường học. Chiến lược này đã có những hậu quả tiêu cực, đặc biệt là đối với trẻ em. Trẻ em đã chịu nhiều tổn thương và thiệt thòi do không được đi học và giao tiếp xã hội. Tác động của những thiệt hại này sẽ còn âm ỉ trong nhiều năm tới. Việc cho trẻ em đi học trở lại lẽ ra cũng nên được quan tâm nhiều như việc cho mọi người đi làm trở lại. Tóm lại, trong việc đối phó với đại dịch, chúng ta cần cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo rằng các biện pháp giải quyết sẽ không khiến cho tình hình trở nên xấu hơn.
 
Đoàn kết là sức mạnh
 
Có lẽ điểm sáng nhất trong đại dịch là Operation Warp Speed. Chỉ 11 tháng sau khi SARS-CoV-2 được cô lập, hai loại vắc xin đã được thử nghiệm trong các thử nghiệm lâm sàng lớn và được xác nhận là hiệu quả và an toàn. Sau đó, Tòa Bạch Ốc đã hợp tác thành công với các hiệu thuốc và bệnh viện để phân phối và kiểm soát vắc xin, cũng như cung cấp bộ dụng cụ xét nghiệm và thuốc điều trị vi rút. Đó là một nỗ lực đáng kinh ngạc và là dấu hiệu tích cực cho khả năng của chúng ta trong việc tạo ra và phân phối vắc xin chống lại các loại vi rút gây đại dịch trong tương lai.
 
Hoa Kỳ có một lịch sử lâu dài về sự đoàn kết. Trong những năm 1940 và 1950, bệnh bại liệt là một căn bệnh đáng sợ và gây hậu quả nặng nề. Người Mỹ đã phản ứng bằng cách góp tiền cho Tổ chức chống bệnh bại liệt National Foundation for Infantile Paralysis, hay còn gọi là March of Dimes. Tổ chức này đã nhận được hàng triệu đô la, nhờ đó phát triển ra vắc-xin chống bại liệt. Và cũng nhờ vào nỗ lực này, bệnh bại liệt đã biến mất khỏi hầu hết mọi nơi trên thế giới.
 
Ngày 11 tháng 9 năm 2001, những chiếc máy bay bị khủng bố đánh cướp và điều khiển đâm vào Trung Tâm Thương Mại Thế Giới, Ngũ Giác Đài và một khu vực ở Pennsylvania, giết chết 2,977 người. Cảnh sát và lính cứu hỏa đã nhanh chóng đến hiện trường, lao vào các tòa nhà đang sập đổ để cứu người. Mọi người ôm nhau khóc, cùng nhau cầu nguyện, đoàn kết lại trước thảm kịch quốc gia. Để tăng cường sự đoàn kết này, Tổng thống George W. Bush đã nói rõ rằng sự kiện này không liên quan gì đến người Mỹ theo đạo Hồi. Ông nói: “Khủng bố không phải là đức tin chân chính của đạo Hồi.” Một lần nữa, tất cả chúng ta cùng nhìn về một hướng.
 
Ngày 20 tháng 1 năm 2020, Hoa Kỳ phát hiện trường hợp nhiễm SARS-CoV-2 đầu tiên. Kể từ đó, loại virus này đã cướp đi sinh mạng của hơn một triệu người dân Hoa Kỳ. Với công nghệ mới, chúng ta đã tạo ra vắc xin an toàn và hiệu quả trong thời gian ngắn kỷ lục. Bác sĩ và y tá đã phải tăng cường làm việc, quần quật suốt ngày đêm, thậm chí còn không có đủ đồ bảo hộ. Đó là một cuộc chiến chung. Và chúng ta đã cùng đồng lòng vượt qua thảm họa chung của đất nước, thấu hiểu tinh thần ‘một người vì mọi người.’
 
Sức mạnh và khả năng để vượt qua khó khăn, thách thức vẫn luôn sẵn có bên trong chúng ta. Và khi hình dung mình là một phần của điều gì đó vĩ đại hơn, chúng ta sẽ khai thác được những phẩm chất tốt đẹp nhất trong mỗi người.

Nguyên Hòa biên dịch
 
Nguồn: “COVID-19 has tested us. Will we be ready for the next pandemic?” được đăng trên trang Nationalgeographic.com

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Một người đàn ông 29 tuổi mắc HIV/AIDS giai đoạn cuối, đã qua đời 18 ngày sau khi được chẩn đoán mắc bệnh đậu khỉ. Trường hợp này nhấn mạnh tính dễ bị tổn thương của hệ thống miễn dịch bị suy giảm trước mối đe dọa mới nổi này, nhắc nhở về nguy cơ gia tăng đậu khỉ đối với một số nhóm dân cư. Riêng tại TPHCM, từ đầu năm đến nay, 20 ca mắc bệnh đậu khỉ được ghi nhận, trong đó có 18 bệnh nhân dương tính với HIV.
Trong những tuần gần đây, tin tức về việc vận động viên thể dục dụng cụ Mary Lou Retton phải vào bệnh viện vì một loại viêm phổi (pneumonia) hiếm gặp đã khiến nhiều người quan tâm và tò mò về căn bệnh này.
Vào mùa cảm cúm, nhiều người sẽ ‘khư khư’ một vũ khí phòng thủ quen thuộc: Vitamin C – dạng viên, dạng bột và tất cả các dạng phổ biến khác. Chất dinh dưỡng này là một trong nhiều loại supplements, từ vitamin A đến kẽm, thường được sử dụng bởi những người muốn tăng cường hệ thống miễn dịch và sức khỏe tổng thể. Nhưng vitamin C cũng có thể là một trong những chất dinh dưỡng bị lạm dụng nhiều nhất.
Cách đây không lâu, ngôi sao nhạc pop 29 tuổi Justin Bieber đã phải hủy chuyến lưu diễn quốc tế sau khi một phần khuôn mặt của anh bị liệt do biến chứng của bệnh giời leo (shingles), bệnh lo một loại siêu vi gây ra và được cho là chỉ ảnh hưởng đến người cao niên. Tuy nhiên, thực tế là bất cứ ai cũng có thể mắc bệnh giời leo và có một số bằng chứng cho thấy số trường hợp mắc bệnh ngày càng gia tăng ở người dưới 50 tuổi.
Tập đoàn Nhân sâm Hàn Quốc tại Hoa Kì (KGCUS), nơi sản xuất thương hiệu nhân sâm số một thế giới CheongKwanJang, tự hào giới thiệu thức uống thảo dược có ga HSW kết hợp hồng sâm 6 năm tuổi, tới các khách hàng quan tâm đến sức khỏe tại WaBa Grill, một trong những chuỗi nhà hàng hàng đầu chuyên phục vụ món cơm lành mạnh
Thỉnh thoảng chúng ta mới thấy một thứ thuốc mới làm chấn động không những giới y tế mà còn làm chấn động thị trường kinh tế thế giới. Thí dụ trước đây là thuốc phục vụ trong những nhu cầu căn bản và mạnh mẻ nhất của con người, Viagra, thuốc giúp chữa chứng rối loạn cương cứng (ED) của nam giới, do Pfizer phát triển, đã có tác động kinh tế đáng kể đến ngành dược phẩm kể từ khi được FDA phê duyệt vào năm 1998. Viagra là loại thuốc mang lại lợi nhuận cao cho Pfizer, doanh thu toàn cầu khoảng 1,6 tỷ USD trong năm 2016 mặc dù đã có thuốc generic rẻ tiền hơn nhiều.
Ung thư khởi phát khi các tế bào tích tụ những tổn hại đủ để thay đổi hành vi bình thường của chúng. Khả năng tích tụ tổn hại tăng theo độ tuổi vì các biện pháp bảo vệ trong mã di truyền, nhằm đảm bảo các tế bào hoạt động vì lợi ích tối ưu của cơ thể, sẽ suy yếu theo thời gian. Vậy thì tại sao những đứa trẻ chưa có đủ thời gian để các tế bào tích tụ tổn hại lại có thể mắc bệnh ung thư? Nếu nhìn qua lăng kính tiến hóa, ung thư phát triển từ sự ‘bất hợp tác’ của tế bào, vốn ban đầu các tế bào sẽ cùng kết hợp với nhau và hoạt động như một cơ quan. Ở trẻ em, các tế bào vẫn đang học cách hợp tác. Ung thư ở trẻ em khởi phát khi xuất hiện các tế bào ‘nổi loạn’ không chịu hợp tác và cứ phát triển bất chấp, gây tổn hại cho cơ thể.
Bộ não con người có thể thay đổi – nhưng thường với nỗ lực rất lớn và diễn ra từ từ, chẳng hạn như khi chúng ta học một môn thể thao hoặc ngoại ngữ mới, hoặc hồi phục sau cơn đột quỵ. Học các kỹ năng mới có tương quan với những thay đổi trong não; điều này đã được nghiên cứu khoa học thần kinh với động vật và quét não chức năng ở người chứng minh. Có lẽ, nếu quý vị thành thạo Giải tích 1 (Calculus 1), thì trong não quý vị sẽ có điều gì đó khác một chút. Các tế bào thần kinh vận động trong não mở rộng và co lại tùy thuộc vào tần suất chúng được vận động – một sự phản ánh của tế bào thần kinh về việc “xài hoặc mất” (use it or lose it).
Chẳng có ai vừa ra khỏi bụng mẹ là đã biết trượt ván, lướt sóng hay thậm chí là đứng kiễng chân. Không giống như các loài động vật hữu nhũ khác, con người không có khả năng giữ thăng bằng khi mới sinh – không có em bé sơ sinh nào vừa đẻ ra là đã biết đi hoặc đứng. Trước khi có được những khả năng đó, trẻ sơ sinh sẽ phát triển thị giác, thính giác, cơ, xương và não. Quá trình này mất nhiều tháng và thậm chí là nhiều năm đối với một số hoạt động.
Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska đã quyết định trao giải thưởng Nobel về sinh lý học hoặc y học năm 2023 cho hai khoa học gia người Mỹ Katalin Karikó (gốc Hungary) và Drew Weissman hôm nay ngày 2 tháng 10, 2023, vì những khám phá của họ liên quan đến việc biến đổi base của các nucleoside (nucleoside base modifications) cho phép phát triển vắc xin mRNA hiệu quả chống lại COVID-19
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.