“Người Mỹ bầu Tổng Thống Trump để tăng lợi tức thực và giảm lạm phát, nhưng cho đến nay ông vẫn chưa thành công ở cả hai mục tiêu. Thuế quan không giúp ích gì cho cả hai nhiệm vụ này.” Wall Street Journal, 15-7-2025.
Trong nhiều tháng qua, hầu hết các kinh tế gia và các nhà lãnh đạo doanh nghiệp đã nói nhiều lần rằng mức thuế quan cao của Trump sẽ buộc các công ty phải tăng giá tiêu dùng. Giá cả tạm ổn định vào mùa xuân, đặc biệt là khi nhiều mức thuế quan cao nhất của Trump được tạm hoãn; tuy nhiên, giá đã bắt đầu tăng vào tháng 5 và tiếp tục tăng trong tháng 6 vì thuế quan bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả.
Thuế quan là một thứ thuế tiêu thụ. Nó ảnh hưởng lên tất cả những hàng hóa liên quan mà công ty nhập cảng Mỹ và người tiêu thụ Mỹ phải trả toàn phần hay từng phần. Do đó thuế quan ảnh hưởng đến lạm phát ở nước Mỹ. Các kinh tế gia của Goldman Sachs ước tính rằng người tiêu dùng Mỹ sẽ phải trả 70% chi phí trực tiếp của thuế quan. Vào tháng 5, Walmart cho biết họ sẽ buộc phải tăng giá để ứng phó với thuế quan. Ralph Lauren cũng cho biết họ đang xem xét việc tăng giá quần áo.
Theo dữ liệu của Cục Thống Kê Lao Động (Bureau of Labor Statistics) công bố vào hôm qua 15/7, lạm phát hàng năm đã tăng lên 2.7% trong tháng 6, từ mức 2.4% của tháng 5, theo chỉ số giá tiêu dùng (Consumer Price Index - CPI). CPI cốt lõi (core CPI), không bao gồm giá năng lượng và thực phẩm, tăng lên 2.9%, so với mức 2.8% của tháng 5.
Dụng cụ, máy móc, đồ đạc trong nhà và đồ chơi, những sản phẩm thường được sản xuất bên ngoài Hoa Kỳ, đều tăng giá. Giá thực phẩm tăng 3%, trong đó giá thịt bò tăng hơn 2% trong tháng, cà phê tăng 2.2% và cam quýt tăng 2.3%. Mặc dù giá trứng đã giảm trong vài tháng qua, nhưng một tá trứng vẫn đắt hơn 27% so với năm ngoái.
Giá xăng tăng 1% trong tháng 6, sau khi giảm 2.6% trong tháng trước vì lo sợ kinh tế thế giới suy sụp do chính sách thuế quan của chính quyền Trump. Tuy nhiên giá của một số sản phẩm và dịch vụ giảm trong thời gian gần đây. Giá xe mới và xe cũ đều giảm trong tháng 6, trong khi giá vé máy bay giảm 0.1%. Chi phí khách sạn cũng giảm, phản ảnh kỹ nghệ du lịch Hoa Kỳ đang trong tình trạng khủng hoảng vì số lượng du khách quốc tế giảm đáng kể.
Du lịch từ lâu là một cột trụ của nền kinh tế Hoa Kỳ. Kỹ nghệ du lịch ở Hoa Kỳ đang suy sụp nhanh chóng vào năm nay. Theo cuộc nghiên cứu của World Travel & Tourism Council (WTTC) và Oxford Economics có trụ sở đặt tại London, kinh tế Hoa Kỳ sẽ mất đi khoảng $12.5 tỉ trong năm 2025. Du khách quốc tế sẽ chỉ đóng góp cho kinh tế Hoa Kỳ $169 tỉ vào năm nay so với $181 tỉ vào 2024 và $217.4 tỉ vào 2019 trước khi có đại dịch COVID 19. Theo Bộ Thương Mại Hoa Kỳ, số du khách quốc tế đến Mỹ đã giảm mạnh so với năm trước. Theo Aran Ryan, Giám Đốc Nghiên Cứu tại Tourism Economics, phần lớn là hậu quả trực tiếp từ các hành động thiếu thân thiện đối với du khách nước ngoài của Trump tại Nhà Trắng.
Lạm phát vẫn thấp hơn nhiều so với mức đỉnh giá được ghi nhận ba năm trước, khi mức tăng giá lên tới 9% vì những biện pháp cứu nguy kinh tế vì đại dịch COVID 19. Lạm phát vào năm 2024 đã xuống dưới mức 3%. Tuy nhiên, thuế quan đã ngăn chặn đà giảm của lạm phát.
Theo Yale Budget Lab, người Mỹ hiện phải đối mặt với mức thuế quan trung bình là 18.7% - mức cao nhất kể từ năm 1933. Mức thuế này bao gồm 30% thuế quan đối với Trung Quốc, 50% thuế quan đối với thép và nhôm, 25% thuế quan đối với phụ tùng xe hơi và mức thuế quan chung 10% đối với tất cả hàng nhập khẩu.
Các mức thuế hiện đang có hiệu lực không bao gồm những mức thuế mà Tổng Thống Trump gần đây đe dọa sẽ áp dụng đối với các đối tác thương mại lớn khác của Hoa Kỳ. Cuối tuần qua, Trump đã đe dọa Liên Hiệp Âu Châu và Mexico với mức thuế 30% và Canada với mức thuế 35%. Brazil sắp phải đối mặt với mức thuế 50% như một hình phạt cho phiên tòa xét xử Jair Bolsonaro, cựu tổng thống Brazil, một đồng minh của Trump, người đang phải đối mặt với cáo buộc âm mưu đảo chính. Ông đe dọa sẽ áp đặt 100% "thuế quan thứ cấp" cả đối với Nga nếu nước này không đạt được thỏa thuận hòa bình với Ukraine.
Lạm phát sẽ tăng cao hơn nhiều nếu các mức thuế quan này có hiệu lực, nhưng vẫn chưa rõ liệu điều đó có thể xảy ra hay không và khi nào. Ban đầu, Trump đã đặt hạn chót đàm phán là ngày 9/7, nhưng đã lùi lại đến ngày 1/8. Các cố vấn thương mại của Trump cho biết họ đặt mục tiêu kết thúc đàm phán vào Ngày Lễ Lao Động.
Cục Dự Trữ Liên Bang (Federal Reserve - Fed) khó có thể giảm lãi suất trong thời gian tới vì giá cả tiếp tục biến động. Fed đã cắt giảm lãi suất ba lần vào mùa thu để chống lạm phát. Các quan chức Fed, bao gồm cả Chủ Tịch Jerome Powell, dự đoán giá cả sẽ tiếp tục tăng trong mùa hè, khiến mục tiêu lạm phát 2% khó có thể đạt được.
Điều mà các nhà kinh tế và hoạch định chính sách lo ngại nhất là tình trạng suy thoái lạm phát (stagflation): lạm phát và tỉ lệ thất nghiệp cùng lên cao trong khi kinh tế trì trệ hoặc tệ hơn là suy thoái, một tình trạng vô cùng khó khăn để đối phó. Các chính sách kinh tế truyền thống nhằm thúc đẩy tăng trưởng (như giảm lãi suất) có thể làm lạm phát tăng thêm, trong khi các chính sách chống lạm phát (như tăng lãi suất) có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thất nghiệp. Tình trạng suy thoái lạm phát không có giải pháp dễ dàng.
Cục Dự Trữ Liên Bang đã nhận thấy rủi ro của lạm phát suy thoái. Giờ đây, rủi ro này lại có thể gia tăng vì Tổng Thống Trump một lần nữa lại đe dọa tăng thuế quan. Cục Dự Trữ Liên Bang ưu tiên kiềm chế lạm phát. Để cắt giảm lãi suất, cơ quan này cần bằng chứng cho thấy lạm phát thực sự không có nguy cơ bùng phát trở lại, hoặc thị trường lao động đang suy yếu hơn nhiều. Cho đến nay chưa thấy có cả hai dấu hiệu này.
Trong khi đó Tổng Thống Trump chỉ trích Cục Dự Trữ Liên Bang - một cơ quan độc lập với hành pháp để tránh bị chính trị chi phối - chậm trễ giảm lãi suất vì lo sợ kinh tế trì trệ. Ông phủ nhận tin lạm phát gia tăng theo báo cáo của Bureau of Labor Statistics, một cơ quan trực thuộc Bộ Lao Động Hoa Kỳ. Trên mạng xã hội, ông tuyên bố lạm phát rất thấp và kêu gọi Cục Dự Trữ Liên bang hạ lãi suất 3 điểm.
Những kinh tế gia lo ngại rằng, một khi nhiệm kỳ hai của Jerome Powell, đương kim Chủ Tịch Cục Dự Trữ Liên Bang, chấm dứt vào 15-5-2026, Trump sẽ chọn một người khác thân cận thay thế để có thể sai bảo như Pam Bondi, Bộ Trưởng Tư Pháp hiện nay. Như vậy, Cục Dự Trữ Liên Bang sẽ mất tính chất độc lập, sẽ tuân theo chính sách và quyền lợi đảng phái. Trong khi chờ đợi Trump đang làm áp lực để Powell dời nhiệm sở sớm hơn.
Walt Street Journal, một tờ báo bảo thủ, trong bài xã luận ngày 15/7/2025, nhận định ngắn gọn nhưng khó cho Tổng Thống Trump nuốt trôi “Người Mỹ bầu Tổng thống Trump để tăng lợi tức thực và giảm lạm phát, nhưng cho đến nay ông vẫn chưa thành công ở cả hai mục tiêu. Thuế quan không giúp ích gì cho cả hai nhiệm vụ này.”
Nguyễn Quốc Khải
THAM KHẢO
(1) Konrad Putzier, Nick Timiraos, “Inflation Picks Up to 2.7% as Tariffs Start to Seep Into Prices.” WSJ, July 15, 2025.
(2) The Editorial Board, “Trump Tariffs Hit Consumer Prices.” WSJ, July 15, 2025.
(3) Colby Smith, “U.S. Inflation Accelerated in June as Trumpʼs Tariffs Pushed Up Prices.” New York Times, July 15, 2025.
(4) Abha Bhattarai, Andrew Ackerman, “Inflation picked up in June as tariffs began to lift prices across the economy.” Washington Post, July 15, 2025.
Send comment
