Câu chuyện về sự cân bằng quyền lực mong manh giữa liên bang và tiểu bang tại Mỹ vẫn chưa có hồi kết. Ngoài các biện pháp trực tiếp, Trump có thể dùng chiêu bài “cắt tài trợ” để gây sức ép buộc các tiểu bang tuân thủ chính sách của mình. Các luật gia cho rằng đây là cách gián tiếp để “qua mặt” Tu Chính Án Thứ Mười. (Nguồn: pixabay.com)
Một câu hỏi lớn đang được đặt ra trên chính trường Hoa Kỳ: Liệu Tổng thống có toàn quyền điều động Vệ Binh Quốc Gia và kiểm soát lực lượng cảnh sát ở bất kỳ thành phố nào trên đất Mỹ không?
Vấn đề này đã trở thành tâm điểm sau khi Tổng thống Donald Trump ký một sắc lệnh hành pháp, chính thức nắm quyền chỉ huy Sở Cảnh Sát Washington, D.C., mở đầu cho chiến dịch trấn áp tội phạm quy mô lớn. Ngay lập tức, 800 lính Vệ Binh Quốc Gia cùng các viên chức liên bang đã được triển khai khắp thủ đô. Điều này khiến các nhà lãnh đạo Đảng Dân Chủ trên toàn quốc hoang mang, bất an: Liệu thành phố của họ có phải là nơi tiếp theo?
Mối lo ngại này hoàn toàn có cơ sở khi chính Trump tuyên bố sẽ can thiệp vào các thành phố khác (để chống tội phạm?). Ông chỉ đích danh New York, Baltimore và Oakland là những mục tiêu sắp tới và nhận xét: “Tình hình ở những nơi đó đã quá tệ rồi. Chúng ta đã có khởi đầu rất tốt với D.C. và sẽ tiếp tục mở rộng hơn nữa.”
Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý khẳng định rằng, giữa Washington, D.C. và phần còn lại của Hoa Kỳ có một ranh giới pháp lý vô cùng khác biệt. Quyền lực mà Trump sử dụng ở thủ đô gần như không thể áp dụng ở những nơi khác.
Để hiểu rõ vấn đề, cần phải nhìn vào vị thế đặc thù của thủ đô: Washington, D.C. không phải là một tiểu bang. Theo Section 740 của Đạo luật Quyền Tự Trị (District of Columbia Home Rule Act), Tổng thống có thể nắm quyền kiểm soát Sở Cảnh Sát thành phố trong tối đa 30 ngày kể từ khi tuyên bố tình trạng khẩn cấp. Đây chính là cơ sở pháp lý mà Trump đã dựa vào để “quậy” Washington, D.C.
Trump hô hào tuyên bố tình hình ở thủ đô là “tình huống khẩn cấp về an toàn công cộng,” bất chấp các viên chức địa phương quyết liệt phản đối vì số liệu cho thấy tội phạm bạo lực tại đây đang ở mức thấp nhất trong ba thập niên.
Theo Meryl Chertoff, giảng sư tại Trường Luật Đại học Georgetown, ở các thành phố khác ngoài Washington, D.C., Tổng thống không có quyền tự mình tiếp quản sở cảnh sát hay điều động quân đội liên bang cho các nhiệm vụ giữ gìn trật tự thường nhật, trừ phi được tiểu bang chấp thuận hoặc đã ban bố tình trạng khẩn cấp liên bang.
Chertoff giải thích: “Các nhà lập quốc đã tính toán để các tiểu bang giữ được bản sắc riêng và quyền tự quyết ở một chừng mực nhất định. Lý do phổ biến nhất để chính quyền liên bang can thiệp là khi phát sinh vấn đề về thương mại hoặc chính sách đối ngoại có tầm ảnh hưởng trên toàn quốc.”
Bà nhấn mạnh: “Khi Tổng thống đòi quản hết mọi chuyện, Hiến pháp yêu cầu phải có lý do đàng hoàng. Còn cái thói hở ra là biến mọi chuyện thành tình trạng khẩn cấp thường chỉ để lách luật, giành quyền tự quyết của tiểu bang.”
Ở những thành phố như New York, Baltimore và Oakland, thống đốc tiểu bang do dân bầu mới là người nắm quyền hợp pháp đối với lực lượng Vệ Binh Quốc Gia và cảnh sát địa phương. Do đó, khi Trump đe dọa sẽ đưa các lực lượng này về dưới quyền chính phủ liên bang, nhiều lãnh đạo đã phản đối dữ dội.
Thị trưởng Baltimore Brandon Scott đã đáp trả trên mạng xã hội: “Tổng thống lại đánh trống lãng, đánh lạc hướng để dư luận khỏi nhớ tới những vấn đề ổng cần phải giải quyết. Chuyện cần lo thì ổng không lo. Nền kinh tế thì đang lên bờ xuống ruộng, cũng tại chính sách của ổng chứ ai. Muốn nói đến an toàn công cộng ở Baltimore, thì làm ơn tắt mấy các kênh tuyên truyền cánh hữu và nhìn vào sự thật dùm. Baltimore bây giờ đang an toàn nhất trong hơn 50 năm qua. Nói có sách, mách có chứng: riêng trong năm nay, số vụ giết người đã giảm 28%, xuống mức thấp nhất từ trước tới nay.”
Trên mạng xã hội X, Thống đốc bang Illinois J.B. Pritzker chỉ đăng ngắn gọn mà thẳng thừng hơn: “Đừng có lừa gạt người dân, cả ông và tôi đều biết ông không có quyền gì để tiếp quản Chicago.”
Trump không thể nắm quyền kiểm soát cảnh sát ở các thành phố khác ngoài Washington, D.C., nhưng luật cho phép ông triển khai quân đội trong nước trong một số trường hợp đặc biệt. Chẳng hạn, đầu năm nay, gần 5,000 lính Vệ Binh Quốc Gia và Thủy Quân Lục Chiến đã được điều đến Los Angeles để đối phó với các cuộc biểu tình về nhập cư và bảo vệ các viên chức liên bang; việc này không cần thông qua thống đốc tiểu bang. Trước đó, trong nhiệm kỳ đầu, Trump từng điều động đặc vụ và quân đội liên bang tuần tra tại các thành phố như Portland nhằm ứng phó các cuộc biểu tình đòi công lý sắc tộc.
Trong cả hai trường hợp, lực lượng Vệ Binh Quốc Gia đều được phân công nhiệm vụ rõ ràng và không tham gia vào những việc tuần tra, giữ an ninh trật tự thường ngày.
Theo các luật gia, việc triển khai quân đội trong nước bị giới hạn bởi Đạo luật Posse Comitatus, luật liên bang nghiêm cấm sử dụng quân đội cho các hoạt động hành pháp trong nước. Giáo sư Laura Dickinson của Trường Luật Đại học George Washington cho biết đúng là Tổng thống có quyền điều động Vệ Binh Quốc Gia ở D.C. Nhưng việc điều Vệ Binh Quốc Gia và Thủy Quân Lục Chiến cho mọi tình huống trị an thông thường ở các thành phố khác là “bất thường, gần như là bất hợp pháp.”
Bà nhấn mạnh rằng các nền dân chủ, kể cả Hoa Kỳ, xưa nay không sử dụng quân đội để giữ gìn an ninh thường nhật, vì lực lượng này không được đào tạo đầy đủ cho mọi tình huống, nên khi hành động vừa không hiệu quả vừa nguy hiểm.
Washington, D.C. có thể sắp chứng kiến một vụ kiện nhằm bác bỏ sắc lệnh của Tổng thống Trump. Bộ Trưởng Tư Pháp Đặc Khu Columbia, Brian Schwalb, cho rằng sắc lệnh này “vi phạm pháp luật” nhưng chưa tuyên bố sẽ đệ đơn kiện chính quyền Trump. Nếu xảy ra kiện tụng, thời gian giải quyết gần như chắc chắn sẽ dài hơn 30 ngày – khoảng thời gian tối đa mà Tổng thống được phép áp dụng nếu không được Quốc Hội chuẩn thuận cho gia hạn thêm.
Tại California, các tòa án hiện đang thẩm định việc Tổng thống điều quân liên bang đến Los Angeles hồi đầu mùa hè có hợp pháp hay không.
Dù vậy, Chertoff cảnh báo rằng Tổng thống vẫn có một công cụ quyền lực khác: tài chánh. Chính quyền liên bang có thể gây áp lực bằng cách dọa cắt nguồn tài trợ cho các chương trình của tiểu bang nếu họ không tuân thủ các ưu tiên của liên bang, thí dụ như trong chính sách nhập cư. Bà cho biết: “Tiền từ liên bang phân bổ về các tiểu bang là rất lớn. Và Tổng thống đã nói rõ rằng nếu các địa phương không hợp tác trong chính sách về thành phố ẩn náu hay luật nhập cư, ông sẽ chặn nguồn kinh phí này.”
Theo bà, đây là cách “lách luật để làm điều mà Tu Chính Án Thứ Mười không cho phép; luật này vốn để đảm bảo cho các tiểu bang có phần nào quyền tự quyết.”
VB biên dịch
Nguồn: “Trump Took Over the D.C. Police. He Can’t Do It In Other Cities, Legal Experts Say” được đăng trên trang Time.com.
Gửi ý kiến của bạn
