Và chính ở đây, cái gọi là “nghịch lý mang gam màu Shakespeare” hiện rõ. Việc Tổng Thống Trump tự đề cử, và sự “hiến tặng” đáng ngạc nhiên của Machado, cho thấy giá trị của giải Nobel Hòa Bình và đã trở nên mong manh đến mức nào. (Ảnh: Việt Báo)
Giải thưởng của cống hiến, không phải lụy cầu
Năm 1895, Alfred Nobel – nhà khoa học bị ám ảnh bởi cái giá mà nhân loại phải trả từ phát minh của mình – đã để lại di chúc năm 1895 rằng tài sản của ông sẽ dùng để tài trợ các giải thưởng “mang lại lợi ích lớn nhất cho nhân loại.” Đối với Nobel Hòa Bình, ông có phần đặc biệt: giải thưởng này sẽ được trao cho người đã “có nhiều hành động hoặc nỗ lực mang đến sự đoàn kết, hòa bình giữa các quốc gia, bãi bỏ hoặc giảm bớt quân đội thường trực, tổ chức và thúc đẩy các hội nghị hòa bình.” Sứ mệnh chọn lựa được giao cho Quốc Hội Na Uy, có lẽ vì ông tin rằng Na Uy – khi đó còn nhỏ bé và trung lập – sẽ ít bị cám dỗ bởi chính trị quyền lực.
Từ đó, giải Nobel Hòa Bình không chỉ đơn thuần là một tấm huy chương vàng nhỏ gọn, mà còn là một la bàn đạo đức. Giá trị của nó là tôn vinh những hành động vì công lý và hòa giải, chứ không chỉ đơn thuần là thừa nhận chiến tranh đã kết thúc. Như triết gia Hannah Arendt sau này đã viết, “hòa bình là điều kiện cho phép tự do và công lý xuất hiện.” Do đó, hiểu một cách rõ nhất, đó là một thành tựu của chính trị và con người, chứ không phải chỉ đơn giản là khoảng lặng trong một cuộc chiến kéo dài.
Tinh thần của giải Nobel danh giá, tinh thần của Alfred Nobel, dù bất kỳ lĩnh vực nào, là sự cống hiến âm thầm nhưng bền bĩ. Người nhận giải thưởng không phải chỉ vì thành tựu họ mang đến cho xã hội, cuộc đời, mà chính là vinh danh những tháng năm phụng sự không mệt mỏi. Họ đến với giải thưởng bằng con đường mang tên Vô Ưu.
Và tinh thần này không có ở Tổng Thống Donald Trump – người từ lâu đã không thể dấu sự thèm khát giải thưởng này.
Ngay từ lần gặp lãnh đạo Kim Jong Un năm 2018, Trump đã bắt đầu tự định hình mình là một nhà đàm phán đẳng cấp thế giới, chuyển sang “kiến tạo hòa bình.”
“Mọi người đều nghĩ tôi nên nhận giải Nobel,” ông đã nói với các phóng viên sau cuộc họp tại Tòa Bạch Ốc với các quan chức Hàn Quốc. Trong những năm tiếp theo, ông liên tục nhắc lại, bất cử ở đâu, lúc nào.
Các đồng minh Cộng Hòa của ông trong Quốc Hội đã “hết lòng” nộp đơn đề cử. Các nhà lãnh đạo nước ngoài, từ Benjamin Netanyahu của Israel đến Hun Manet của Campuchia, công khai ủng hộ. Trump thậm chí còn gọi điện cho các nhà ngoại giao Na Uy để công khai hỏi về giải Nobel cho mình.
“Chưa bao giờ trong lịch sử có ai vận động công khai như vậy,” các nhà phê bình châm biếm trên mạng xã hội.
Trong tình huống mà một cá nhân thèm muốn giải thưởng quốc tế đến mức công khai vận động ủy ban giải thưởng, vì bỗng dưng họ trở nên dè dặt, mất tự tin. Cơn thèm khát bỗng chốc hóa thành nỗi bất an.
“Họ sẽ không bao giờ trao giải Nobel Hòa Bình cho tôi,” Tổng Thống Trump nói trong cuộc gặp ngày 4/2 với Thủ Tướng Israel Benjamin Netanyahu tại Phòng Bầu Dục. “Thật đáng tiếc. Tôi xứng đáng được nhận giải, nhưng họ sẽ không bao giờ trao cho tôi.”
Và ông thẳng thừng trách móc “Obama chẳng làm nên trò trống gì nhưng vẫn nhận giải thưởng.”
“Hòa Bình” còn rất xa!
Ngày 9/10, trong đại sảnh lộng lẫy của Tòa Thị Chính Oslo, nơi tiếng vọng của những giấc mơ hòa bình hòa quyện với sức nặng của sự giám sát toàn cầu, Giải Nobel Hòa Bình năm 2025 đã được trao cho María Corina Machado, nhà lãnh đạo đối lập Venezuela vì “sự kiên cường không mệt mỏi chống lại chế độ độc tài.” Chiến thắng của bà, không chỉ là sự thừa nhận cho cuộc đấu tranh chống độc tài không ngừng nghỉ mà còn là một cử chỉ xúc động: dành tặng cho những người dân Venezuela đang chịu đau khổ.
Những lý do dẫn đến giải thưởng của bà María Corina Machado hoàn toàn đối lập với những gì Tổng Thống Donald Trump đang làm để có được huy chương.
Vị tổng thống đam mê quyền lực, thèm khát tiếng vỗ tay, mê say giải thưởng Nobel, luôn cho rằng mình là người đàm phán và “kiến tạo hòa bình” đã hòa giải bảy cuộc chiến tranh. Ông chạy hết tốc lực để mang lại một thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Palestine, mong đây sẽ là cuộc hòa giải thứ tám từ ngày trở lại chức vụ. Ông tin mình là người đứng sau những “hiệp định lịch sử” ở Trung Đông; là người hứa hẹn sẽ chấm dứt chiến tranh Nga – Ukraine.
Nhưng trên tất cả, Trump vẫn không ngừng phát động sự thù hằn bằng lời nói và chỉ trích.
Bên trong quốc gia của mình, Trump đang tạo ra những cuộc chiến với chính người dân của ông. Bằng chiến dịch trả thù “tát cạn đầm lầy,” Trump đang khóa chặt những tiếng nói đối lập bằng cách gieo rắc sự sợ hãi. Bằng khẩu hiệu “Make America Great Again,” Trump đang viết lại lịch sử nước Mỹ bằng cách xóa bỏ những nền tảng từ thời lập quốc, cô lập nước Mỹ với các đồng minh trên thế giới. Trong từng tiểu bang đang mỗi ngày đối mặt với lực lượng Vệ Binh Quốc Gia tràn ngập trên phố; từng gia đình nhập cư đang chật vật với mức giá leo thang.
“Hòa Bình” còn rất xa!
Nghịch lý mang gam màu Shakespeare
Nhưng thật trớ trêu – vẫn có một nghịch lý mang gam màu Shakespeare.
“Tôi dành giải thưởng này cho người dân Venezuela đang chịu khổ và cho Tổng thống Trump vì sự ủng hộ quyết định của ông đối với sự nghiệp của chúng tôi!" Bà Machado viết trên X. Bà phát biểu trên Fox News, cho biết Trump "xứng đáng" nhận giải thưởng này vì những nỗ lực tự nhận của ông trong việc chấm dứt tám cuộc chiến và bảo vệ nền dân chủ ở Venezuela.
Hành động của bà đã khiến nhiều nhà quan sát bối rối, mạng xã hội ngỡ ngàng, lẫn chỉ trích. Một số người cho rằng bà là một người nắm bắt thời cơ chính trị, đã được hưởng lợi từ các lệnh trừng phạt thời Trump làm suy yếu chế độ Maduro. Theo các nhà bình luận, bà Machado có thể đang hướng tới Trump để tìm kiếm chiến thắng cho nền dân chủ trong nước. .
Tác giả, nhà bình luận Nishtha Gautam cho rằng, bà Maria Corina Machado biết điều mà nhiều nhà lãnh đạo thế giới không biết. Đó là “đừng bao giờ mắc sai lầm khi để một “con cáo già” đi vào bóng tối.” Bà cho rằng đối đầu chỉ có thể đến sau khi có năng lực. Nghĩa là bà Machado, lãnh đạo phe đối lập Venezuela, đã nhận được thứ mà Donald Trump thèm muốn, Giải Nobel Hòa bình. Tuy nhiên, bà tuyên bố dành tặng ngược lại nó cho tổng thống Hoa Kỳ. Theo một cách nào đó, Trump đã nhận được giải thưởng của mình.
Bà Machado đã chặn trước phản ứng của Trump, chặn trước những lời mạ lị quen thuộc như "gian lận”; "bất công.” Bà Machado đã làm điều thực tế là khiến Trump cảm thấy ông ta mới thật là người xứng đáng.
Hơn tất cả, bà Machado hiểu rõ luật chơi và đối thủ.
Hoa Kỳ đang áp đặt các lệnh trừng phạt đối với các quan chức chính phủ Venezuela. Trong một hành động mà nhiều luật sư cho là vi phạm luật pháp quốc tế, Hoa Kỳ gần đây đã tấn công bắn phá các tàu thuyền, cáo buộc chở ma túy trên vùng biển quốc tế, với lý do rằng chúng gây ra mối đe dọa cho sự thịnh vượng của Hoa Kỳ. Động cơ thực sự có thể là lật đổ Tổng Thống Venezuela Nicolas Maduro sau một màn phô trương sức mạnh quân sự trong khu vực.
Đây là điều bà Machado đang cần ở Donald Trump.
Dù thế nào, hành động này đã biến một giải thưởng danh giá, biểu tượng cho chiến thắng của một dân tộc, thành một vở kịch chính trị khéo léo, sắc bén, chính xác như từng đường gấp thành chim hạc giấy hòa bình.
Khi bà công khai tuyên bố ủng hộ Hoa Kỳ bằng cách dành tặng giải thưởng cho “người dân Venezuela đang đau khổ và Tổng Thống Trump vì sự ủng hộ quyết liệt của ông” thì chiếc huy chương Nobel Hòa Bình đã trở thành một chiến lược, một con bài trên bàn cờ chính trị. Tổng Thống Trump đã có chiến thắng của mình, nhưng nền dân chủ ở đâu?
Và chính ở đây, cái gọi là “nghịch lý mang gam màu Shakespeare” hiện rõ. Việc Tổng Thống Trump tự đề cử, và sự “hiến tặng” đáng ngạc nhiên của Machado, cho thấy giá trị của giải Nobel Hòa Bình và đã trở nên mong manh đến mức nào. Cho dù trước đó, thế giới nức lòng với câu nói của Jørgen Watne Frydnes, Chủ tịch Ủy ban Giải Nobel: “Chúng tôi chỉ trao giải thưởng cho những người có lòng dũng cảm và liêm chính.”
“Chúng tôi muốn gửi một thông điệp đến Tổng Thống Nicolás Maduro, lắng nghe người dân, chấp nhận kết quả bầu cử của năm vừa qua và bắt đầu một cuộc chuyển giao hòa bình từ độc tài sang dân chủ.”
Giải thưởng Nobel Hòa bình năm 2025 sẽ được nhớ đến không phải vì người nhận mà vì cảnh tượng chung quanh nó – các chiến dịch thất bại, sự dâng tặng gây ngạc nhiên, và tiếng cười gượng gạo sau đó. Từ khoảnh khắc đó, chúng ta có thể lấy lại nhận thức ban đầu rằng hòa bình, như Arendt đã nhắc nhở chúng ta, không chỉ đơn thuần là sự vắng mặt của chiến tranh mà còn là sự hiện diện của công lý.
Nếu chúng ta nhớ điều đó, Giải thưởng Nobel Hòa Bình có thể sẽ sống đúng với tên gọi của nó.
Ngược lại, như những vở bi kịch của Shakespeare, nơi các nhân vật bị cuốn vào ảo tưởng do chính họ tạo ra. Bi kịch của Trump – nếu có thể nói vậy – nằm ở chính niềm tin mãnh liệt vào ảo tưởng của mình. Bi kịch của cả người quá hiểu cuộc chơi và đối thủ. Tất cả nó tạo ra một bi kịch khác – bi kịch cho dân tộc.
Kalynh Ngô
Send comment
