Hôm nay,  

Trang Sử Việt: Trần Trọng Khiêm

19/04/201600:01:00(Xem: 9947)
TRẦN TRỌNG KHIÊM
 (1821 - 1866)
.
Trần Trọng Khiêm quê làng Xuân Lũng, huyện Sơn Vi (nay Lâm Thao) Phú Thọ, ông là em của nhà nho Trần Mạnh. .
.
    Vợ ông là người người họ Lê, xinh đẹp nết na nên từ lúc bà chưa có chồng, Cai tổng tại địa phương theo tán tỉnh và cầu hôn nhưng bà từ chối. Năm 1843, Cai tổng nhân lúc ông đi buôn bán gỗ ở Hưng Yên, lẻn đến cưỡng hiếp bà, bà cự tuyệt, tên Cai tổng si tình giết bà chết. Ông nghe hung tin, tức tốc trở về nhà giết chết tên Cai tổng để trả thù cho hiền thê. 
.
    Sau đấy, ông rời nhà đến Phố Hiến làm thuỷ thủ cho tàu buôn, đã sống qua các nơi: Hồng Kông, Hà Lan, Anh quốc... ông thông minh nên học được ngôn ngữ ở các nơi này. 
     Đến năm 1849, ông đến thành phố New Orleans, Hoa Kỳ. Ông là người Việt đến Mỹ đầu tiên (24 năm sau, Bùi Viện đến Mỹ vào cuối năm 1873)
.
    Ông cải dạng là người Tàu tên là Lê Kim và đi đào vàng ở California để bán kiếm sống, do người Canada tên là Mark lập ra nhóm này. Đào vàng phải sống cảnh xô bồ, nên vài năm sau ông đến làm nhân viên cho các tờ báo Alta California, Morning Post và làm biên tập viên tờ Daily Evening tại California. Ông thường viết về cuộc sống đầy gian nguy của những người tìm vàng ở California mà thời đó người bản xứ gọi là “Wild West” (miền Tây hoang dã). 
.
    Lúc ở San Francisco, ông gặp vị tướng Mỹ là John A. Sutter, hai người trở nên thân thiện. Tướng Sutter là người có công khai phá thị trấn San Francisco. 
.
Sống xa quê, ông nhớ nhung cố quốc muốn trở về Việt Nam. Ông lên tàu sang Hương Cảng, rồi tạm nhập tịch Trung Hoa để về Việt Nam được dễ dàng. Năm 1854, ông về nước nhưng đến Định Tường để che mắt Pháp và khai hoang lập nghiệp với thân phận là một người Minh Hương. Ông đã đứng ra khai khẩn lập nên làng Hòa An thuộc phủ Tân Thành, Định Tường (nay tỉnh Đồng Tháp). Nơi đây, ông tục huyền với người phụ nữ họ Phan và sinh được hai người con trai, đặt tên là LêXuân Lãm và Lê Xuân Lương (lấy tên đệm là Xuân để tưởng nhớ quê cũ của ông là làng Xuân Lũng).

.
Năm 1864, quân Pháp đã chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ, lại còn mở các cuộc tấn công ba tỉnh miền Tây còn lại. Quyết tâm ngăn quân xâm lược, ông tham gia vào lực lượng chống Pháp của Võ Duy Dương (1827-1866). Tại đây, ông đã vẽ kiểu đồn bót mà ông học được ở Mỹ, cho nghĩa quân xây đồn ở Đồng Tháp để chống Pháp gọi là đồn Suter. 
.
Sau đó, ông chỉ huy một cánh quân đánh với quân Pháp nhiều trận ác liệt ở Mỹ Trà (nay Cao Lãnh), Cái Bè, Cai Lậy. Năm 1866, tướng Pháp là De Lagrandière đem quân đánh ác liệt, đồn quân do Trần Trọng Khiêm trấn thủ bị thất thủ. 
.
    Ông khuyên nghĩa quân tạm rời đồn để tiếp tục kháng chiến và nhắn vợ cố gắng nuôi con và con ông không được làm tay sai cho thực dân Pháp, rồi ông không để cho giặc bắt đã tuẫn tiết tại trận, năm ấy ông 45 tuổi.
.
Sau đó, thi hài ông được Nghĩa quân chôn cất tại Gò Tháp (nay thuộc huyện Tháp Mười, Đồng Tháp). Sĩ phu thời ấy cảm phục ông đã “vì nước quên mình”, nên làm câu đối khắc trên mộ ông: 
.
“Lòng trời không tựa, tấm gương tiết nghĩa vì nước hy sinh. 
Chính khí nêu cao, tinh thần Hùng Nhị còn truyền hậu thế”. 
(Hùng Nhị: Có thể là “núi Hùng Sơn nơi đền Hùng, tỉnh Phú Thọ và sông Nhị Hà ở vùng Hà Nội, miền Bắc Việt Nam).     
.
     Cuộc đời phiêu lưu và bi hùng của Trần Trọng Khiêm đã được hai nhà văn Việt và Pháp, dựa vào đấy và hư cấu thêm trở thành hai cuốn tiểu thuyết nổi tiếng: - ---- Tiếng Việt nhan đề: “Con đường thiên lý” của Nguyễn Hiến Lê, nhà xuất bản Văn Nghệ, năm 1987. 
- Tiếng Pháp nhan đề: “La rueé vers l’or” (Đổ xô đi tìm vàng) của Rene Lefebre, nhà xuất bản Dumas, Lyon, năm 1937, nhân vật chính là Lee Kim.
.
Cảm mộ: Trần Trọng Khiêm 
 .
Trần Trọng Khiêm, son sắt nước nhà! 
Hiền thê chết thảm, khó lơ là!
Diệt trừ Cai tổng, tên dâm dật  
Tạm biệt quê hương, dạ xót xa! 
Lo lắng giống nòi, lo cố quốc
Nhớ nhung làng xóm, nhớ sơn hà!
Giữ gìn non nước, ngăn ngừa Pháp
Quyết chí vẫy vùng, tâm thiết tha! 
.
Nguyễn Lộc Yên

.
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)


Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.