Từ cuối Hè này cho đến kỳ tranh cử mùa Thu năm tới, cử tri Mỹ sẽ còn nhiều dịp thay đổi ý kiến, nhưng thuần lý mà nói, kết quả bầu cử Thượng viện sẽ có lợi cho đảng Cộng hòa hơn đảng Dân chủ.
Sau đây là những lý do cụ thể...
Thuần túy về thống kê thì đảng Cộng hòa phải bảo vệ có 15 ghế nghị sĩ so với 19 ghế của đảng Dân chủ. Việc bảo vệ có đôi chỗ khó khăn nhưng lại không khó bằng đảng Dân chủ, nhất là ở các tiểu bang miền Nam vốn có khuynh hướng bảo thủ hơn toàn quốc nên có lợi cho đảng Cộng hòa hơn đảng Dân chủ. Vì vậy mà đa số Cộng hòa 50-49 hiện nay có thể sẽ được tăng cường.
Theo thứ tự ABC thì đảng Cộng hòa được liệt kê trước, với những tiểu bang sau đây là đáng chú ý nhất.
Tại Alaska, nữ nghị sĩ Lisa Murkovski là người đáng lo nhất. Bà được chỉ định xử lý ghế nghị sĩ khi phụ thân từ nhiệm qua làm Thống đốc. Nguyên Thống đốc Tony Knowles sẽ là đối thủ đáng gờm trong cuộc bầu cử tháng 11 năm tới, nếu như Murkovski lết được tới đó qua vòng sơ bộ ngay trong đảng Cộng hòa. Bà có khá nhiều đối thủ nặng ký trong đảng và nói chung, đảng viên Cộng hòa không ưa loại chính khách “cha truyền con nối” và cũng không thích lập trường ủng hộ phá thai của bà. Đảng Cộng hòa có thể mất ghế tại đây nếu ứng viên của mình bị thua đảng Dân chủ, vì vậy mà vòng sơ bộ mới đáng chú ý.
Tại Illinois, đảng Cộng hòa cũng bị đe dọa y như Alaska với Nghị sĩ Peter Fitzgerald sẽ về hưu. Tiểu bang này sẽ chứng kiến những pha sơ tuyển rất gay cấn trong từng đảng vì cả hai đảng đều có nhiều ứng viên xuất hiện.
Kentucky là tiểu bang cũng có vấn đề với Nghị sĩ Jim Bunning bị đe dọa nặng, nhưng không nguy ngập bằng hai tiểu bang trên vì phía Dân chủ vẫn chưa tìm ra khuôn mặt sáng giá.
Tương tự như vậy là trường hợp Missouri, nơi Nghị sĩ Kit Bond không mấy được cử tri ủng hộ, nhưng phía Dân chủ vẫn chưa tìm ra một đối thủ đáng kể. Cho đến nay mới chỉ có Tổng quản trị Ngân khố Nancy Farmer ngỏ ý ra tranh cử bên phía Dân chủ.
Tại Pennsylvania, Nghị sĩ Alan Specter của đảng Cộng hòa đang bị đe dọa từ bên trong ra tới ngoài. Bên trong đảng Cộng hòa, ông bị phê bình là thiên tả và sẽ phải qua một vòng sơ tuyển vất vả với Dân biểu Pat Toomey sẽ là đối thủ được phe bảo thủ hậu thuẫn. Bên ngoài, đảng Dân chủ sẽ đưa Dân biểu Joseph Hoeffel ra tranh cử với khá nhiều hy vọng. Specter có thể trông cậy vào hai nguồn hậu thuẫn là Nghị sĩ Rick Santorum, bảo thủ hơn mình, nguồn hậu thuẫn kia là tòa Bạch Cung. Đây là một trong những cuộc tranh cử đáng chú ý nhất vì những đấu đá trong nội bộ đảng Cộng hòa.
Ngoài năm điểm nóng đó, đảng Cộng hòa tương đối yên tâm về tình hình của Alabama (Nghị sĩ Shelby), Arizona (McCain), Colorado (Nighthorse Campbell), Indiana (Crapo), Iowa (Grassley), Kansa (Brownback), New Hampshire (Gregg), Ohio (Voinovich, người chống kế hoạch giảm thuế của Bush nhưng rất vững trong tiểu bang), Oklahoma (Nickles) và Utah (Bennet). Trong giả thuyết tệ nhất thì Cộng hòa mất năm ghế ở trên nhưng vẫn còn khá hơn hoàn cảnh của đảng Dân chủ, có nhiều ngựa ra chuồng hơn và có khi ra rồi mà không về nữa.
Đảng Dân chủ có 19 ghế phải bảo vệ trong đó có chín tiểu bang có thể gây bất ngờ không vui.
California là tiểu bang hay có những quyết định hóa dại nhất, cho nên chưa ai biết là sau vụ recall Thống đốc Gray Davis tình hình sẽ ra sao cho Nghị sĩ Barbara Boxer. Là người thuộc phe cực tả có liên hệ thân tộc với gia đình Hillary Clinton, bà vẫn tin là sẽ giữ được ghế nghị sĩ qua năm 2004, cho đến khi vụ recall bùng nổ. Vì vụ này mà cái ngai của Boxer hết được đảm bảo và khuynh hướng thiên tả kiểu San Francisco đang là món hàng mất giá (tăng chi và gây bội chi ngân sách) nên các đối thủ xuất hiện khá nhiều, nếu ta không bị đinh tai nhức óc vì vụ recall. Nguyên Tổng quản trị Ngân khố Rosario Marin đã ngỏ ý tranh cử; Dân biểu tiểu bang Tony Strickland và nhiều nhân vật Cộng hòa khác cũng đã chuẩn bị. Sau vụ biểu quyết về bãi nhiệm Gray Davis và chọn thống đốc mới, nhiều lãnh tụ Cộng hòa trong tiểu bang sẽ có thời giờ ngắm nghé chỗ ngồi của Boxer. Một nhân vật được báo chí nói đến là Condoleezza Rice, cựu giáo sư và giám học Đại học Standford danh tiếng của miền Bắc. Nhưng Condy Rice đang là Cố vấn An ninh bên Tổng thống Bush và không là người thích đốt pháo. Tại chỗ, nghĩa là tại DC, bà còn có một cái ghế khác đợi sẵn là Ngoại trưởng, thay thế Colin Powell.
Sau California là Florida. Không có hy vọng gì bước vào tòa Bạch Cung thay George W. Bush, Nghị sĩ Bob Graham sẽ chẳng dại gì buông ghế nghị sĩ. Đảng Dân chủ máu mê về chính trị hơn Cộng hòa nên có truyền thống bắt cá hai tay: năm xưa, Joe Lieberman ra tranh cử tổng thống trong liên danh Gore-Lieberman nhưng không bỏ ghế nghị sĩ, ngày nay Dick Gephardt cũng vậy; trong khi Bob Dole từ chức Nghị sĩ và hy sinh vai trò Trưởng khối Cộng hòa ra tranh cử tổng thống với Bill Clinton và thất cử là thất nghiệp nên về quảng cáo cho thuốc Viagra. Vì vậy, Bob Graham cũng một lúc tranh cử hai ghế và có thể không mất ghế nghị sĩ Florida và có khi còn hy vọng vớt vát là đứng ké liên danh Dân chủ trong vai trò ứng cử viên phó tổng thống. Đối thủ của ông bên phía Cộng hòa có thể là đương kim Dân biểu Mark Foley, cựu Dân biểu rất Diều hâu Bill McCollum và cả chủ tịch Hạ viện tiểu bang Johnnie Byrd, chưa kể nhiều nhân vật khác. Vì biến cố bầu cử tổng thống năm 2000 tại Florida, diễn tiến bầu cử năm tới tại đây sẽ được đặc biệt chú ý và nếu Bush không bị khốn tại Iraq, ông sẽ có trận phục thù gián tiếp tại Florida và người đòi truất bãi ông vì vụ Iraq là Bob Graham có khi sẽ mất ghế nghị sĩ.
Georgia là tiểu bang điển hình của miền Nam bảo thủ, khiến Nghị sĩ Dân chủ Zell Miller thường bỏ phiếu gần với phe Cộng hòa hơn là với đảng. Miller sẽ về hưu cho nên nếu đảng không tìm ra một nhân vật có lập trường tương tự để thay thế thì sẽ mất tiểu bang này. Phía Cộng hòa thì nhân tài không thiếu như hai Dân biểu Johnny Iskson và Mac Collins, và đáng chú ý nhất là triệu phú Herman Cain. Ông ta là triệu phú da đen thuộc phe bảo thủ mới ly kỳ. Bên đảng Dân chủ, các khuôn mặt sáng giá là Nghị sĩ tiểu bang Mary Squires, một cố nhân là cựu dân biểu da đen Andrew Young thời Carter và một khuôn mặt mới rất có thế giá trong tiểu bang là Michelle Nunn, ái nữ của cựu Nghị sĩ Sam Nunn, một nhân vật Dân chủ khét tiếng bảo thủ và thực tiễn về đối ngoại.
Nevada là nơi đảng Dân chủ cũng có thể bị bại với Nghị sĩ Harry Reid, kỳ trước đắc cử nhờ đa số mỏng teng có 428 phiếu. Người có hy vọng kết thúc sự nghiệp của Reid là Dân biểu Cộng hòa Jim Gibbons. Một cuộc tranh cử rất đáng chú ý!
North Carolina là tiểu bang có Nghị sĩ John Edwards đang ra tranh cử tổng thống bên phía Dân chủ với lập trường ngày càng thiên tả theo đà tuột dốc của mình trước tám đối thủ kia trong đảng. Nếu Edwards kịp thời bỏ cuộc tổng thống để tranh cử nghị sĩ thì còn chút hy vọng, dù mong manh. Càng quyết định chậm, ông ta càng dễ mất ghế vì đối thủ là Dân biểu Cộng hòa Richard Burr đã ráo riết mở cuộc tranh cử. Nếu Edwards bỏ cuộc trong cả hai cuộc đua thì hai nhân vật Dân chủ khác có khi sẽ nhập cuộc là nguyên Đổng lý Văn phòng (Chief of Staff) của Bill Clinton là Erskines Bowles và nguyên Trưởng khối Dân chủ trong Hạ viện tiểu bang là Dan Blue.
North Dakota là nơi Nghị sĩ Byron Dorgan có thể gặp nguy nhưng bên Cộng hòa vẫn thiếu tay sáng giá sau khi nguyên thống đốc Ed Schafer từ chối ra tranh cử. Dân hâm mộ thể thao thì để ý đến cựu huấn luyện viên Baseball Dale Brown như một ngôi sao sáng bên đảng Cộng hòa.
Tại South Carolina, việc Nghị sĩ Ernest “Fritz” Hollings vừa mới tuyên bố về hưu đã lập tức gây khó cho đảng Dân chủ. Bên Cộng hòa đã có ba ứng cử viên xuất hiện là Dân biểu Jim DeMint, nguyên Bộ trưởng Tư pháp tiểu bang Charlie Conson và doanh gia Thomas Ravenel; trong khi đảng Dân chủ mới chỉ có hai chuẩn ứng viên là Bộ trưởng Giáo dục Tiểu bang Inez Tenenbaum và Thị trưởng Columbia là Bob Coble.
South Dakota là thành lũy của Trưởng khối Thiểu số Dân chủ Tom Daschle nên được đảng Cộng hòa ngắm nghé rất kỹ. Lần trước, cựu Dân biểu Cộng hòa John Thune, có hậu thuẫn của tòa Bạch Cung, đã thất cử vì 524 lá phiếu khả nghi được dồn cho Nghị sĩ Tim Johnson. Lần này, John Thune sẽ phục thù và phục thù tại một tiểu bang mà George Bush đã thắng phiếu đến hơn 25%. Cuộc tranh cử Tổng thống 2004 sẽ ảnh hưởng đến South Dakota và cái ghế của Tom Daschle.
Sau cùng, tiểu bang Washington là nơi mà nữ Nghị sĩ Patty Murray coi như trụ khá vững nhưng đảng Dân chủ không phải là không biết sợ: đối thủ của Murray là Dân biểu George Nethercutt, một người có hỗn danh là “đốn ngã các cổ thụ” khi bất ngờ đánh bại Chủ tịch Hạ viện Dân chủ Tom Foley năm 1994.
Ngoài chín tiểu bang có thể bị vấp nói trên, đảng Dân chủ tương đối yên tâm về các tiểu bang còn lại: Arzona (Lincoln), Connecticut (Dodd); Hawaii (Inouye), Louisiana (Breaux), Maryland (Mikulski), New York (Schummer); Oregon (Wyden), Vermont (Leahy) và Wisconsin (Feingold).
Sau đây là những lý do cụ thể...
Thuần túy về thống kê thì đảng Cộng hòa phải bảo vệ có 15 ghế nghị sĩ so với 19 ghế của đảng Dân chủ. Việc bảo vệ có đôi chỗ khó khăn nhưng lại không khó bằng đảng Dân chủ, nhất là ở các tiểu bang miền Nam vốn có khuynh hướng bảo thủ hơn toàn quốc nên có lợi cho đảng Cộng hòa hơn đảng Dân chủ. Vì vậy mà đa số Cộng hòa 50-49 hiện nay có thể sẽ được tăng cường.
Theo thứ tự ABC thì đảng Cộng hòa được liệt kê trước, với những tiểu bang sau đây là đáng chú ý nhất.
Tại Alaska, nữ nghị sĩ Lisa Murkovski là người đáng lo nhất. Bà được chỉ định xử lý ghế nghị sĩ khi phụ thân từ nhiệm qua làm Thống đốc. Nguyên Thống đốc Tony Knowles sẽ là đối thủ đáng gờm trong cuộc bầu cử tháng 11 năm tới, nếu như Murkovski lết được tới đó qua vòng sơ bộ ngay trong đảng Cộng hòa. Bà có khá nhiều đối thủ nặng ký trong đảng và nói chung, đảng viên Cộng hòa không ưa loại chính khách “cha truyền con nối” và cũng không thích lập trường ủng hộ phá thai của bà. Đảng Cộng hòa có thể mất ghế tại đây nếu ứng viên của mình bị thua đảng Dân chủ, vì vậy mà vòng sơ bộ mới đáng chú ý.
Tại Illinois, đảng Cộng hòa cũng bị đe dọa y như Alaska với Nghị sĩ Peter Fitzgerald sẽ về hưu. Tiểu bang này sẽ chứng kiến những pha sơ tuyển rất gay cấn trong từng đảng vì cả hai đảng đều có nhiều ứng viên xuất hiện.
Kentucky là tiểu bang cũng có vấn đề với Nghị sĩ Jim Bunning bị đe dọa nặng, nhưng không nguy ngập bằng hai tiểu bang trên vì phía Dân chủ vẫn chưa tìm ra khuôn mặt sáng giá.
Tương tự như vậy là trường hợp Missouri, nơi Nghị sĩ Kit Bond không mấy được cử tri ủng hộ, nhưng phía Dân chủ vẫn chưa tìm ra một đối thủ đáng kể. Cho đến nay mới chỉ có Tổng quản trị Ngân khố Nancy Farmer ngỏ ý ra tranh cử bên phía Dân chủ.
Tại Pennsylvania, Nghị sĩ Alan Specter của đảng Cộng hòa đang bị đe dọa từ bên trong ra tới ngoài. Bên trong đảng Cộng hòa, ông bị phê bình là thiên tả và sẽ phải qua một vòng sơ tuyển vất vả với Dân biểu Pat Toomey sẽ là đối thủ được phe bảo thủ hậu thuẫn. Bên ngoài, đảng Dân chủ sẽ đưa Dân biểu Joseph Hoeffel ra tranh cử với khá nhiều hy vọng. Specter có thể trông cậy vào hai nguồn hậu thuẫn là Nghị sĩ Rick Santorum, bảo thủ hơn mình, nguồn hậu thuẫn kia là tòa Bạch Cung. Đây là một trong những cuộc tranh cử đáng chú ý nhất vì những đấu đá trong nội bộ đảng Cộng hòa.
Ngoài năm điểm nóng đó, đảng Cộng hòa tương đối yên tâm về tình hình của Alabama (Nghị sĩ Shelby), Arizona (McCain), Colorado (Nighthorse Campbell), Indiana (Crapo), Iowa (Grassley), Kansa (Brownback), New Hampshire (Gregg), Ohio (Voinovich, người chống kế hoạch giảm thuế của Bush nhưng rất vững trong tiểu bang), Oklahoma (Nickles) và Utah (Bennet). Trong giả thuyết tệ nhất thì Cộng hòa mất năm ghế ở trên nhưng vẫn còn khá hơn hoàn cảnh của đảng Dân chủ, có nhiều ngựa ra chuồng hơn và có khi ra rồi mà không về nữa.
Đảng Dân chủ có 19 ghế phải bảo vệ trong đó có chín tiểu bang có thể gây bất ngờ không vui.
California là tiểu bang hay có những quyết định hóa dại nhất, cho nên chưa ai biết là sau vụ recall Thống đốc Gray Davis tình hình sẽ ra sao cho Nghị sĩ Barbara Boxer. Là người thuộc phe cực tả có liên hệ thân tộc với gia đình Hillary Clinton, bà vẫn tin là sẽ giữ được ghế nghị sĩ qua năm 2004, cho đến khi vụ recall bùng nổ. Vì vụ này mà cái ngai của Boxer hết được đảm bảo và khuynh hướng thiên tả kiểu San Francisco đang là món hàng mất giá (tăng chi và gây bội chi ngân sách) nên các đối thủ xuất hiện khá nhiều, nếu ta không bị đinh tai nhức óc vì vụ recall. Nguyên Tổng quản trị Ngân khố Rosario Marin đã ngỏ ý tranh cử; Dân biểu tiểu bang Tony Strickland và nhiều nhân vật Cộng hòa khác cũng đã chuẩn bị. Sau vụ biểu quyết về bãi nhiệm Gray Davis và chọn thống đốc mới, nhiều lãnh tụ Cộng hòa trong tiểu bang sẽ có thời giờ ngắm nghé chỗ ngồi của Boxer. Một nhân vật được báo chí nói đến là Condoleezza Rice, cựu giáo sư và giám học Đại học Standford danh tiếng của miền Bắc. Nhưng Condy Rice đang là Cố vấn An ninh bên Tổng thống Bush và không là người thích đốt pháo. Tại chỗ, nghĩa là tại DC, bà còn có một cái ghế khác đợi sẵn là Ngoại trưởng, thay thế Colin Powell.
Sau California là Florida. Không có hy vọng gì bước vào tòa Bạch Cung thay George W. Bush, Nghị sĩ Bob Graham sẽ chẳng dại gì buông ghế nghị sĩ. Đảng Dân chủ máu mê về chính trị hơn Cộng hòa nên có truyền thống bắt cá hai tay: năm xưa, Joe Lieberman ra tranh cử tổng thống trong liên danh Gore-Lieberman nhưng không bỏ ghế nghị sĩ, ngày nay Dick Gephardt cũng vậy; trong khi Bob Dole từ chức Nghị sĩ và hy sinh vai trò Trưởng khối Cộng hòa ra tranh cử tổng thống với Bill Clinton và thất cử là thất nghiệp nên về quảng cáo cho thuốc Viagra. Vì vậy, Bob Graham cũng một lúc tranh cử hai ghế và có thể không mất ghế nghị sĩ Florida và có khi còn hy vọng vớt vát là đứng ké liên danh Dân chủ trong vai trò ứng cử viên phó tổng thống. Đối thủ của ông bên phía Cộng hòa có thể là đương kim Dân biểu Mark Foley, cựu Dân biểu rất Diều hâu Bill McCollum và cả chủ tịch Hạ viện tiểu bang Johnnie Byrd, chưa kể nhiều nhân vật khác. Vì biến cố bầu cử tổng thống năm 2000 tại Florida, diễn tiến bầu cử năm tới tại đây sẽ được đặc biệt chú ý và nếu Bush không bị khốn tại Iraq, ông sẽ có trận phục thù gián tiếp tại Florida và người đòi truất bãi ông vì vụ Iraq là Bob Graham có khi sẽ mất ghế nghị sĩ.
Georgia là tiểu bang điển hình của miền Nam bảo thủ, khiến Nghị sĩ Dân chủ Zell Miller thường bỏ phiếu gần với phe Cộng hòa hơn là với đảng. Miller sẽ về hưu cho nên nếu đảng không tìm ra một nhân vật có lập trường tương tự để thay thế thì sẽ mất tiểu bang này. Phía Cộng hòa thì nhân tài không thiếu như hai Dân biểu Johnny Iskson và Mac Collins, và đáng chú ý nhất là triệu phú Herman Cain. Ông ta là triệu phú da đen thuộc phe bảo thủ mới ly kỳ. Bên đảng Dân chủ, các khuôn mặt sáng giá là Nghị sĩ tiểu bang Mary Squires, một cố nhân là cựu dân biểu da đen Andrew Young thời Carter và một khuôn mặt mới rất có thế giá trong tiểu bang là Michelle Nunn, ái nữ của cựu Nghị sĩ Sam Nunn, một nhân vật Dân chủ khét tiếng bảo thủ và thực tiễn về đối ngoại.
Nevada là nơi đảng Dân chủ cũng có thể bị bại với Nghị sĩ Harry Reid, kỳ trước đắc cử nhờ đa số mỏng teng có 428 phiếu. Người có hy vọng kết thúc sự nghiệp của Reid là Dân biểu Cộng hòa Jim Gibbons. Một cuộc tranh cử rất đáng chú ý!
North Carolina là tiểu bang có Nghị sĩ John Edwards đang ra tranh cử tổng thống bên phía Dân chủ với lập trường ngày càng thiên tả theo đà tuột dốc của mình trước tám đối thủ kia trong đảng. Nếu Edwards kịp thời bỏ cuộc tổng thống để tranh cử nghị sĩ thì còn chút hy vọng, dù mong manh. Càng quyết định chậm, ông ta càng dễ mất ghế vì đối thủ là Dân biểu Cộng hòa Richard Burr đã ráo riết mở cuộc tranh cử. Nếu Edwards bỏ cuộc trong cả hai cuộc đua thì hai nhân vật Dân chủ khác có khi sẽ nhập cuộc là nguyên Đổng lý Văn phòng (Chief of Staff) của Bill Clinton là Erskines Bowles và nguyên Trưởng khối Dân chủ trong Hạ viện tiểu bang là Dan Blue.
North Dakota là nơi Nghị sĩ Byron Dorgan có thể gặp nguy nhưng bên Cộng hòa vẫn thiếu tay sáng giá sau khi nguyên thống đốc Ed Schafer từ chối ra tranh cử. Dân hâm mộ thể thao thì để ý đến cựu huấn luyện viên Baseball Dale Brown như một ngôi sao sáng bên đảng Cộng hòa.
Tại South Carolina, việc Nghị sĩ Ernest “Fritz” Hollings vừa mới tuyên bố về hưu đã lập tức gây khó cho đảng Dân chủ. Bên Cộng hòa đã có ba ứng cử viên xuất hiện là Dân biểu Jim DeMint, nguyên Bộ trưởng Tư pháp tiểu bang Charlie Conson và doanh gia Thomas Ravenel; trong khi đảng Dân chủ mới chỉ có hai chuẩn ứng viên là Bộ trưởng Giáo dục Tiểu bang Inez Tenenbaum và Thị trưởng Columbia là Bob Coble.
South Dakota là thành lũy của Trưởng khối Thiểu số Dân chủ Tom Daschle nên được đảng Cộng hòa ngắm nghé rất kỹ. Lần trước, cựu Dân biểu Cộng hòa John Thune, có hậu thuẫn của tòa Bạch Cung, đã thất cử vì 524 lá phiếu khả nghi được dồn cho Nghị sĩ Tim Johnson. Lần này, John Thune sẽ phục thù và phục thù tại một tiểu bang mà George Bush đã thắng phiếu đến hơn 25%. Cuộc tranh cử Tổng thống 2004 sẽ ảnh hưởng đến South Dakota và cái ghế của Tom Daschle.
Sau cùng, tiểu bang Washington là nơi mà nữ Nghị sĩ Patty Murray coi như trụ khá vững nhưng đảng Dân chủ không phải là không biết sợ: đối thủ của Murray là Dân biểu George Nethercutt, một người có hỗn danh là “đốn ngã các cổ thụ” khi bất ngờ đánh bại Chủ tịch Hạ viện Dân chủ Tom Foley năm 1994.
Ngoài chín tiểu bang có thể bị vấp nói trên, đảng Dân chủ tương đối yên tâm về các tiểu bang còn lại: Arzona (Lincoln), Connecticut (Dodd); Hawaii (Inouye), Louisiana (Breaux), Maryland (Mikulski), New York (Schummer); Oregon (Wyden), Vermont (Leahy) và Wisconsin (Feingold).
Gửi ý kiến của bạn
