QUẬN CAM -- Sẽ có một buổi thơ nhạc chủ đề vào đầu tháng tới ở Quận Cam, theo tin từ ban tổ chức "Du Tử Lê 2004."
Chương trình thơ nhạc "Du Tử Lê 2004," sẽ tổ chức tại phòng sinh hoạt nhật báo Viễn Đông, vào lúc 7:30 tối Chủû Nhật, ngày 4 tháng 4 tới đây - - Với Diễm Liên, Nguyên Khang, Lê Hồng Quang, Như An, Vương Lan, Ngụy Vũ, Lucie Hoàng (Piano,) Luân Vũ (Violin,) và MC Orchid Lâm Quỳnh...
Đặc biệt đêm thơ nhạc sắp tới sẽ có bài nói chuyện dùng làm chủ đề -- bài có tên "Vì em, tôi đã làm Sa Di."
Để giới thiệu thêm về cách nhìn độc đáo của nhà thơ -- mà mới gần nhất là 2 buổi "Thơ-Nhạc Thính Phòng Du Tử Lê" tại Sydney và Melbourne -- dưới đây là các trích vài đoạn trong bài của nhà báo Hữu Nguyên, phỏng vấn nhà thơ từ Úc.
Hữu Nguyên (HN): Trong bài phỏng vấn đăng trên tạp chí Hồn Quê do Trường Đinh thực hiện, anh có cho biết một điểm rất quan trọng trong tuyển tập "Thơ Du Tử Lê 1967-1972" "là nỗ lực thi ca hóa, hay quần chúng hóa những danh từ, những hình tượng thuộc về đạo Thiên Chúa" mặc dù anh không phải là một Ky Tô hữu. Vậy xin anh cho biết, từ 1975 đến nay, nỗ lực chính của anh trong thi ca là gì" Và nếu được chia thành từng giai đoạn, thì có mấy giai đoạn"
Du Tử Lê (DTL): Đây là một câu hỏi lớn và rộng. Trong phạm vi một bài trả lời, giới hạn của những cột báo, tôi xin cố gắng tóm gọn như sau:
- Biến cố 30 tháng 4 năm 1975 cùng lúc giết chết và cho tôi sống lại. Sống lại, tôi là kẻ khác. Từ cảm nhận, quan niệm về quê hương, tổ quốc, chính trị, tôn giáo...tới cá nhân, cơm áo, nghề nghiệp, sống / chết!...
- Ở lãnh vực văn chương, tôi có những quan niệm đúng đắn hơn, nghiêm chỉnh hơn, không còn tùy hứng nữa. Tôi bắt đầu dành nhiều thì giờ, cho những câu hỏi căn bản, như văn chương là gì" Hình thức, nội dung văn chương (nhất là thi ca,) của chúng ta đang ở đâu" Thế nào" Tuy đến giờ này, thế giới chưa có trường dạy làm thơ, nhưng ta có thể quy luật hóa thi ca, như một vài chìa khóa căn bản, để mở cửa ngôi nhà ấy"
Từ những suy nghĩ kia, nỗ lực của tôi, trong gần 30 năm qua, ở quê người là:
a-Tiếp tục khai triển những thử nghiệm của riêng tôi từ nhiều chục năm trước, thời còn ở quê nhà, về văn phạm, đặt để lại vai trò, vị trí của từ ngữ trong một câu thơ / văn.
Chủ tâm (khác với tình cờ) sử dụng tất cả những dấu có sẵn, như dấu phết, dấu chấm, dấu than, dấu chấm hỏi để ngắt lại nhịp đi, mạch chảy của câu thơ / văn. (1) Thậm chí, tôi còn đem chúng vào tựa đề, trưng chúng ra ngoài bìa sách. (2)
b-Thêm cho những dấu cho sẵn, một dấu khác - - Đó là dấu gạch chéo / slash, có trên bàn phím computer. Tôi gọi là Thời đại điện toán - - Ý nghĩa giống như Thời đồ đồng, đồ đá. Đó là ký hiệu báo thị cho người đọc, khi gặp một chữ (hay một cụm từ) nằm trước dấu gạch chéo / slash, họ có thể đem chữ (hoặc cụm từ) kia, tới một vị trí khác, trong câu thơ (mạch văn) của tôi. Trường hợp này, người đọc mới thực sự trở thành tác giả thứ hai. (3)
c- Dùng dấu phết, phết giữa những từ kép, để cụm từ ấy rõ và, thêm nghĩa. (4)
d- Tôi chủ tâm biến những tĩnh tự, trạng tự, giới tự...vốn là những phụ từ trở thành chủ từ một mệnh đề.
e- Về nội dung, tôi chủ tâm đem vào thơ / văn của tôi những cảm nhận về tôn giáo, nói rõ hơn là sự tương thông giữa con người và một Đấng Thiêng Liêng nào đó, (mà,) tên gọi, tùy theo mỗi tôn giáo, cá nhân. Riêng tôi, tôi thích dùng chữ Đấng Một.
...
HN: Anh là người có quan niệm "Nếu tình dục là hệ quả của tình yêu, thì, nó cũng đáng trân trọng như tình yêu. Nếu tình dục xuất hiện trong thơ văn ở trường hợp tôi mới nói, thì, đó cũng là niềm hạnh phúc. Vấn đề là tác giả có khả năng poetic, khả năng văn chương hóa nó hay không mà thôi. Với cá nhân tôi, tình dục chiếm một vị trí không nhỏ trong thơ văn của tôi." Xin anh cho một vài thí dụ chứng tỏ "tình dục [theo quan niệm là hệ quả của tình yêu] chiếm một vị trí không nhỏ trong thơ văn của anh""
DTL: Một thí dụ (về thơ,) tôi tin nhiều người đã đọc, nghe, hoặc có hát qua, đó là bài Ơn Em (do nhạc sĩ Từ Công Phụng phổ nhạc.) Bài đó, có hai câu:
ơn em ngực ngải môi trầm
cho ta cỏ mặn trăm lần lá ngoan.
Một thí dụ khác (về văn xuôi,) đó là tập truyện nhan đề Chỗ một đời em vẫn để, dành. Nhan đề này, tôi trích từ câu thơ:
rừng. mưa. tháng chín. môi tôi: mặn
chỗ một đời em vẫn để, dành. (9)
HN: Có một số độc giả cho rằng, tập thơ "Vì Em, Tôi Đã Làm Sa Di" là cuốn "thơ Thiền mà không giống thiền". Anh nghĩ sao về nhận định này"
DTL: Tôi nghĩ, họ có lý do để đi đến kết luận đó. Tôi xin trân trọng ghi nhận.
Trước đây, có đôi người cũng từng bày tỏ thất vọng của họ; khi họ không tìm thấy trong tập thơ Vì em, tôi đã làm Sa Di, những cụm từ quen thuộc như: phù vân, phù sinh, phù ảo, phù hư, ta bà, vô thường, sắc sắc, không không... Hoặc, những hình ảnh quen thuộc như: thiền sư chống gậy lên núi, nhìn mây trắng bay, thấy đời...hư huyễn! Hay, thiền sư chống gậy, xuống núi, tới ngồi bên dòng suối, rồi đánh một giấc dưới gốc mai, cội tùng, quên...tiệt mọi chuyện thế gian; vân vân...
Tôi đã xin lỗi họ về khả năng chữ nghĩa giới hạn của mình!
Thưa anh, theo tôi, Thiền là một nghệ thuật sống đã ra khỏi phạm vi tôn giáo - - Mà, cái gì thuộc phạm trù nghệ thuật, đều có nhiều trình độ. Tôi ở trình độ nhập môn - - Trình độ...Sa Di.
HN: Theo đạo Phật, Sa Di là từ chỉ chú tiểu, được chia làm 2 loại là Sa Di Khu Ô, nghĩa là Sa Di đuổi quạ tuổi từ 7 đến 12; và Sa Di Ứng Pháp, tuổi từ 13 đến. Xin anh cho biết, Sa Di trong bài thơ "Vì Em, Tôi Đã Làm Sa Di" là Sa Di loại nào"
DTL: Thành thật cảm ơn anh, câu hỏi này. Chú tiểu trong bài thơ của tôi, là loại thứ hai, Sa Di Ứng Pháp - - Vì chú tiểu này biết...yêu hơi...sớm một chút!... Lậy Phật!
HN: Đọc bài thơ "Vì Em, Tôi Đã Làm Sa Di", trong đó có những đoạn tuyệt vời:
thiền viện tôi trưng chỉ ảnh em
kinh kệ nghìn pho có một tên
viết hoa một chữ không ai hiểu
Phật bảo: kinh mà không phải kinh
Có người xúc động cho rằng đỉnh cao của tình yêu phải là thiền, và đỉnh cao của thiền phải là tình yêu. Anh nghĩ sao về quan niệm này"
DTL: Xin anh, nếu có cơ hội, cho phép tôi, được gửi lời biết ơn độc giả đó. Tôi rất muốn được gửi biếu người ấy, tập thơ nhỏ của tôi - - Dù tôi phải mua lại từ nhà xuất bản. Lý do, tập thơ ấy, tôi cúng dường bản quyền của mình, cho nhà xuất bản Tống Châu ở Canada và, tạp chí Pháp Âm, ở Garland, Texas.
Nếu không vì chữ Tình (viết hoa,) tôi không nghĩ, ngày nay nhân loại có nhiều Đức Phật! Cũng như, nếu không vì chữ Tình (viết Hoa,) tôi không nghĩ Đức Chúa Jêsu cần thiết phải chịu cực hình trên thánh giá!
(Bài phỏng vấn rất dài này, toàn văn đăng trên www.vietbao.com, phần Tin Uùc Châu)
Chương trình thơ nhạc "Du Tử Lê 2004," sẽ tổ chức tại phòng sinh hoạt nhật báo Viễn Đông, vào lúc 7:30 tối Chủû Nhật, ngày 4 tháng 4 tới đây - - Với Diễm Liên, Nguyên Khang, Lê Hồng Quang, Như An, Vương Lan, Ngụy Vũ, Lucie Hoàng (Piano,) Luân Vũ (Violin,) và MC Orchid Lâm Quỳnh...
Đặc biệt đêm thơ nhạc sắp tới sẽ có bài nói chuyện dùng làm chủ đề -- bài có tên "Vì em, tôi đã làm Sa Di."
Để giới thiệu thêm về cách nhìn độc đáo của nhà thơ -- mà mới gần nhất là 2 buổi "Thơ-Nhạc Thính Phòng Du Tử Lê" tại Sydney và Melbourne -- dưới đây là các trích vài đoạn trong bài của nhà báo Hữu Nguyên, phỏng vấn nhà thơ từ Úc.
Hữu Nguyên (HN): Trong bài phỏng vấn đăng trên tạp chí Hồn Quê do Trường Đinh thực hiện, anh có cho biết một điểm rất quan trọng trong tuyển tập "Thơ Du Tử Lê 1967-1972" "là nỗ lực thi ca hóa, hay quần chúng hóa những danh từ, những hình tượng thuộc về đạo Thiên Chúa" mặc dù anh không phải là một Ky Tô hữu. Vậy xin anh cho biết, từ 1975 đến nay, nỗ lực chính của anh trong thi ca là gì" Và nếu được chia thành từng giai đoạn, thì có mấy giai đoạn"
Du Tử Lê (DTL): Đây là một câu hỏi lớn và rộng. Trong phạm vi một bài trả lời, giới hạn của những cột báo, tôi xin cố gắng tóm gọn như sau:
- Biến cố 30 tháng 4 năm 1975 cùng lúc giết chết và cho tôi sống lại. Sống lại, tôi là kẻ khác. Từ cảm nhận, quan niệm về quê hương, tổ quốc, chính trị, tôn giáo...tới cá nhân, cơm áo, nghề nghiệp, sống / chết!...
- Ở lãnh vực văn chương, tôi có những quan niệm đúng đắn hơn, nghiêm chỉnh hơn, không còn tùy hứng nữa. Tôi bắt đầu dành nhiều thì giờ, cho những câu hỏi căn bản, như văn chương là gì" Hình thức, nội dung văn chương (nhất là thi ca,) của chúng ta đang ở đâu" Thế nào" Tuy đến giờ này, thế giới chưa có trường dạy làm thơ, nhưng ta có thể quy luật hóa thi ca, như một vài chìa khóa căn bản, để mở cửa ngôi nhà ấy"
Từ những suy nghĩ kia, nỗ lực của tôi, trong gần 30 năm qua, ở quê người là:
a-Tiếp tục khai triển những thử nghiệm của riêng tôi từ nhiều chục năm trước, thời còn ở quê nhà, về văn phạm, đặt để lại vai trò, vị trí của từ ngữ trong một câu thơ / văn.
Chủ tâm (khác với tình cờ) sử dụng tất cả những dấu có sẵn, như dấu phết, dấu chấm, dấu than, dấu chấm hỏi để ngắt lại nhịp đi, mạch chảy của câu thơ / văn. (1) Thậm chí, tôi còn đem chúng vào tựa đề, trưng chúng ra ngoài bìa sách. (2)
b-Thêm cho những dấu cho sẵn, một dấu khác - - Đó là dấu gạch chéo / slash, có trên bàn phím computer. Tôi gọi là Thời đại điện toán - - Ý nghĩa giống như Thời đồ đồng, đồ đá. Đó là ký hiệu báo thị cho người đọc, khi gặp một chữ (hay một cụm từ) nằm trước dấu gạch chéo / slash, họ có thể đem chữ (hoặc cụm từ) kia, tới một vị trí khác, trong câu thơ (mạch văn) của tôi. Trường hợp này, người đọc mới thực sự trở thành tác giả thứ hai. (3)
c- Dùng dấu phết, phết giữa những từ kép, để cụm từ ấy rõ và, thêm nghĩa. (4)
d- Tôi chủ tâm biến những tĩnh tự, trạng tự, giới tự...vốn là những phụ từ trở thành chủ từ một mệnh đề.
e- Về nội dung, tôi chủ tâm đem vào thơ / văn của tôi những cảm nhận về tôn giáo, nói rõ hơn là sự tương thông giữa con người và một Đấng Thiêng Liêng nào đó, (mà,) tên gọi, tùy theo mỗi tôn giáo, cá nhân. Riêng tôi, tôi thích dùng chữ Đấng Một.
...
HN: Anh là người có quan niệm "Nếu tình dục là hệ quả của tình yêu, thì, nó cũng đáng trân trọng như tình yêu. Nếu tình dục xuất hiện trong thơ văn ở trường hợp tôi mới nói, thì, đó cũng là niềm hạnh phúc. Vấn đề là tác giả có khả năng poetic, khả năng văn chương hóa nó hay không mà thôi. Với cá nhân tôi, tình dục chiếm một vị trí không nhỏ trong thơ văn của tôi." Xin anh cho một vài thí dụ chứng tỏ "tình dục [theo quan niệm là hệ quả của tình yêu] chiếm một vị trí không nhỏ trong thơ văn của anh""
DTL: Một thí dụ (về thơ,) tôi tin nhiều người đã đọc, nghe, hoặc có hát qua, đó là bài Ơn Em (do nhạc sĩ Từ Công Phụng phổ nhạc.) Bài đó, có hai câu:
ơn em ngực ngải môi trầm
cho ta cỏ mặn trăm lần lá ngoan.
Một thí dụ khác (về văn xuôi,) đó là tập truyện nhan đề Chỗ một đời em vẫn để, dành. Nhan đề này, tôi trích từ câu thơ:
rừng. mưa. tháng chín. môi tôi: mặn
chỗ một đời em vẫn để, dành. (9)
HN: Có một số độc giả cho rằng, tập thơ "Vì Em, Tôi Đã Làm Sa Di" là cuốn "thơ Thiền mà không giống thiền". Anh nghĩ sao về nhận định này"
DTL: Tôi nghĩ, họ có lý do để đi đến kết luận đó. Tôi xin trân trọng ghi nhận.
Trước đây, có đôi người cũng từng bày tỏ thất vọng của họ; khi họ không tìm thấy trong tập thơ Vì em, tôi đã làm Sa Di, những cụm từ quen thuộc như: phù vân, phù sinh, phù ảo, phù hư, ta bà, vô thường, sắc sắc, không không... Hoặc, những hình ảnh quen thuộc như: thiền sư chống gậy lên núi, nhìn mây trắng bay, thấy đời...hư huyễn! Hay, thiền sư chống gậy, xuống núi, tới ngồi bên dòng suối, rồi đánh một giấc dưới gốc mai, cội tùng, quên...tiệt mọi chuyện thế gian; vân vân...
Tôi đã xin lỗi họ về khả năng chữ nghĩa giới hạn của mình!
Thưa anh, theo tôi, Thiền là một nghệ thuật sống đã ra khỏi phạm vi tôn giáo - - Mà, cái gì thuộc phạm trù nghệ thuật, đều có nhiều trình độ. Tôi ở trình độ nhập môn - - Trình độ...Sa Di.
HN: Theo đạo Phật, Sa Di là từ chỉ chú tiểu, được chia làm 2 loại là Sa Di Khu Ô, nghĩa là Sa Di đuổi quạ tuổi từ 7 đến 12; và Sa Di Ứng Pháp, tuổi từ 13 đến. Xin anh cho biết, Sa Di trong bài thơ "Vì Em, Tôi Đã Làm Sa Di" là Sa Di loại nào"
DTL: Thành thật cảm ơn anh, câu hỏi này. Chú tiểu trong bài thơ của tôi, là loại thứ hai, Sa Di Ứng Pháp - - Vì chú tiểu này biết...yêu hơi...sớm một chút!... Lậy Phật!
HN: Đọc bài thơ "Vì Em, Tôi Đã Làm Sa Di", trong đó có những đoạn tuyệt vời:
thiền viện tôi trưng chỉ ảnh em
kinh kệ nghìn pho có một tên
viết hoa một chữ không ai hiểu
Phật bảo: kinh mà không phải kinh
Có người xúc động cho rằng đỉnh cao của tình yêu phải là thiền, và đỉnh cao của thiền phải là tình yêu. Anh nghĩ sao về quan niệm này"
DTL: Xin anh, nếu có cơ hội, cho phép tôi, được gửi lời biết ơn độc giả đó. Tôi rất muốn được gửi biếu người ấy, tập thơ nhỏ của tôi - - Dù tôi phải mua lại từ nhà xuất bản. Lý do, tập thơ ấy, tôi cúng dường bản quyền của mình, cho nhà xuất bản Tống Châu ở Canada và, tạp chí Pháp Âm, ở Garland, Texas.
Nếu không vì chữ Tình (viết hoa,) tôi không nghĩ, ngày nay nhân loại có nhiều Đức Phật! Cũng như, nếu không vì chữ Tình (viết Hoa,) tôi không nghĩ Đức Chúa Jêsu cần thiết phải chịu cực hình trên thánh giá!
(Bài phỏng vấn rất dài này, toàn văn đăng trên www.vietbao.com, phần Tin Uùc Châu)
Gửi ý kiến của bạn
