Hôm nay,  

Mount Rushmore Và Tấm Gương Lưỡng Diện Của Lịch Sử Hoa Kỳ

19/09/202500:00:00(Xem: 711)
mount-rushmore-15522406644Y0
Trước khi mang tên Rushmore, ngọn núi này được người Lakota gọi là Tunkasila Sakpe Paha, tức Núi Sáu Vị Tổ.
 
Mount Rushmore, công trình điêu khắc khổng lồ với bốn gương mặt Tổng thống Hoa Kỳ George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt và Abraham Lincoln, nằm trên vách núi granite vùng Black Hills thuộc South Dakota, từ lâu vẫn được xem như biểu tượng ái quốc. Tuy nhiên, lịch sử hình thành và tồn tại của nó lại chất chứa nhiều tầng mâu thuẫn: xây dựng trên vùng đất linh thiêng vốn thuộc về người Lakota, được thực hiện bởi một nghệ sĩ từng có quan hệ với Ku Klux Klan, và trên thực tế chưa bao giờ hoàn tất theo dự định ban đầu.

Trước khi mang tên Rushmore, ngọn núi này được người Lakota gọi là Tunkasila Sakpe Paha, tức Núi Sáu Vị Tổ. Đây là nơi hành lễ và nguyện cầu, đồng thời là không gian sinh tồn, nơi người bản địa tìm dược thảo và lương thực. Hiệp ước Fort Laramie năm 1868 giữa chính phủ Hoa Kỳ và người Lakota đã công nhận quyền sở hữu độc quyền của họ đối với vùng Black Hills. Thế nhưng chỉ chưa đầy một thập niên sau, khi vàng được phát hiện, chính phủ liên bang đã đơn phương phá bỏ hiệp ước và năm 1877 chính thức chiếm đoạt toàn bộ khu vực. Đến năm 1884, Charles E. Rushmore, một luật sư New York, trong chuyến đi thương thảo về khai mỏ thiếc, đã khiến ngọn núi bị đặt tên theo ông ta – một sự đổi tên mang tính tùy tiện nhưng đã bám rễ trong lịch sử chính thống.

Sang đầu thế kỷ XX, khi South Dakota trở thành điểm đến của du khách đường xa với những con đường mòn, rừng quốc gia và công viên, Doane Robinson, sử gia của tiểu bang, đề nghị thực hiện một công trình điêu khắc để thu hút thêm khách tham quan. Ông ban đầu hình dung việc khắc tượng các nhân vật lịch sử miền Tây như Lewis và Clark hay tù trưởng Lakota Red Cloud. Nhưng khi tìm đến Gutzon Borglum – nhà điêu khắc đã gây tiếng vang tại Georgia với dự án Stone Mountain, dù sau đó bị khai trừ do bất đồng và lạm dụng tài chính – hướng đi của công trình đã thay đổi. Borglum, người vốn có quan hệ với Ku Klux Klan, đề nghị khắc hình bốn vị tổng thống tiêu biểu cho các giai đoạn định hình quốc gia: Washington tượng trưng cho khai sinh, Jefferson cho bành trướng lãnh thổ, Roosevelt cho phát triển kinh tế và Lincoln cho việc gìn giữ liên bang.

Ngày 10 tháng 8 năm 1927, Tổng thống Calvin Coolidge chính thức khởi công. Trong vòng 14 năm, khoảng 400 công nhân, đa phần là thợ mỏ, đã sử dụng thuốc nổ, khoan hơi và các công cụ tinh xảo để khắc núi. Borglum dự tính thực hiện tượng bán thân, kéo dài xuống ngang thắt lưng, và xây dựng một “Hội Trường Kỷ Lục” trong lòng núi để lưu giữ tài liệu lịch sử. Ông cho đào một đường hầm dài 70 bộ vào vách núi, nhưng khi chiến tranh Âu châu bùng nổ và kinh phí cạn kiệt, dự án bị đình lại. Borglum qua đời vào tháng 3 năm 1941, con trai ông là Lincoln Borglum tiếp tục công trình, nhưng cuối cùng phải dừng lại. Ngày 31 tháng 10 năm 1941, Mount Rushmore được tuyên bố hoàn tất, chỉ với bốn gương mặt, dang dở so với thiết kế ban đầu. Đường hầm bỏ dở mãi đến năm 1998 mới được tận dụng làm nơi đặt một kho titanium chứa tài liệu về lịch sử Hoa Kỳ và công trình này, nhưng không mở cửa cho công chúng.


Trong văn hóa đại chúng, Mount Rushmore nhanh chóng trở thành phông nền nổi tiếng, đáng chú ý nhất là trong phim North by Northwest (1959) của Alfred Hitchcock. Dù nhà đạo diễn cam kết không quay cảnh bạo lực trực tiếp trên tượng, cảnh rượt đuổi kịch tính cuối phim được dàn dựng trên mô hình chi tiết đến mức khán giả tin rằng nó được quay ngay ngay tại núi. Cơ quan Công viên Quốc gia phản ứng gay gắt và yêu cầu hãng phim gỡ bỏ dòng chữ cảm ơn. Tuy vậy, những tranh cãi văn hóa đại chúng không sánh được với những mâu thuẫn lịch sử – chính trị sâu xa liên quan đến công trình này.

Từ thập niên 1960, trong làn sóng phong trào dân quyền, nhiều nhóm hoạt động bản địa đã chọn Mount Rushmore làm địa điểm biểu tình, đòi trả lại Black Hills cho người Lakota. Mùa hè năm 1970, một nhóm leo lên tượng đài, cắm trại nhiều tháng trời. Năm sau, họ quay lại nhưng bị bắt giữ. Đến năm 1980, Tối cao Pháp viện, trong vụ United States v. Sioux Nation of Indians, ra phán quyết rằng chính phủ Hoa Kỳ đã chiếm đất trái pháp luật, và buộc bồi thường 17,1 triệu Mỹ kim cộng với lãi suất. Người Lakota từ chối nhận tiền, bởi điều họ muốn không phải là tiền bồi thường, mà là đất đai bị cướp đoạt. Đến ngày 4 tháng 7 năm 2020, khi Tổng thống Donald Trump tổ chức mít-tinh tại đây, hàng trăm người biểu tình đã chặn đường, khẳng định rằng Mount Rushmore là minh chứng cho việc tước đoạt đất thiêng của người bản địa.

Ngay từ khi công trình chưa hoàn tất, đã xuất hiện những đề nghị bổ sung thêm gương mặt nhân vật khác. Đệ nhất Phu nhân Eleanor Roosevelt từng ủng hộ ý tưởng đưa nhà hoạt động nữ quyền Susan B. Anthony lên núi. Về sau, nhiều nhân vật khác được đề nghị, từ John F. Kennedy, Ronald Reagan cho đến Franklin D. Roosevelt. Trong những năm gần đây, Donald Trump nhiều lần công khai bông đùa rằng ông xứng đáng có mặt trong danh sách. Ngược lại, những tiếng nói phê phán yêu cầu phá bỏ toàn bộ tượng đài để trả lại sự nguyên vẹn cho Black Hills. Cơ quan Công viên Quốc gia bác bỏ mọi ý định chỉnh sửa, trong khi cộng đồng bản địa tiếp tục chia rẽ giữa hai quan điểm: hủy bỏ hoàn toàn hay tận dụng công trình như một công cụ giáo dục, giúp khách du lịch hiểu được thực chất lịch sử miền Tây.

Như Donovin Sprague, học giả người Lakota và trưởng khoa sử học tại Sheridan College, Wyoming, đã nhận định: mỗi năm có hàng triệu du khách đến chiêm ngưỡng tượng đài này, nhưng đa số rời đi với rất ít hiểu biết về bi kịch lịch sử đằng sau nó. Chính sự lưỡng diện ấy – vừa là biểu tượng ái quốc, vừa là chứng tích của đất thiêng bị tước đoạt – khiến Mount Rushmore mãi mãi là đối tượng gây tranh luận không ngừng trong sử học, chính trị và văn hóa Hoa Kỳ.

Cung Đô biên dịch
Nguồn: Mount Rushmore’s heartbreaking, controversial history, đăng trên tờ National Geographic
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
1234567Trang sauTrang cuối

Lịch sử một đời người quá ngắn nên nhấn mạnh sự hiếm hoi của một sự việc bằng câu “Tôi chưa bao giờ thấy..” hình như không có tác dụng bao nhiêu. Nhưng cũng phải bắt đầu bằng câu này: Tôi chưa bao giờ thấy lo âu khi qua nước Mỹ— cho đến năm 2025, khi nước Mỹ bước vào ‘kỷ nguyên’ mới. Nói tới lịch sử, mặc nhiên nói đến sự thay đổi. Ngay cả vũ trụ không người (‘người’ ngoài hành tinh không kể) còn thay đổi, huống chi những nơi con người có mặt. Con người với thất tình lục dục, với bản ngã, với ước mơ, với hy vọng. Những tính cách rất người đó mặc nhiên dẫn đến thay đổi — thay đổi để có một cuộc sống tốt đẹp hơn, cho cá nhân, cho đất nước, cho nhân loại.

Bản thân tôi cũng từng trải qua một câu chuyện tương tự. Hồi trẻ đi làm cho một công ty xây dựng của một thằng bạn học. D. là giám đốc, còn tôi là nhân viên bán hàng. Thấy cuối tuần tôi hay đi làm các công tác từ thiện, D. nói “…Tao mà như mày sẽ dành thì giờ để kiếm tiền. Thêm vài chục năm năm nữa, tao sẽ có thật nhiều tiền, lúc về già sẽ làm từ thiện cho đáng!...” Bạn có phần đúng. Điều này cũng giải thích phần nào tại sao bạn thì làm giám đốc, còn tôi chỉ là nhân viên. Tôi còn nói với D. rằng việc điều hành một công ty tạo ra công ăn việc làm cho 100 người còn có lợi ích cho xã hội hơn làm từ thiện nhiều. Xã hội rất cần có những người có khả năng lãnh đạo như D.

(Hollywood, 15 tháng 12) - Giới điện ảnh Hoa Kỳ và cả chính trường Washington đồng loạt phản ứng gay gắt sau khi Tổng thống Donald Trump đăng một lời bình bị xem là vô cảm và cay độc về cái chết của đạo diễn Rob Reiner và Vợ Michele Reiner. Trên mạng Truth Social, Tổng thống viết rằng Reiner “đã qua đời vì cơn giận dữ do chính ông ta gieo ra cho người khác,” rồi gán cho ông một thứ gọi là “hội chứng rối loạn ám ảnh Trump,” trong lúc bi kịch gia đình vẫn còn chưa ráo máu, theo tờ Daily Mail.

Một chiếc đồng hồ bỏ túi bằng vàng – từng nằm im dưới đáy Bắc Đại Tây Dương hơn một thế kỷ – vừa được đánh thức khỏi giấc ngủ dài bằng mức giá kỷ lục: 1,78 triệu bảng Anh. Chiếc đồng hồ ấy thuộc về Isidor Straus, người cùng sáng lập chuổi cửa hàng Macy’s, một thương gia 67 tuổi đã nằm lại cùng con tàu huyền thoại Titanic trong đêm định mệnh năm 1912. Chiếc đồng hồ – một mẫu Jules Jurgensen 18 carat khắc chữ, được tặng nhân sinh nhật lần thứ 43 của ông vào năm 1888 – nay trở thành hiện vật Titanic có giá cao nhất từng được bán. Kỷ lục cũ vốn thuộc về một chiếc đồng hồ vàng khác từng được trao cho thuyền trưởng con tàu cứu hơn 700 người, bán năm ngoái với giá 1,56 triệu bảng.

Thỉnh thoảng chúng tôi hay tới thăm ông niên trưởng Hải Quân của tôi. Ông đã gần 90 tuổi, mái tóc đã bạc trắng, bên khuôn mặt nhiều vết nhăn, đi đứng chậm chạp, nhưng ông vẫn minh mẫn, trí nhớ vẫn rành rẽ về những câu chuyện thời cuộc xa xưa, và hát vẫn rất hay. Lần thăm viếng vừa qua, ngồi nói chuyện với ông lâu hơn. Trong câu chuyện ông kể: “mình qua đây làm việc vất vả, mong ngày về hưu đưa vợ con đi du lịch cho biết đó biết đây, nhưng không thành, vì bà vợ bị tai biến mạch não khiến nửa người bị tê liệt phải ngồi xe lăn đã 25 năm qua, đi đâu cũng khó khăn”. Tôi bồi hồi xúc động, nhìn ông với tất cả sự cảm thông.

Cuộc sống này không có ai là hoàn hảo mà cũng không có cái gì là hoàn toàn, tất cả mọi sự vật trên đời này đều có khiếm khuyết và không vĩnh cửu. Chính vì thế nếu ai cố gắng đi tìm sự tuyệt đối, họ sẽ thất vọng. Câu thơ trên muốn nói lên ý tưởng, hãy chấp nhận và trân trọng những khiếm khuyết của nhau để chúng ta tới gần nhau hơn, hiểu nhau hơn. Nhà khoa học nổi tiếng Stephen Hawking còn đi xa hơn nữa, ông khẳng định „Nếu không có sự không hoàn hảo, cả bạn và tôi đều không tồn tại” ("Without imperfection, neither you nor I would exist."). Ông muốn nói sự „không hoàn hảo“ của vũ trụ, những giao động đột biến trong quá trình tiến hóa, những sai lệch trong định luật vật lý đã là những điều kiện để tạo nên sự sống trong đó có con người.

Suốt hơn nửa thế kỷ qua, Nghịch Lý Fermi (Fermi Paradox) luôn là một câu đố hóc búa ám ảnh giới thiên văn học. Nói một cách ngắn gọn, nghịch lý này đặt ra câu hỏi: Nếu vũ trụ đã gần 14 tỷ năm tuổi, một khoảng thời gian quá đủ để các nền văn minh tiên tiến, xã hội hiện đại, công nghệ cao phát triển và du hành giữa các vì sao, vậy thì tất cả họ đang ở đâu? Sao chưa có ai ghé qua Địa cầu để “chào một tiếng”?

Trong một bài viết đăng trên trang mạng Psychology Today, Tiến Sĩ Jeff Degraff kể lại một trải nghiệm khá thú vị của mình. Ông cho biết cách đây không lâu, ông bị mắc kẹt. Không phải là kẹt xe hay xếp hàng, mà là một khoảnh khắc mịt mờ về mặt tinh thần. Ông không thể suy nghĩ sâu sắc, không thể cảm nhận được những gì mình đang tiếp xúc. Rồi bất chợt một bài hát hiện lên trong đầu. Không phải bài hát mới nghe gần đây, và cũng không phải bài hát mà ông yêu thích. Nhưng lời bài hát thật sự chạm đến trái tim của ông. Chúng nói lên một điều gì đó mà ông không thể diễn đạt thành lời. Giống như não không muốn nói những lời đơn giản, nên đã quyết định cất tiếng hát.

Cựu Ước chép: “Thiên Chúa lấy đất sét nặn ra ông Adam theo hình ảnh của Ngài. Sau đó làm ông mê đi rồi rút một chiếc xương sườn ra tạo thành bà Eva, dẫn tới tặng cho ông Adam. Ông nói: “Phen này, đây là xương bởi xương tôi, thịt bởi thịt tôi! Nàng sẽ được gọi là đàn bà, vì đã được rút từ đàn ông ra”. Con người và vợ mình, cả hai đều trần truồng mà không xấu hổ trước mặt nhau”. Đọc đoạn sách Sáng Thế Ký này, tôi bâng khuâng. Vậy là hai ông bà chưa trưởng thành, nhìn nhau như hai đứa trẻ ở truồng tắm mưa, chẳng động tĩnh chi. Thua xa ông Luân Hoán.

Sáng Chủ Nhật, ngày 19 tháng 10, giữa lúc khách tham quan vẫn đang tấp nập trong viện bảo tàng Louvre, một nhóm gồm bốn tên trộm bịt mặt đã thực hiện vụ trộm liều lĩnh hiếm thấy. Bốn kẻ bịt mặt đã đột nhập Bảo Tàng, dùng cần cẩu phá vỡ cửa sổ tầng trên của tòa nhà Galerie d’Apollon, khu trưng bày các bảo vật hoàng gia Pháp, cuỗm đi những món báu vật vô giá rồi tẩu thoát bằng xe gắn máy (motorbike).
1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.