Hôm nay,  

Gian Sách Giữa Đổ Nát

25/07/202500:00:00(Xem: 526)

Book stall
 Ảnh: Eqraa Ketabak tại trại Nuseirat Camp.  Photo courtesy của tác giả Esraa Abo Qamar, đăng trên trang The Electronic Intifada ngày 15 tháng 7, 2025.

Trong lòng trại tị nạn Nuseirat, nơi bom đạn từng san bằng mọi thứ, hai anh em trẻ tuổi nhà Abdullah vừa dựng lên một gian sách nhỏ như lời khẳng định: ý chí sống còn của dân Gaza không dễ bị chôn vùi.
  
Giữa đống gạch vụn và tro bụi ngay trung tâm Dải Gaza, một góc đời sống tưởng đã bị xóa sổ nay bỗng hồi sinh — bằng những trang sách.

‘Eqraa Ketabak’, nghĩa là Hãy Đọc Sách Của Bạn, là một gian hàng đơn sơ đặt giữa đường phố tan hoang trong trại tị nạn Nuseirat. Sách được xếp ngay ngắn trên những tấm ván gỗ tạm, bìa màu rực rỡ nổi bật giữa gam xám của chiến tranh. Đủ loại sách – tiểu thuyết, thơ, triết học, đức tin – hiện diện như những mảnh ghép cuối cùng còn sót lại của một nền văn hóa bị bức tử.

“Chúng phá huỷ từ bên ngoài. Chúng ta dựng lại từ bên trong,” nhà văn Palestine Hassan al-Qatrawi viết. “Cơn đói thể xác là tạm bợ. Nhưng cơn đói tri thức là vĩnh viễn.”

Chủ nhân gian sách là hai anh em Salah và Abdullah Sarsour, cư dân trại Nuseirat. Họ mất nhà trong cuộc tàn sát của quân đội Israel, phải trú nhờ tại một trường học gần đó. Tuy thế, tình yêu dành cho sách không mất đi vì bom đạn.

Dù đường sá bị phong tỏa, Abdullah vẫn liều mình lên tận Gaza City để tìm sách, ghé qua những hiệu sách từng là biểu tượng như Samir Mansour Bookshop. Về sau, thay vì tiếp tục hành trình đầy hiểm nguy ấy, hai anh em quyết định làm điều ngược lại: mang sách đến cho người trong trại.


Họ gom toàn bộ tiền tiết kiệm, mua đợt sách đầu tiên, bày ra vỉa hè không phải để buôn bán mà để sẻ chia. “Chúng tôi chỉ muốn người khác cũng được đọc,” Salah nói. “Không phải kinh doanh, mà là nối lại sợi dây giữa người và chữ.”

Gian sách không chỉ là nơi mua bán. Trẻ em đến lật giở truyện tranh, người lớn tìm lại bài thơ xưa, nhà văn tìm cảm hứng. Giữa tiếng bom, họ cùng đọc. Và cùng viết.

Như trường hợp của Amal Abu Saif, nhà văn trẻ đang sống trong trại tị nạn. Không có trường lớp, không điện, không giấy. Cô viết bằng điện thoại – từng chút một, rồi gom lại thành tiểu thuyết đầu tay mang tên Atheer Gaza (Gaza Yêu Dấu). Tác phẩm được xuất bản khắp thế giới Ả Rập. Riêng ở Gaza, Amal vẫn chờ một ngày được in và phát hành tận tay độc giả quê nhà.

“Tôi không muốn tiếp tục sống như một kẻ chỉ biết chờ đợi. Tôi muốn làm điều gì đó,” Amal nói. “Tôi muốn kháng cự, bằng ngòi bút.”

Tháng 4 năm 2024, Liên Hiệp Quốc xác nhận ít nhất 13 thư viện công lập tại Gaza đã bị phá huỷ. Cùng lúc, hàng loạt trường học, đại học, giảng viên và học sinh trở thành mục tiêu. Cuộc tấn công không chỉ nhắm vào gạch đá — mà vào ký ức, tri thức, và căn cước của một dân tộc.

Nhưng như người Palestine vẫn nói: ý tưởng không chết. Chừng nào còn chữ nghĩa, còn người đọc và người viết, Gaza vẫn còn linh hồn.

Cung Đô sưu tầm & biên dịch
Nguồn: Theo bài viết của Esraa Abo Qamar, đăng trên trang The Electronic Intifada ngày 15 tháng 7, 2025. A book stall in the rubble nourishes hungry minds, The Electronic Intifada, 15 tháng 7, 2025.
 

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
1234567Trang sauTrang cuối

Belzoni, một thị trấn chừng hai ngàn dân ở Mississippi, lâu nay được quảng cáo là “Kinh đô Catfish của thế giới”. Nhưng với người da đen, cái tên ấy còn gợi lại một chuyện khác: một trong những vụ treo cổ thời dân quyền đầu tiên trên đất Mỹ ở thế kỷ này. Ngày 7 tháng 5 năm 1955, hai người thuộc tổ chức White Citizens’ Council ở địa phương nhắm thẳng vào ca-bin xe của Mục sư George Lee mà bắn; mấy viên đạn xé nát nửa phần dưới gương mặt ông. Lee là một trong những người đồng lập hội NAACP tại Belzoni, là người da đen đầu tiên ghi tên đi bầu được ở hạt Humphreys kể từ thời Tái thiết. Không những thế, ông còn vận động cho hơn trăm người da đen cùng thị trấn ghi tên vào danh sách cử tri, một con số đáng kể nếu nhớ tới kích thước nhỏ bé của Belzoni và bầu không khí bạo lực luôn treo lơ lửng trên đầu người da đen dám dùng lá phiếu của mình giữa thời Jim Crow

Một năm sau khi Donald Trump trở lại Bạch Ốc, một cuộc thăm dò dư luận quốc tế quy mô lớn cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: khẩu hiệu “Làm Cho Nước Mỹ Vĩ Đại Trở Lại” của ông dường như lại đang góp phần nâng vị thế toàn cầu của Trung Quốc, thay vì củng cố vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ.

Khi Donald Trump tái đăng cử, ông đem lại cho cử tri Hoa Kỳ một câu hứa làm yên lòng quần chúng mỏi mệt: chấm dứt những cuộc chiến tranh vô tận, đã kéo dài qua nhiều thập niên, vắt kiệt ngân khố và làm khô khan niềm tin. Song lời hứa ấy, tự bản chất, không xây trên lý tưởng mà chỉ phản chiếu tâm lý mệt mỏi của một quốc gia đã can dự quá lâu vào những cuộc phiêu lưu quân sự ngoại biên. Nhưng khi quyền lực quay lại tay ông, điều thế giới cần theo dõi không còn là khẩu hiệu “chấm dứt chiến tranh” mà ông lập lại trong các cuộc mít-tinh, mà là cách Hoa Kỳ thực sự sử dụng sức mạnh của mình trong những tình thế cụ thể.

Chưa kịp nguội chuyện bắt tổng thống Venezuela, thì hôm sau, Donald Trump đã lại nhìn lên phía Bắc, nói một câu khiến cả châu Âu lạnh gáy: “Nước Mỹ cần Greenland cho an ninh quốc gia.” Câu nói bật ra trên chuyên cơ Air Force One, nhưng hiệu ứng thì lan nhanh hơn gió Bắc Cực. Vài giờ sau, bà Katie Miller – vợ của cố vấn Stephen Miller – đăng bản đồ Greenland phủ kín cờ Mỹ, ghi vỏn vẹn một chữ “SOON.” Sáng hôm sau, chính Stephen Miller xác nhận trên CNN: “Nếu Hoa Kỳ muốn bảo vệ NATO và quyền lợi ở vùng Bắc Cực, thì hẳn nhiên Greenland nên là một phần của chúng ta.” Rồi ông thẳng đà nói quả quyết: “Sẽ không ai dám đối đầu quân sự với Hoa Kỳ vì tương lai của Greenland.”

Có một lối lập luận dễ nghe vì nó đơn giản: Đan Mạch chích ngừa ít hơn cho trẻ em mà chẳng sao, vậy có phải Hoa Kỳ hẳn đã làm quá tay. Trên bảng so sánh, mười mũi chích so với mười sáu mũi, con số ấy trông gọn gàng, sáng sủa. Nhưng chính cái gọn gàng đó lại là một nỗ lực rút ngắn đường, và con đường khoa học, hễ đi tắt, thường dẫn đến những hậu quả khó lường.

Trên những triền đồi cát đỏ ven biển Cox’s Bazar, nơi hơn một triệu người Rohingya chen chúc trong các túp lều lợp bạt giữa mưa nắng khắc nghiệt, cô gái mười bảy tuổi tên Hasina ngồi lặng bên chiếc điện thoại cũ trên đó in dòng chữ Forever Young. Với em, đó là vật kỷ niệm cuối cùng còn sót lại từ những ngày đi học – thời gian ngắn ngủi khi tuổi thơ vẫn còn có chỗ trú ngụ trong khu trại tị nạn này. Từ ngày trường học bị đóng cửa vì nguồn viện trợ quốc tế đột nhiên bị cắt, giấc mơ sách vở của em tan rã cùng sự yên ổn mong manh mà gia đình bám víu suốt gần tám năm qua.

Chỉ trong vài ngày cuối tuần qua, bạo lực như nổi cơn lốc. Sinh viên bị bắn trong lớp ở Đại học Brown. Người Do Thái gục ngã trên bãi biển Bondi, Úc châu, ngay ngày đầu lễ Hanukkah. Một đạo diễn tài danh cùng vợ bị sát hại — nghi do chính con trai. Quá nhiều thảm kịch trong một thời khắc ngắn, quá nhiều bóng tối dồn dập khiến người ta lạc mất hướng nhìn. Nhưng giữa lúc chưa thể giải được gốc rễ, ta vẫn còn một điều có thể làm: học cho được cách ứng xử và phản ứng, sao cho không tiếp tay cho lửa hận thù. Giữ đầu óc tỉnh táo giữa khủng hoảng giúp ta nhìn vào ngọn cháy thật, thay vì mải dập tàn lửa do người khác thổi lên.

Tại Quốc hội, nhiều dân biểu và nghị sĩ Cộng hòa đang lo lắng cảnh báo rằng đảng của họ chưa đối phó đúng mức với nỗi lo chi phí sinh hoạt của người dân. Và sự dè dặt đó trở nên rõ ràng hơn khi Tổng thống Donald Trump nhiều lần xem vấn đề này chỉ là “trò bịp” do Dân chủ dựng lên. Nhiều dân cử Cộng hòa cho rằng họ thừa hưởng mức giá cao từ thời Tổng thống Joe Biden, nhưng cũng nhìn nhận rằng chỉ trông vào lời giải thích ấy sẽ không đủ. Nếu đảng không đưa ra một thông điệp thuyết phục và không có biện pháp thực sự, họ có thể mất đa số mỏng manh hiện tại.

Hồi mùa giải 2021, nghe lời “xúi dại” của nhỏ bạn bên Seattle kêu tôi gửi bài dự thi VVNM, tôi đồng ý cái rụp mà không cần tìm hiểu thể lệ cuộc thi, bởi tôi nghĩ, tôi mê nước Mỹ từ khi còn bé, thời VNCH rồi cơ, giờ chỉ việc viết ra, dễ như ăn cơm sườn, mặc dù ông xã tôi là người nghi ngại, cản trở, phản đối, người ta thi Viết Về Nước Mỹ, em ở Canada “với” tay qua bển, chắc gì “ăn” ai? Vậy mà tôi trúng giả Đặc Biệt. Nhưng tôi không thể tham dự nhận giải vì ba tôi mất (95 tuổi) ngay dư âm mùa dịch năm đó .

Năm 1968 tại Mỹ Lai, trung úy William Calley bị truy tố vì ra lệnh thảm sát thường dân Việt Nam¹. Tòa quân sự kết luận rằng một mệnh lệnh “mà bất cứ người bình thường nào cũng nhận ra là tội ác” thì không được phép thi hành — và lời biện minh “tôi chỉ làm theo lệnh” không thể cứu ai khỏi trách nhiệm. Một năm sau, trong vụ án United States v. Keenan, tòa nói rõ: người bóp cò vẫn chịu trách nhiệm, dù cấp trên ra lệnh².Năm 1966, ba binh sĩ “Fort Hood Three” từ chối sang Việt Nam và bị kết án tù³. Lằn ranh ấy đã có từ lâu: từ chối lệnh có thể bị xử, nhưng thi hành lệnh bất hợp pháp đôi khi còn bị xử nặng hơn.
1234567Trang sauTrang cuối
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.