Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
EagleBrand-Vietbao-1230x152-12042022-viet

Tưởng niệm Thi sĩ Cung Trầm Tưởng: Bặt một Cung Trầm

13/10/202211:12:00(Xem: 895)

Tưởng niệm

Pic 1. Cung Tram Tuong
Chân dung Thi sĩ Cung Trầm Tưởng [1932-2022]



Được tin Thi Sĩ Cung Trầm Tưởng mất, tôi bỗng chợt thấy như mình vừa mất một cái gì thật quý báu, như... "Chực rớt cái gì dường thủy tinh..." (thơ Cung Trầm Tưởng) . Có một cái gì đang lóng lánh chợt tắt ngấm vào không gian. Thật vậy, chúng ta vừa mất đi một nhà thơ lớn, một vóc dáng thơ thật thân quen trong thế giới thơ ca mà tôi và nhiều người hằng yêu mến.

 

Cung Trầm Tưởng cuối cùng rồi cũng giã từ nỗi buồn phố sá. Thôi không còn nghe tiếng bi ai, tiếng guốc gõ nhịp đêm hạ, tiếng xe lăn ngoài tha ma mà tìm về ánh lửa ấm cúng chập chờn nào đó ở phía bên kia bờ bỉ ngạn. Mơ hồ đâu đó là tiếng rạn nứt trong như pha lê của một đêm say, tôi cảm được phút chia biệt phải đến, đành nói câu giã từ, ngừng giây bịn rịn. Ừ, ông phải lên đường, phải rời tay rồi, sương thu có rơi, heo may có lạnh, thì ánh đèn của gã dẫn đường cũng chấp chới đưa ông ra khỏi lòng phố thị để đi về nẻo ngoại ô, phía bên kia trời rồi.

Xin thắp nén hương lòng tiễn ông đi về miền phương ngoại thật thong dong.

 

Mùa thu Paris đã im hơi, rượu đỏ đã đổ xuống, người em mắt nâu giờ xa ngái, trái sầu cũng rụng theo chiếc lá công viên ngoài kia theo tác giả bài thơ "Mùa thu Paris" bất hủ. Phạm Duy đã đưa "Mùa Thu Paris" và "Tương Phản- Bên Ni, Bên Nớ" của Cung Trầm Tưởng vào lòng muôn triệu người Việt, giờ ông đã có dịp gặp lại người nhả tơ lòng mình lên khuôn nhạc của ông, ở một cõi tịnh xa xôi nào đó.

 

Tình cờ làm sao, ông lại ra đi vào mùa thu, để lá vàng cùng ào ạt đổ xuống tiễn chân ông. Tôi nhớ những đêm mưa buồn nằm nghe Khánh Ly thổn thức bài "Bên Ni, Bên Nớ" mà thấy lòng mình chùng xuống hoang liêu đến vô cùng. Hình ảnh, âm thanh, ngôn từ, ngữ nghĩa của bài thơ tự do khó phổ này đã được Phạm Duy phổ nhạc, tôi thấy phải nói là hay tuyệt vời. Giọng hát Khánh Ly thật cao vút trong âm thanh của dàn nhạc thâu âm trước 1975 ngày ấy, đã thăng hoa được toàn vẹn bài thơ phổ nhạc rất sâu sắc và khó hát này. Có lẽ ít người nghe, biết bài hát này như bài "Mùa thu Paris", nhưng với tôi đây là bài hát gây cho tôi nhiều ấn tượng.

 

Tương Phản

 

Đêm chớm, ngày tàn

Theo tiếng xe lăn về viễn phố

Em ơi!

Sương rơi

Ngoài song đêm hạ

Ôi buồn phố xá...

Hoang liêu về chết tha ma

Tiếng chân gõ guốc: người xa vắng người

Em có nghe dồn giã

Bước ai vất vả

Bóng ai chập chờn

Hồn ai cô đơn

Say sưa tìm về ấm cúng

Em có nghe bi ai

Tình ai ấp úng

Thương ai lạc loài

Ăn mày sáng lạn một ngày mai

Đêm nay say đất lở

Em có nghe rạn vỡ

Ra muôn mảnh ly rơi

Pha lê vạn chuỗi cười

Bên nớ dạ thành khoe tráng lệ

Trơ trẽn giai nhân phô loã thể

Bên ni phố vãng lòng ngoại ô

Em có nghe mơ hồ

Bước ai thao thức

Gõ nhịp hẹn hò

In dài ngõ cụt

Bóng ai giang hồ

Bên nớ bên ni đêm lạnh cả

Lạnh đêm mà chẳng lạnh vuông phòng

Em ơi bên trong

Dù chia ly đôi phút

Đồng mang nhớ đèo mong

Hai tâm hồn giam kín

Bốn mắt xanh bịn rịn

Anh ngồi làm thơ

Anh ngồi bấm đốt con thơ ra đời

Bên ngoài liếp ngỏ sương rơi

Bên trong kín gió ấm ơi là tình!...

 

Bài thơ này đã được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc thành bài hát "Bên ni, Bên nớ."

 

Nói về mình, Cung Trầm Tưởng có lần đã tâm sự, "Tôi sinh ra để làm thơ, mà là thơ buồn, nên tôi chọn tên mình là "Cung Trầm Tưởng". Ông dùng nhiều thể thơ khác nhau để làm thơ nhưng có lẽ nhiều nhất là lục bát. Những bài thơ ông làm sau 1975, về quê hương, chiến tranh và tù đày trong thời gian 10 năm tù cải tạo, phần lớn là lục bát. Tuy nhiên những bài thơ khiến ông nổi tiếng lại những bài thơ tự do hay 4, 5, 7 chữ trong tập "Tình ca" mà ông làm trước 1975. Trong thơ tình ông tụng ca thiên chức của người nữ, trân quý, âu yếm, dịu ngọt và cảm thông.

 

Thai Nghén

 

Da em thai nghén trái ươm xanh

Xót vị me chua đến ngái mình.

Qua chăm chút mớm giâm mầm mạ

Chực rớt cái gì dường thủy tinh.

Trái hút nhựa san cành uốn trĩu

Lay e có thể sẩy nhân giòn.

Dẫu ân cần dựng công trình đỡ,

Sợ đổ dập vùi hồn nhú non.

Anh cúi hôn tay dài nõn ngón,

Mắt hiền diệu ẩn ánh tà hôn.

Anh ôm vóc dáng em mềm lụa,

Gió thổi bay lên tóc ải bồng.

Anh giấu em trong cánh tay ngăn,

Rào em cách biệt một không gian.

Quanh em chỉ có hồ êm lặng,

Không thác và không nước lũ ngàn.

Mắt anh đèn bão thắp đêm thâu.

Em ạ, ngực đây em gối đầu.

Vai đây chỗ tựa hồn nao núng

Rồi lặng lẽ chờ phút trở đau.

Cứ ngủ đi em yên thấm mộng.

Đắp trên bụng mẹ yếu và thiêng

Tình anh che chở làm mền ấm.

Mang nặng đẻ đau ôi ! đức mẹ hiền.

Ấm ủ trong em huyền diệu lý

Âm dương giao hưởng, máu chan hoà.

Nay nằm ngậm rễ rau liền ruột,

Mai mở miệng chào tiếng khóc oa.

Mai nõn nà tươi phơi ánh sáng

Thiên nhiên kiến trúc một mô hình,

Một kỳ tích viết lên da dẻ

Sức sống bừng bừng nét hiển vinh.

— 1951

 

Là một người từng học trường Tây và du học tại Pháp, ông đọc thơ Charles Baudelaire và cảm phục người nữ Baudelairien để

cảm tác mấy vần tụng ca như sau:

 

Em ướp trầm hương ngan ngát thánh

Ngồi trong đời cũng ngự ngôi trên

Em gần gũi cũng thiêng khôn kể

Dạy dỗ thi ca ý niệm đền

Bát quái thu trong lồng ngực nõn

Ngũ hành tụ lại bàn tay thon

Rốn em trái đất bày phương trận

Vũ trụ trồng ươm mô thức tròn

Là khởi sự cùng là kết thúc,

Đầu nguồn mạch nước, cuối dòng sông,

Em sinh sôi những áng cầu vồng

Trước Sách Ước đến sau cùng Lịch Sử.

 

Thơ tù ca nói về tù đày, chiến tranh và thân phận con người, ông viết rất nhiều và may mắn được bạn tù yêu thơ ông đã bảo mật, thuộc lòng hay giấu và mang giúp thơ ông ra hải ngoại. Nếu không, công an phát giác, ông chỉ còn là một nắm xương khô nằm ở một nơi đèo heo hút gió nào đó của Hoàng Liên Sơn.

 

Bóng mẹ chiều thu

– Kính dâng Mẹ

 

Mẹ gầy guộc đến thăm con hấp tấp,

Quảy gánh về chiều sập ở non Tây.

Mưa gió quất lưng tre cong phần phật,

Bóng mẹ mờ lần khuất giữa mù mây.

Đất lầy lội, đường quê trơn khấp khểnh,

Mẹ long đong lận đận dáng lưng gù.

Mảnh trời xám kẽm gai rào bấu nát,

Mẹ đi rồi xao xác cả trời thu.

Mẹ là mẹ chú em nào hình sự ?

Dáng lưng gù làm nhớ đến mẹ tôi,

Mẹ nẻo xa mưa nắng ắt bồi hồi,

Ai đỡ mẹ đi nghiêng sầu goá bụa ?

Mưa gió quất lưng tre còng vất vả,

Vóc mai kia na ná nét hao mòn

Của mẹ ruột quằn đau cho tiếng khóc

Đến cuối đời lại chong bóng chờ con.

 

Con của mẹ giờ nằm trong ngục thất,

Vận nước nghèo lại gặp phải thời xui,

Bao thanh xuân hảo vọng bị chôn vùi,

Đồng lúa mới chết non từng nhánh mạ

 

Trời Nam ấy huyên rơi vàng mấy lá ?

Chiều nơi đây trời giá phủ sương đầy.

Xin thử hỏi lòng con như tấc cỏ

Sao báo đền tình mẹ ngất toà mây.

 

Con xin hứa, lại một lần nữa hứa

Nợ ơn đời sẽ trả trọn nay mai,

Đỡ mẹ đi thư thái nốt đường dài

Để có một lần vì con mẹ ngẩng mặt.

— Trại tù Hoà Bình, 1978

 

Trong chặng đường dài 90 năm tại thế, ông để lại rất nhiều sáng tác nhất là sau năm 1975. Ông đã gom tất cả lại trong cuốn "Một hành trình thơ 1948-2018", gồm 7 thi tập. Bạn đọc yêu thơ ông có thể tìm đọc cuốn sách này trên trang web của Việt Tide.

 

– Trịnh Thanh Thủy

 

Tiểu sử ngắn


Cung Trầm Tưởng, tên thật là Cung Thức Cần, sinh tại Hà Nội. (1932-2022) Năm 15 tuổi bắt đầu làm thơ, và có tập thơ đầu tay tên là Sóng đầu dòng. Học Trung học tại trường Chasseloup Laubat. Du học tại Pháp, Trường Kỹ sư không quân ở Salon-de-Provence. Tốt nghiệp trở về nước làm trong ngành không quân của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, với cấp bậc cuối cùng là Trung Tá. Dưới chế độ cộng sản, ông bị bắt đưa đi cải tạo 10 năm trong 8 trại giam và thả về với thêm 3 năm quản chế. Định cư tại Hoa Kỳ, tốt nghiệp Cao Học Khí Tượng tại Saint Louis University, Hoa Kỳ và Quản Trị An Ninh Quốc GiaVà Tài Nguyên Quốc Phòng Hoa Kỳ- hậu đại học.

Hai bài thơ của ông là "Mùa thu Paris" và "Vô đề" (thơ trường thiên) xuất hiện trong tuyển tập Đất đứng của nhóm Quan Điểm (gồm Mặc Đỗ, Vũ Khắc Khoan, Nghiêm Xuân Hồng) đã làm người đọc chú ý. Ông chủ trương tờ Văn nghệ mới và cộng tác thường xuyên cho các tạp chí Sáng tạo, Hiện đại, Nghệ thuật, Văn, Khởi hành...

Phạm Duy đã phổ nhạc một số bài thơ của ông, đó là những bài "Mùa thu Paris", "Chưa bao giờ buồn thế" (Phạm Duy gộp lại và lấy tên là "Tiễn em"), "Bên ni bên nớ", "Khoác kín" (Phạm Duy lấy tên "Chiều đông"), "Kiếp sau", "Về đây"... Tổng cộng trong 13 bài thơ trong tập Tình ca của ông thì 6 bài Phạm Duy chọn phổ nhạc.

Tác phẩm của Cung Trầm Tưởng đã in:

  • Tình ca (Sài Gòn: Công đàn, 1959)
  • Lục bát Cung Trầm Tưởng (Sài Gòn: Con đuông, 1970)
  • Lời viết hai tay thơ tù cải tạo (Bonn: Imn, 1994)
  • Bài ca níu quan tài thơ tù cải tạo (tác giả tự xuất bản, Minnesota, Hoa Kỳ, 2001)
  • Một hành trình thơ (Falls Church, Virginia: Tiếng Quê Hương, 2012)

 

Hình ảnh:

Pic 2 CTT thời trẻ

Cung Trầm Tưởng ở Luxembourg thời sáng tác bài thơ "Mùa thu Paris,1954.

Pic 3 hình kỷ niệm .jpg sn

Hình kỷ niệm cùng bằng hữu. Hàng đứng từ trái: NAG Nguyễn Văn Liêm, NAG Nick Út, Trịnh Thanh Thủy, NB Ông Như Ngọc, NAG Thái Đắc Nhã; Hàng ngồi: MC Trần Quốc Bảo, TS Cung Trầm Tưởng, Khách mời, NB Vũ Phương Dung. (Sept. 12, 2014).

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tôi mới được người bạn gửi cho một câu hát, gợi nhớ đến một bài ca từ lâu đã trốn vào quên lãng: “Ta yêu cô Hằng đêm xưa xuống trần…” Than ôi! Lâu rồi sao không còn thấy ai hát bài "Chú Cuội" của Phạm Duy nữa?...
Hễ nghe một đứa báo động, bọn trẻ con lại túa ra vừa cười vừa chạy vừa chỉ trỏ vừa bắt đầu hát lên bài "Vè vẻ vè ve..." Đằng kia, một người đàn ông rách rưới, hốc hác, chân nam đá chân chiêu nghênh ngang đi lại. Miệng gã cứ lầm bầm chửi rủa...
Những ngày tháng hai, cô luôn nhớ anh da diết. Và cô không hiểu tại sao. Một số năm về trước, cũng vào một ngày tháng hai, cô đã bắt đầu một câu chuyện về anh trên blog của mình, tựa đề "Mối tình thứ nhất", nhưng với tính dông dài tỉ mỉ cố gắng ghi lại như nhật ký của mình cô chưa bao giờ kể được qua cái lần họ đi Crown xem phim với nhau, bộ phim "Một vụ giết người hoàn hảo" dù cô vẫn nhớ như in bầu trời Melbourne trắng nhợt lúc mười hai giờ đêm đó...
Ba ơi, chúng con cảm ơn ba đã cho chúng con niềm hạnh phúc đó. Và hạnh phúc càng trọn vẹn hơn khi ba là niềm tự hào của chúng con, là Tấm Chắn vững chãi cho mỗi chúng con. Tấm Chắn đó được nung đúc bằng chất liệu yêu thương, nhân từ, độ lượng, tin cậy. Tấm Chắn đó vững chãi đến độ, dù chúng con đứa đã có con có cháu, vẫn cảm thấy bé bỏng khi chạy về ôm lưng ba, dụi đầu vào đó mà hít thở hương thơm tình phụ tử...
Không biết ở các xứ lạnh khác thì sao, chứ ở Canada, khi mấy tháng cuối năm chuyển mùa, đón mùa đông lạnh lẽo thì hễ gặp nhau, câu đầu tiên người ta nói với nhau là về... tuyết!
Bé Nga đi học về nhằm lúc chị Liễu đang ngồi sửa áo quần. Bé tò mò đứng lại nhìn: chỉ toàn là đồ cũ. Chắc ai mới cho mệ ngoại đây, bé vừa ngẫm nghĩ vừa bước lại lục mớ đồ bà đã sửa xong. Thấy có tới hai bộ nhỏ cỡ thân hình mình, bé tỏ ra thất vọng...
Mùa Giải Bóng Đá Quốc Tế, khi những người hâm mộ bóng đá rộn ràng bàn tán về những cặp giò vàng, về những đường banh đẹp, những cú đá long trời lở đất, lòng tôi bùi ngùi, xốn xang nhớ mùa Giải Bóng Đá Quốc Tế năm 2006 được tổ chức tại Đức. Đây là lần thứ hai, sau 32 năm, nước Đức được làm chủ nhà đón tiếp 31 đội bóng từ khắp nơi trên thế giới đến tranh chức vô địch. Hãng tôi đang làm, từ xếp lớn đến nhân viên quèn, ai cũng ghiền xem bóng đá, ngoại trừ tôi. Tuy vậy, tôi vẫn tham gia những cuộc chuyện trò sôi nổi về bóng đá, cùng đồng nghiệp hòa vào không khí vui tươi, tưng bừng trong văn phòng...
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.