Hôm nay,  

Tại Sao Con Gà Tây Gọi Là ‘Turkey’?

26/11/202112:18:00(Xem: 3548)

Tai sao con ga tay duoc goi la turkey 01
Gà tây trong rừng. (nguồn: https://www.pbs.org)

 

Nhân mùa Lễ Tạ Ơn với món ăn truyền thống không thể thiếu là gà tây, Việt Báo xin dịch bài viết của Giáo Sư Jack Lynch dạy tại Đại Học Rutgers University – Newark, mà trong đó đề cập đến một thắc mắc của không ít người rằng là tại sao con gà này lại có tên là ‘Turkey’ tức Thổ Nhĩ Kỳ, và một số chuyện có liên qua đến cái tên gà tây này. Bài này được đăng trên trang mạng https://theconversation.com hôm 22 tháng 11 năm 2021.

 

*******

 

“Ngày Lễ Con Gà Rừng -- Meleagris Gallopavo Day” có một chút khó nghe. Đó có thể là lý do tại sao Lễ Tạ Ơn, hầu hết mọi người sẽ chọn gọi là “Ngày Lễ Gà Tây” ít chính xác hơn theo khoa nghiên cứu các loài chim.

Và như gà tây là loại thịt đa năng -- hãy nghĩ đến các chọn lựa còn lại! – cũng thế chữ “gà tây,” có thể chỉ mọi thứ từ chính con gà tới một quốc gia Châu Âu có đông dân tới những thất bại của phim.

Là một học giả nghiên cứu về nguồn gốc của chữ, tôi rất thích “nói về gà tây” – không chỉ bằng cách nào con chim được đặt tên như thế, nhưng cũng về cách nào chữ này đã được cải biến qua thời gian. Nhưng hãy bắt đầu với những gì đã trở thành trung tâm của hầu hết những bữa ăn tối vào Ngày Lễ Tạ Ơn.

Gà tây Bắc Mỹ -- loại mà nhiều gia đình sẽ ăn vào Lễ Tạ Ơn – đã được thuần hóa tại Mexico khoảng 2,000 năm trước.

Người Châu Âu lần đầu tiên nhìn thấy những con gà tây vào khoảng năm 1500, khi những nhà thám hiểm Tây Ban Nha đến Châu Mỹ và mang chúng về lại quê hương của họ. Vào những năm 1520s, gà tây đã được nuôi ở Tây Ban Nha, và không bao lâu sau đó món ăn ngon này đã xuất hiện trên bàn ăn của những người giàu ở khắp Châu Âu.

 

Ồ, con gà tây!

 

Nhưng món nhập cảng mới này gọi là gì? Những người Châu Âu tại Tân Thế Giới đã bị choáng ngợp bởi những cây trái và động vật mới mà họ thấy, và thường dùng các tên quen thuộc để chỉ các loại không quen. Thí dụ, người Tây Ban Nha nghĩ những con gà tây giống những con chim công, nên họ đã dùng chữ “pavos” của tiếng Tây Ban Nha.” Người Pháp gọi chúng là “poules d’Indes,” hay gà Da Đỏ, sau đó rút ngắn lại gọi là “dine.”

Đối với người Anh, những con chim ở Mỹ mới được khám phá trông giống con chim bản xứ ở Phi Châu nhưng được giới thiệu vào Châu Âu bởi các thương gia Ả Rập và Thổ Nhĩ Kỳ vào thế kỷ 14 và 15.

Và đây là điểm chính trong câu chuyện tại sao con gà tây ngày nay lại có tên như thế.

Đế Quốc Ottoman lúc đó đang ở thời cực thịnh. Chủng tộc Thổ Nhĩ Kỳ, sống ở Constantinople mà ngày nay là thủ đô Istanbul, cai trị đế quốc trải dài từ Cận Đông, Trung Đông tới Bắc Phi. Kết quả là đối với nhiều người Châu Âu, bất cứ là ai mà hễ từ “Phương Đông” thì là “người Thổ Nhĩ Kỳ.”

Bởi vì dân của Ottoman thống trị thương mại tại phía đông của Địa Trung Hải, nhiều sản phẩm đến Châu Âu được xem như là  thuộc “Thổ Nhĩ Kỳ.” Vì vậy đá quý từ Ba Tư được đặt tên là “đá Thổ Nhĩ Kỳ,” và phiên bản tiếng Pháp của tên đó, “pierre turquoise” [đá ngọc lam], cho chúng ta chữ “turquoise.”



Tương tự như vậy, con gà Phi Châu, được đem tới bán bởi các thương gia Thổ Nhĩ Kỳ, trở thành “gà thổ nhĩ kỳ” [turkey-cock hay turkey-hen]. Trải qua nhiều năm tháng, chữ này bị rút ngắn lại chỉ còn chữ “turkey” [gà thổ mà tiếng Việt gọi là gà tây].

 

Tai sao con ga tay duoc goi la turkey 02
Bữa tiệc gà tây Lễ Tạ Ơn. (nguồn: https://www.science.org)



Bây giờ tới bữa tiệc

 

Cho đến khi gà ở Tân Thế Giới được vào Châu Âu, chúng đã được có mặt trong các bữa tiệc chúc mừng. Tiếng Anh đầu tiên xuất hiện trên báo trong một câu chuyện về bữa dạ tiệc được chính trị gia John Prideaux tổ chức vào năm 1555 ghi rằng: Thực đơn gồm 38 con nai đỏ, 43 chim trĩ, 50 bánh nướng trái mộc qua, 63 con thiên nga, 114 chim bồ câu, 120 con thỏ, 840 chim chiền chiện, 325 gallons rượu Bordeaux và 2 con gà tây.”

Tuy nhiên, bữa dạ tiệc gà tây nổi tiếng nhất được phục vụ tại Plymouth Plantation ở Massachusetts vào năm 1621, khi 50 người di dân sống sót sau một năm khó khăn tàn bạo cùng với 90 người Mỹ Bản Xứ mở tiệc 3 ngày. Không phải chỉ có gà tây được đãi ăn. Viết trong  History of Plymouth Plantation, Thống Đốc William Bradford ghi rằng những người Mỹ Bản Xứ đã mang tới “cá tuyết, cá vược và các loại cá khác,” và những người khác thì mang tới “chim nước” và thịt nai. Nhưng ông có ấn tượng đặc biệt với nhiều gà tây.”

Con gà này đã trở thành rất gắn bó với các bữa dạ tiệc ăn mừng thu hoạch mùa màng mà chúng ta gọi là “Ngày Gà Tây” Tạ Ơn kể từ ít nhất vào năm 1870.

 

Chuyện xoay quanh cái tên gà tây

 

Trong khi đó, chữ gà thổ đã tiếp tục tìm kiếm những người sử dụng mới, cho thấy với hàng chục ý nghĩa. Vào năm 1839, Southern Literary Messenger, là tạp chí do nhà thơ Edgar Allen Poe làm chủ bút, tường trình về một kiểu khiêu vũ mới, được gọi là “turkey-trot” do những chuyển động giật của nó.

Vào năm 1920, Sở Y Tế của New York báo cáo rằng “Một vài người nghiện đã tự nguyện ngưng dùng thuốc phiện và ‘chịu đựng nó’ … mà trong tiếng lóng của họ để gọi cho việc dùng ‘gà tây lạnh’.”

Danh tiếng ngu ngốc của con gà tây đã gợi ra những ý nghĩa khác. Người viết chuyên mục chuyện phiếm huyền thoại Walter Winchell nói với các độc giả của báo Vanity Fair vào năm 1927 về một số tiếng lóng mới của giới showbiz: “con gà tây,” theo ông viết, “là sản phẩm hạng ba.”

Rồi kể từ đó về sau, những cuốn phim thất bại với nhiều phê bình hay thu hoạch kém đều bị gọi là gà tây.

Một ý nghĩa chê bai khác đã đến vào thập niên 1950s, khi gà tây trở thành tên gọi cho “một người ngu ngốc, chậm chạp, kém cỏi, hay nói cách khác là vô giá trị.” Điều đó có lẽ đã dẫn tới sự trỗi dậy của chữ “juve turkey” [gà tây rỗng tuếch], lần đầu xuất hiện trong bài phát biểu của người Mỹ Gốc Phi Châu vào đầu thập niên 1970s, được nhà từ vựng tiếng lóng Jonathon Green định nghĩa là “một người không chân thành, gian dối, không trung thực.”

 

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
SINGAPORE – Hôm thứ Năm (25/7), một số chuyên gia cho biết, Trung Quốc rất có khả năng đang bí mật thử nghiệm công nghệ lưỡng dụng (dual use) trên phi thuyền không người lái có thể tái sử dụng của mình, theo Reuters.
WASHINGTON – Hôm thứ Tư (24/7), Giám đốc FBI Christopher Wray cho biết tay súng 20 tuổi ám sát hụt Donald Trump đã tìm kiếm trên mạng các thông tin về vụ ám sát John F. Kennedy vào khoảng thời gian hắn bắt đầu “để mắt” đến Trump, theo Reuters.
Chúng ta thường nghe nói rằng Thiền Tổ Sư là dạy pháp vô niệm, vô tâm. Cách diễn tả như thế có vẻ như như để làm nổi bật hai ý chỉ khác nhau, rằng Thiền do Như Lai dạy chủ yếu là niệm thân, niệm thọ, niệm tâm, niệm pháp… trong khi Thiền do các vị Tổ Sư Trung Hoa và Việt Nam dạy chủ yếu là vô niệm, vô tâm. Sự thật, Đức Phật trong Tạng Pali đã dạy các pháp vô niệm, vô tâm… nhưng nhiều vị sư đời sau không chú ý, và đôi khi còn ngộ nhận rằng pháp vô niệm, vô tâm là sáng tác của các vị sư Trung Hoa.
Ngôi sao ca sĩ Hoa Kỳ sẽ cầm Đuốc Thế Vận cho đoạn cuối cùng tại Paris. Ngọn lửa Olympic sẽ đi chặng cuối cùng trong hành trình dài vào thứ Sáu 26/7/2024 tới lễ khai mạc Thế vận hội Paris trên sông Seine ở trung tâm Thành phố Ánh sáng. Một dàn người cầm đuốc toàn ngôi sao nổi tiếng đã được chọn để rước đuốc – bao gồm cả rapper Snoop Dogg.
HUEHUETAN, Mexico – Hôm thứ Ba (23/7), khoảng 3,000 di dân chia thành hai đoàn lớn, tay xách nách mang, dắt díu theo con cái nheo nhóc cùng vượt qua cái nóng gay gắt dọc theo con đường cao tốc ở miền nam Mexico hướng đến biên giới Hoa Kỳ, theo Reuters.
WASHINGTON – Hôm thứ Ba (23/7), Lực lượng Cảnh sát Capitol đã bắt giữ những người Do Thái biểu tình bên trong một tòa nhà Quốc Hội để phản đối sự hỗ trợ quân sự của Hoa Kỳ dành cho Israel, theo Reuters.
Báo Haaretz của Israel nêu lên sự thật đau đớn cho người Palestine: Chiến tranh sẽ kết thúc, nhưng người dân Gaza sẽ tiếp tục chết trong nhiều tháng sau thậm chí nhiều năm sau. Tình hình bây giờ là bệnh nhân ung thư không được điều trị; 26/36 bệnh viện không hoạt động; hầu hết nước không thể uống được và nước thải chảy ra đường.
Dù Covid đã được kiểm soát tốt hơn và không còn là mối đe dọa khẩn cấp đối với sức khỏe cộng đồng như trước đây, một nghiên cứu mới cho thấy Covid vẫn có thể gây ra những ảnh hưởng lâu dài lên não bộ của con người.
Tôi đã yêu mến và ngưỡng mộ gần như tất cả các nhân vật được viết trong tuyển tập này. Trong đó có những người là bậc thầy vô cùng cao tột của tôi: Thầy Trí Siêu Lê Mạnh Thát, và Thầy Tuệ Sỹ. Những vị khác về nhiều mặt cũng là những bậc thầy của tôi, nghĩa là tôi nhận thấy có phương diện nào đó để học từ họ, nhờ cơ duyên thân cận hoặc nhờ gặp trong làng văn chương. Thí dụ, Giáo sư Trần Huy Bích là đỉnh cao về Hán học, về nghiên cứu thơ và cổ văn, với những nghiên cứu về nhà thơ Vũ Hoàng Chương cực kỳ thơ mộng và thâm sâu.
WASHINGTON – Hôm thứ Hai (22/7), Ủy Ban Đạo Đức (Ethics Committee) của Thượng Viện thông báo đã bắt đầu bước đầu tiên trong quá trình xem xét việc truất phế Thượng Nghị Sĩ Bob Menendez, người vừa bị kết án tham nhũng vào tuần trước, theo Reuters.
Các diễn giả cho rằng nền dân chủ của Hoa Kỳ đang bị thử thách hơn bao giờ hết. Đảng Cộng Hòa đang từ bỏ nhiều giá trị truyền thống của mình để ủng hộ một ứng cử viên sẵn sàng đạp đổ hết mọi giá trị dân chủ để tìm chiến thắng trong cuộc bầu cử.
Hôm Chủ nhật, Đức Giáo Hoàng Francis bày tỏ hy vọng rằng Thế vận hội Olympic và Paralympic Paris sẽ tạo cơ hội cho các quốc gia đang có chiến tranh tôn trọng truyền thống Hy Lạp cổ đại và thiết lập một thỏa thuận ngừng bắn trong suốt thời gian diễn ra Thế vận hội.
Ngày 5 tháng 8, 2024 sắp tới đây, đúng vào sinh nhật thứ 76 của cựu TT Samdech Techo Hun Sen, hiện là Chủ Tịch Thượng viện, lãnh đạo đảng Nhân Dân Cam Bốt (CCP), được con trai trưởng của ông là TT Hun Manet chọn là ngày Lễ Động Thổ khởi công Dự án Kênh đào Funan Techo – đang được rầm rộ chuẩn bị như là một ngày lễ hội lớn, với đốt pháo hoa và chiêng trống nổi lên từ khắp các chùa chiền cùng với lời cầu nguyện của giới sư sãi trên toàn Vương quốc Cam Bốt. Nhưng với cái giá môi sinh nào phải trả cho cả hai dân tộc Khmer và Việt Nam đang hiển lộ và không còn là những ẩn số.
Tổng thống Joe Biden cho biết ông sẽ rút lui khỏi cuộc đua tổng thống trong một bức thư gửi lên mạng X. Ông viết: “Được làm tổng thống của các bạn là vinh dự lớn nhất trong cuộc đời tôi. Và mặc dù tôi có ý định tái tranh cử, nhưng tôi tin rằng việc tôi rút lui và chỉ tập trung hoàn thành nhiệm vụ tổng thống trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ là vì lợi ích tốt nhất của đảng và đất nước."
(Viết cho bằng hữu tháng tư 1954. Chúng tôi 300 thanh niên trình diện trại Ngọc Hà động viên vào Đà Lạt cùng hát bài ca Hà Nội ơi, năm 20 tuổi chưa từng biết yêu. Sau 21 năm chinh chiến, tháng tư 75 khóa Cương Quyết hát tiếp. Bao nhiêu mộng đẹp, tan ra thành khói, bay theo mây chiều. Ngày nay, tháng 7-2024 vào nursing home thăm bạn cùng khóa. Ba anh bạn đại tá lữ đoàn trưởng mũ xanh mũ đỏ cùng đại đội võ bị ra đánh trận Quảng Trị chỉ còn Ngô Văn Định. Ghé lại bên tai nghe Định hỏi nhỏ. /Bên ngoài còn mấy thằng,/ Còn liên lạc được 4 thằng. Ngoài 90 cả rồi.Tôi báo cáo./ Thằng Luyện mới đến thăm./ Định nói./ Luyện nhảy Bắc 21 năm biệt giam mà còn sống. Hay thật./ Tôi nói./ Bạn yên tâm. Ngoài này còn thằng nào chơi thằng đó./ OK bạn còn sống lo cho anh em.)
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.