Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Những người nữ trong thơ Trần Yên Hòa

31/03/202015:38:00(Xem: 742)
blank

 

NHỮNG NGƯỜI NỮ TRONG THƠ TRẦN YÊN HÒA
 

phan ni tấn

 

TRẦN YÊN HÒA hơn năm mươi lăm năm THƠ là tập thơ phản ánh tâm trạng của nhà thơ qua nhiều thể loại thơ khác nhau.

Từ một cậu học trò xuất thân trong một gia đình văn hóa xứ Quảng, Trần Yên Hòa bắt đầu làm thơ lúc mười hai tuổi. Từ những bước đầu chập chững đến nay, sau hơn năm mươi lăm năm làm thơ, nhà thơ nhìn lại chặng đường dài đã đi: "Cha tôi cũng mê thơ. Ông có làm thơ đường, thơ thất ngôn bát cú và họa thơ (…). Hay mẹ tôi, thường hát ru tôi bằng những câu ca dao thắm đượm mùi vị quê hương, tình yêu trai gái, nên tôi thấm sâu vào lòng những âm thanh ấy, để rồi sau này tôi yêu thơ và làm thơ…".

Phần tự sự trên đăng trong tập thơ TRẦN YÊN HÒA hơn năm mươi lăm năm THƠ là một phần đời của Trần Yên Hòa được tác giả kể lại bằng thi ca.

Sáng tạo nghệ thuật trong suốt tập thơ dầy 338 trang gồm 123 bài, Trần Yên Hòa đã hình dung được hình tượng, phác họa ra chữ nghĩa vọng âm như một tiếng thở dài. Bài thơ Khúc Tôi mở đầu trang thơ cho tới bài Tạ ở cuối tập, đã là một tiếng thở dài. Nỗi hoài vọng trong suốt Khúc Tôi là hình ảnh quá khứ những người thân từ hồi nào đã không ở cùng tác giả mà… ở đâu đó. Ngữ pháp u trầm nhưng rất sắc qua quan hệ tình cảm ruột rà của tác giả là một thí dụ:

 

… Mẹ yêu dấu cũng trở về với đất

đất thì im lặng tiếng, mịt tăm

nên lời mẹ đã ngút ngàn phơ phất

bỏ mình tôi cùng đá cuội, lăn tăn

 

Cha thương nhớ cách xa như cổ tích

mệt nhoài tôi đứng lặng, thư phòng

nhìn quanh quất đâu dấu hài, tịch mịch?

dấu hài em lặn mất giữa dòng

 

Còn lại chị, còn lại anh, đâu đó

không thấy ai, hú gọi tôi về

còn lại con… con còn đang cất vó…

hồng ân chưa cập bãi sông mê…

 

Nhưng thiết nghĩ hình ảnh cố nhân, là đối tượng Em của tác giả mới là tâm ý của bài thơ, có điều cuối cùng cũng xa lắc từ bao giờ:

  

Tôi còn lại em, mà em xa lắc

nên còn lại tôi, chỉ một tôi thôi

vì em, biển, còn tôi, là cát biển

lũ dã tràng kia, se, cũng, lở, bồi

Khúc Tôi, tr. 16

 

Đọc trang tự sự của Trần Yên Hòa cho thấy người thơ cô đơn cả ngoài đời lẫn trong thơ, vì chiến tranh, Trần Yên Hòa đã nhận rõ vị trí lính chiến của mình, xông pha ngoài mặt trận. Do dó, bài thơ viết trên ba-lô, trên mặt đá hay bên bờ sông, dốc núi, bìa rừng khẽ bật lên một lời xin nhỏ, dù chỉ một lần thôi:

 

Cho tôi được ngủ nhà đêm nay

cho tôi ngủ nhà đêm nay rồi mai đưa tôi đi đâu cũng được

bao nhiêu tháng bao nhiêu năm

tôi sẽ xa thành phố xa mái tóc em xa những đứa con yêu dấu

 

hãy cho tôi ngủ nhà đêm nay

không còn gì để van xin

sao đẩy tôi đi quá xa như vậy quá xa như vậy

hở chiến tranh loài người…

Lời Xin, tr. 20

 

Ngoài tình thương gia đình, có thể nói tình yêu đôi lứa trong thơ Trần Yên Hòa là một loại tình yêu không có màu xanh của bầu trời và biển cả. Đồng ý sức mạnh tinh thần của người thơ tạo ra thơ, nhưng hình ảnh những người tình trong thơ đều như gió bay đi xa lăng lắc, không để lại một vạt áo nào để người thơ rưng rưng đề thơ. Cho nên Em có bàng bạc bay đi, bay về, qua lại từng trang thơ trữ tình, rốt cuộc vẫn là Em… lê thê bào ảnh:

 

Em đến thăm anh trong chốc lát

trời bên ngoài đổ cơn mưa

mưa rất dầy, mù mịt

làm sao anh giữ được em

 

Chốc lát em trở thành thánh nữ

ở đâu cũng thấy em ngời sáng

cả vườn đời anh nở rộ

những đóa hoa hồng thắm

 

Rồi em ra về như gió bay

Bỗng dưng em xa lắc

Bỗng dưng em mịt mù như cơn mưa…

Em Xa Lắc, tr.31

 

Ngay cuộc tình thứ nhất vì cơn mưa đã làm cho ủ dột:

 

Có lẽ rất xưa – ngày em vào xuân

đôi má em hồng như trái bồ quân

đôi mắt em đen như nhung, ướt rượt

đốt cháy hồn anh cùng nắng sân trường

 

Rồi thế rồi thôi lạc mất nhau

lạc nhau đành đoạn suốt nửa đời

lạc nhau trong giấc chiêm bao cũ

biển loạn đời ta, thân nổi trôi…

Bài Trăm Năm, tr.39

 

Mưa miền Trung thường dầm dề. Mưa của nhà thơ Trần Yên Hòa cũng không khác. Từ cuộc tình thứ nhất mưa đành đoạn, mưa dầm dề, lê thê cho tới cuộc tình cuối vẫn mưa không ngớt hột:

 

Em về đâu từ bao lâu nay

Anh xa em như chim xa bầy

Mưa bay ướt áo em đang mặc

Đành đoạn rời đi như đám mây

         Mưa Em, tr. 326

 

Rón rén lần theo những cuộc tình thơ đẹp mà buồn được miêu tả qua từng trang Rượu Tình Say, Gởi Khổ Lụy Một Đời, Tạ Tình, Xa Người, Phượng Hề, Cô Gái Tam Kỳ Đất Khổ, Nhớ Em Khi Qua Cầu Cỏ May, Tôi Và Em, Tình Quay Lưng, Tình Em Xa Ngái, Bài Tình Cho Diên Khánh, Thà Người Phụ Ta v.v…, người ta cảm thương cho người thơ tội nghiệp ra sức bơi trên sóng tình yêu hầu mong tìm nguồn hạnh phúc khổ đau. Từ bơi ngửa với cuộc tình dịu ngọt vội sấp mặt trên dòng nước lạnh tê. Từ vòng ôm rưng rưng xiết chặt chợt hụt hẫng giữa khung trời hiu hắt. Từ những lời thỏ thẻ của em Hiền, em Thu, qua những tiếng cười rơi xuống của em Hoa, em Phụng, hơn nửa đời nhen nhúm mê vọng bỗng nhiên quay ngoắt đến nỗi người lầm lỡ phải ta thán "hất anh ra phân nửa cuộc đời, mùi tình xưa trở nên đắng nghét".

 

Trần Yên Hòa với hơn năm mươi lăm năm ăn nằm cùng thơ đã trở thành một mối lợi cho sự hình thành tập thơ gối đầu. Thế nhưng trong khi mượn thơ để thổ lộ tâm tình, lịch sử tình yêu lại làm chứng cho cơn thất tình rực rỡ của người thơ. Nhưng không phải lần duy nhất người tình bỏ đi mà về sau những Em Uyên, Em Phượng, Em Tam Kỳ, Đà Lạt, Sài Gòn, Tân Định, Mỹ Tho… lần lượt trở thành Em xa lắc như tranh cổ tích, em thiên thu đâu tận cõi ngoài, như Trần Yên Hòa thở than. Rồi em trích tiên, em điệu, em phù thủy cũng là một cái "khổ ách" xô người thơ ra khỏi "mái hiên đời":

 

Em, tình ta, mái hiên đời nắng dịu

sao bỏ đi xa ngút tận trời nào

Khản Cổ Gọi Tình Về (1), tr. 68

 

Em ơi, đã quá xa tay với

mù mịt người từ độ chiến chinh

mù mịt nhau nên đành lạc mất

Khản Cổ Gọi Tình Về (2), tr. 70

 

Từ em, bỏ cội bỏ nguồn

bỏ con sông nước đứng buồn nhìn theo

nhánh sông chảy miết qua đèo

anh heo hút đợi, chèo queo một mình

Khản Cổ Gọi Tình Về (3), tr. 75

 

 

Bị tước mất tình yêu, không thể níu lại chút mảnh vụn của thế thái nhân tình, người thơ cay đắng mà thiệt thà biến những Em xinh tươi, lộng lẫy thành giấy bút trắng tinh khôi, một trang vở mới (Thuở Em Là Nữ Sinh), Thiên nga bé nhỏ (Bài Tình Năm 2000), Mùa vàng rưng hoa cúc (Lãng Mạn Thu), Con chim nhỏ (Thảng Thốt Tôi)… Thậm chí, biến Sài Gòn thành em; cả con mắt cũng hóa trăng rằm "Mắt em một thuở trời trăng rằm" (Chung Một Nhánh Sông). Lãng mạn thật nhưng cũng thật cảm động với lời Tự Tình Cùng Dất Nước: "Vì Em cùng nghĩa với Mẹ. Cùng nghĩa với Quê Hương, Đất Nước" (tr.63).

 

Mà cũng lạ. Giữa nỗi buồn chênh vênh tưởng người thơ không toét nổi miệng cười, người đọc bất ngờ nhận ra câu ví von khá ngộ nghĩnh về mưa. Nhà thơ xứ Quảng ra Huế đụng phải cây mưa mà ngẫu hứng nảy sinh một ý tưởng đầy thi vị, cái thi vị không giống với bất cứ nhà thơ nào. Nhờ sự thành tâm của tác giả khiến đặc tính của câu thơ trong bài Huế Mưa được miêu tả theo kiểu "kích thích tính dục" bỗng trở nên hào hứng, vuốt ve tình tứ mà trong trẻo khác thường:

 

tôi nghĩ mùa mưa ở Huế nồng nàn như đêm hợp cẩn

bởi vì cái lạnh tê da ngoài Huế cho ta cảm giác ái ân.

Huế Mưa, tr. 23

 

Cái cảm giác ái ân của người thơ Quảng Nam đâu có khác chi cái ái ân tái tê cuồng dại:

 

Xin ca tụng em bài thơ mới viết

Giữa ta và say, như một tình cờ

Ta chếnh choáng em, mùi hương mới

Là chanh và sả buổi mai tươi

 

Em đã xông em. Trong ngày thứ bảy

Nên em thơm lừng, hương gió bay

Nên em thơm lừng, mùi da thịt

Anh cúi xuống vùng em, mùi thơm ngát

 

Vùng em thơm rất đượm. Tình Ơi.

Ru Tình Tôi, tr.188

 

Đặc tính trong thi pháp Trần Yên Hòa là ngữ vựng. Bài thơ dài hơi "Nhặt Khoan Cho Ngày Sinh Nhật" gồm 64 câu, đã có 5 lần kêu Huớ, nghe ra thật ồn ào:

 

Huớ em tôi, những ngày tình với Nẫu

Huớ em tôi, hãy bỏ xa tiền kiếp

Huớ em tôi, mùa xuân xanh lại đến

Huớ em tôi, ngày mai anh sinh ra

Huớ em tôi, không quay lui lại nữa

 

Tiếng Huớ diễn tả niềm vui trong ngày sinh nhật của tác giả, với tôi là lạ tai. Dù vậy, tiếng Huớ dễ thương của "dân nẫu" có phải là tiếng Bớ của người miền Nam: Bớ người ta! Bớ làng nước ơi! Bớ em!?

 

Bài "Bắt Đầu" có hai câu: Mới rợi này em, ngày mới rợi. Bỏ đàng sau, năm tháng, cô đơn. "Mới rợi" nghĩa là gì? Có phải là "Mới tới"?

Bài  "Bờ Em": Khi tình cuốn ta trôi chấp chới. Giữa cuồng lưu biết bíu vào dâu. "Bíu" có phải là Níu? Chao ôi! Ngôn ngữ của Nẫu quả là… nẫu nẹt, là lạ tai tôi.

 

 

Trần Yên Hòa sống trọn đời, tận tụy cho nghiệp thơ. Làm thơ vì đời, vì người (nghệ thuật vị nhân sinh). Hơn năm mươi lăm năm hướng về thế giới thơ, nghệ thuật Trần Yên Hòa nặng nợ với những đối tượng rục rỡ, thủy chung với những hình thể chói lòa để rồi chất chứa nỗi u sầu rã mục, dẫn lối vào không gian đơn chiếc độc thoại với âm u. Nghĩ lại mà tội người thơ đã lầm yêu phải thứ tình yêu chớp mắt, thứ tình yêu con bướm (đậu rồi bay đi), nó ray rứt não nề, nó ruồng rẫy biệt ly ngay từ cuộc tình đầu tay. Ta đọc lại đoạn cuối "Bài Trăm Năm" (tr.37):

 

Nửa đời ta như mưa phơ phất

Bỗng nhặt được lòng nhân ái từ tâm

của em, đánh rơi vào tình thứ nhất

để ta ôm hoài đi giữa nhân gian

 

Nhân gian ở đây rõ ràng không bình thường như người bình thường sống giữa đời thường mà nhân gian của người thơ là lai láng "sông mê" không bờ bến. Con sông mê muội chảy ngược xuôi giữa hồn đời sắc sắc, không không rồi thấm vào Bát Nhã. Người thơ thất tình lục dục lúc bấy giờ hốt nhiên đốn ngộ, dứt bỏ hết khổ ách (năng trừ nhất thiết khổ), biến thành "sa di" gánh cái chân tình tự ngã lững thững đi vào trang Tự kinh:

 

Thầm thì, thầm thì, rậm rịt

Tiếng cầu kinh trong đêm thâu

Ba la mật đa yết đế

Hãy quên cuộc sống nát nhầu

 

Đã qua bên bờ bỉ ngạn

Lời kinh chảy suốt qua tâm

Gió ngoài hiên tuôn thốc tháo

Dội qua tiếng kệ âm thầm

 

Ba la mật đa thời

Quên giọt máu bầm năm tháng

Quên hết những trò gian lận

Trở về gốc cội nghỉ ngơi

 

Thầm thì, thầm thì, tiếng mõ

Ngũ uẩn phút giây cuồng nộ

Hãy quên, hãy quên, hãy quên

Nằm kề trang kinh bát nhã.

 

Mang âm hưởng Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh của Phật Giáo Đại Thừa trải qua từ bảy thế kỷ đến nay, bài "Tự Kinh" (tr. 229) của Trần Yên Hòa với thi phong an nhiên tự tại thấm thía một đạo lý thâm hậu.

 

phan ni tấn

 

 

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Một ngày sau khi Quận Los Angeles báo cáo số người bị nhiễm vi khuẩn corona đạt kỷ lục, Sở Y Tế Công Cộng Los Angeles đã xác nhận rằng hôm Thứ Tư, 15 tháng 7 năm 2020 chứng kiến số người vào bệnh viện điều trị liên quan đến Covid-19 được báo cáo cao nhất kể từ khi đại dịch bắt đầu, theo bản tin của Yahoo News cho biết. Hiện có 2,193 bệnh nhân vi khuẩn coroan đang điều trị tại bệnh viện. Đó là con số phá kỷ lục chỉ 2 ngày trước. Giám Đốc Y Tế Công Barbara Ferrer gọi dữ liệu mới là “khó khăn và kinh ngạc,” trước khi cảnh báo sự trở lại của lệnh phải ở trong nhà có thể sẽ được đưa ra. Vị giám đốc này tuyên bố rằng trung bình 7 ngày của tỉ lệ thử nghiệm dương tính là cao tới 9.8%. Đó là so với 9% vào đầu tuần này.
Các giám đốc của hãng hàng không American Airlines đã cảnh báo các nhân viên vào cuối ngày Thứ Tư, 15 tháng 7 năm 2020 rằng hãng này sẽ cho nghỉ việc tới 25,000 công nhân làm việc ở tuyến đầu vào mùa thu này bởi vì việc đi lại đã không hồi phục từ khủng hoảng vi khuẩn corona như họ đã hy vọng, theo bản tin của báo USA Today cho biết. Cắt giảm việc làm, gồm các nhân viên nghiệp đoàn gồm phi công, chiêu đãi viên, cơ khí và công nhân phi trường, chiếm gần 30% trong số 85,000 công nhân ở tuyến đầu của công ty trong hoạt động dòng chính tại Hoa Kỳ. Hãng American trước đây đã cắt giảm 30% nhân viên điều hành công ty, hay 5,000 nhân viên.
Phó Tổng Thống Hoa Kỳ Mike Pence hôm Thứ Tư, 15 tháng 7 năm 2020, đã bảo vệ Bác Sĩ Fauci trong các bình luận trước công chúng được thực hiện ngay sau khi ông đã viết Twitter đăng hình của hai người họ tại Bạch Ốc, theo bản tin của báo USA Today cho biết. “Bác Sĩ Fauci là thành viên sáng giá của Lực Lượng Chống Vi Khuẩn Của Bạch Ốc,” ông Pence nói thế trong cuộc vận động với những người ủng hộ khi được hỏi về các vụ tấn công gần đây đối với ông Fauci bởi những người khác trong chính phủ. “Chúng tôi mới vừa họp xong hôm nay và chúng tôi không thể cảm ơn đủ đối với sự cố vấn ổn định của ông ấy.”
Ngoại trưởng Hoa Kỳ Mike Pompeo đã quyết liệt bác bỏ yêu sách của Trung Quốc dành làm chủ các nguồn tài nguyên ở hầu hết Biển Đông, cũng như việc nước này mở chiến dịch đe dọa để kiểm soát. Ông nói hành động của Bắc Kinh là hoàn toàn phi pháp. Tuy nhiên ông Pompeo đã không đưa ra bất kỳ biện pháp nào để trừng phạt Trung Quốc, nếu Bắc Kinh không thay đổi. Dù vậy, tuyên bố phổ biến chiều ngày 13/07 (2020) của Bộ Ngoại giao Mỹ được coi là cứng rắn nhất từ trước đến nay nhằm chống chính sách lấn chiếm Biển Đông của Trung Quốc.
Các trương mục Twitter thuộc về Joe Biden, Bill Gates, Elon Musk và Apple, nằm trong số những trương mục nổi tiếng, đã bị xâm nhập hôm Thứ Tư, 15 tháng 7 năm 2020 và các tweets được đăng có vẻ quảng bá sự lừa đảo tiền điện tử, theo bản tin của CNN Business cho biết. Các trương mục, cùng với những trương mục của cựu Tổng Thống Barack Obama, Kanye West, Kim Kardashian West, Warren Buffett, Jeff Bezos và Mike Bloomberg, đã đăng cùng tweets thu hút quyên góp thông qua Bistcoin vào hồ sơ được xác minh của họ hôm Thứ Tư.
Với những thay đổi từ thống đốc tiểu bang trong cơn dịch COVID-19 tại quận Cam, Thành phố Garden Grove hiện có chương trình hỗ trợ doanh nghiệp địa phương qua chương trình cấp giấy phép (permit) miễn phí cho các nhà hàng kinh doanh ngoài trời tạm thời (temporary outdoor dining permits), và đang lên kế hoạch cung cấp giấy phép kinh doanh miễn phí ngoài trời tạm thời cho các doanh nghiệp khác khi tuân theo những yêu cầu nghiêm ngặt về sức khỏe và an toàn ban hành từ tiểu bang.
Trong tranh chấp về việc hạn chế quyền tự trị của Hồng Kông, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký một đạo luật trừng phạt chống lại China. Cùng với điều đó, China phải chịu trách nhiệm về "những hành động đàn áp" đối với người dân Hồng Kông, ông Trump nói trong khu vườn hoa hồng của Tòa Bạch Ốc. Luật pháp cho chính phủ China các công cụ mới hiệu quả để hành động chống lại các cá nhân và tổ chức "xóa sạch tự do của Hồng Kông".
“Dân số đa dạng là nguồn sức mạnh của California. Chúng ta được lợi nhiều khi có dân số đa chủng tộc. Cùng lúc, những yếu tố này cũng làm khó khăn hơn để đếm họ,” ông Ramakrishnan nói. Ông là viện phó Đại Học UC Riverside ngành Chính Sách Công và là giáo sư khoa chính sách công và khoa học chính trị.
-AFP ngày 1/7/2020: Trung Quốc ra lệnh cho chi nhánh của các hãng thông tấn như AP, UPI, CBS và NPR phải khai báo số lượng nhân viên, hoạt động tài chính cũng như tài sản mà họ có ở Trung Hoa. Đây là hảnh động trả đũa vì Hoa Thịnh Đốn đã ngăn cấm bốn cơ sở thông tin của họ tại Hoa Kỳ. -AP ngày 1/7/2020: Pháp loan báo họ sẽ không tham dự vào một chiến dịch hải quân của Liên Minh Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại Địa Trung Hải sau khi có sự căng thẳng về quân sự với Thổ Nhĩ Kỳ vì cuộc xung đột tại Libya. Tổng Thống Pháp tuyên bố sẽ không tha thứ hành động can thiệp quân sự của Thổ vào đây và gọi sự can thiệp của Thổ là “tội phạm” còn Nga là mâu thuẫn. Hiện nay Thổ trợ giúp phe Tripoli không quân, vũ khí và đồng minh tham chiến đến từ Syria. Theo AFP ngày 8/7/2020, Tổng Thư Ký LHQ Antonio Guterres nói rằng sự tham gia của quân ngoại bang với lính đánh thuê và vũ khí phức tạp là điều chưa từng thấy ở Libya.
Cá tôm và đồ biển là nguồn thực phẩm rất quý báu của con người. Ngoài chất đạm ra, thủy sản còn cung cấp cho chúng ta các chất khoáng (calcium, phosphorus) và vitamins (vitamin A và D). Chất béo oméga-3 rất tốt cho sức khỏe, thấy hiện diện trong mỡ cá đặc biệt là trong các loại cá vùng nước lạnh, chẳng hạn như mackerel, salmon, herring, tuna… Thông thường cá chỉ được ăn chín mà thôi, tuy vậy cũng có người thích dùng cá sống, thí dụ như hai món Sushi và Sashimi của Nhật Bản.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.