Hôm nay,  

Trang Sử Việt: Nguyễn Đình Chiểu

8/23/201600:01:00(View: 5992)
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của mỗi nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt. Trang Sử Việt đăng trên Vietbao Online thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần).
________________ 
 
NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU
(1822 - 1888)
 
Nguyễn Đình Chiểu hiệu Trọng Phủ tự Mạnh Trạch, thường gọi là Đồ Chiểu, quê Gia Định. Phụ thân là Nguyễn Đình Huy gốc Thừa Thiên, làm thư lại ở Văn hàn ty trong dinh Tổng trấn Tả quân Lê Văn Duyệt ở Gia Định. Năm 1843, ông đỗ Tú tài, khi ấy có một nhà họ Võ hứa gả con gái cho ông. 
.
Năm 1847, ông ra Huế để chuẩn bị thi Đình năm Kỷ Dậu (1849). Ngày 10-12-1848, nghe tin mẹ mất, trên đường về nhà chịu tang thì bị bệnh mù mắt, phải tạm trú tại Quảng Nam để chữa bệnh. Nơi đây, ông được một vị danh y dạy nghề thuốc. Lâm cảnh mù lòa, hôn thê họ Võ bội ước, cửa nhà sa sút. Ông về nhà chịu tang mẹ 3 năm, rồi mở trường dạy học và làm thầy thuốc ở Gia Định, từ đấy gọi ông là Đồ Chiểu. 
.
    Khi ba tỉnh miền Đông Nam kỳ bị Pháp chiếm (1862), ông không sống vùng giặc chiếm nên dời gia đình về Vĩnh Long. Ông xót xa trước cảnh quân Pháp đã hà khắc đồng bào; buồn bã sự hèn yếu bất lực của triều đình Huế, đớn đau cảnh nước mất nhà tan, ông cảm tác bài thơ “Chạy giặc”:
.
Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây
Một bàn cờ thế phút sa tay
Bỏ nhà lũ trẻ lăng xăng chạy
Vỡ tổ bầy chim dáo dác bay
Bến Nghé của tiền tan bọt nước
Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây
Hỡi trang dẹp loạn rày đâu tá?!
Nỡ để dân đen mắc nạn này!.
 .
Tham biện Bến Tre là Michel Ponchon cùng thông dịch Lê Quang Hiền đến ngõ ý trả lại ruộng đất của ông bị trưng thu. Ông thẳng thắn từ chối: “Đất chung còn bị mất, đất riêng còn có được sao?!”.
.
   Tâm ông khí khái, văn thơ lỗi lạc đã ảnh hưởng đến người thân trong gia đình. Năm 1863, em trai út của ông là Nguyễn Đình Huân theo Đốc binh Là chống Pháp, hy sinh ở Cần Giuộc. Con trai là Nguyễn Đình Chiêm, là tác giả truyện Phấn Trang Lầu, con gái Nguyễn Ngọc Khuê là chủ bút báo “Nữ giới chung” là tờ báo phụ nữ đầu tiên ở Việt Nam. 
      Ngày 3-7-1888, ông mất ở huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre.
.
      Nguyễn Đình Chiểu đã để lại các tác phẩm giá trị:  
 - Lục Vân Tiên: Truyện thơ Nôm, sáng tác khoảng năm 1851, gồm 2082 câu thơ lục bát, nội dung ca ngợi nhân nghĩa, là một tác phẩm văn học nước ta, đồng bào rất mến mộ. Nhân vật họ Lục bị mù mắt không đi thi được nên bị hôn thê họ Võ bội ước! Có lẽ Đồ Chiểu gởi gấm tâm trạng mình với nhân vật Lục Vân Tiên bị hôn thê họ Võ bội ước chăng?!.
  - Dương Từ Hà Mậu: Truyện thơ Nôm, sáng tác khoảng năm 1854, tập thơ gồm 3.456 câu, trong đó phần lớn là thơ lục bát. Nội dung, bày tỏ thiết tha về đạo và đời.
 - Ngư Tiều y thuật vấn đáp: Sáng tác khoảng năm 1867, gồm 3.642 câu thơ Nôm, trong đó phần lớn là thơ lục bát, Nội dung dạy nghề làm thuốc chữa bệnh. Đồ Chiểu đã lồng vào đấy tư tưởng yêu nước đan xen trong nội dung y thuật.
 - Văn tế Nghĩa sĩ Cần Giuộc, làm năm 1861.
 - Văn tế nghĩa sĩ trận vong Lục tỉnh...
 .
 *- Thiết nghĩ: Cụ Đồ Chiểu là một nhà nho đức độ, người con tròn hiếu đễ, người thầy khả kính, một nhà thơ yêu nước nồng nàn. Cụ hun đúc nhân lễ nghĩa trí tín, nhưng không sử dụng cứng nhắc như Khổng-Mạnh. Khổng-Mạnh nêu lễ nghĩa... thường gắn bó với người quân tử. Đồ Chiểu lại uyển chuyển sử dụng nhân nghĩa rất thực tế và trang trải đến từng người dân đen, do đấy rất thích hợp với tình tự dân tộc Việt Nam. Trong truyện Lục Vân Tiên, Tiểu đồng chỉ là người hầu hạ người chủ, vẫn thiết tha tình nghĩa chứa chan:
     “Dốc lòng trả nợ áo cơm
Sống mà trọn nghĩa, thác thơm danh hiền”
.
     Một dân đen nghèo khổ khác là Ngư ông, sống bằng nghề thả lưới, giăng câu. Có ai ngờ, con người ấy lại giàu lòng nhân nghĩa, điều nhân nghĩa lại nổi bậc ở hạng cùng dân, chứ không chỉ có ở người quân tử như Khổng Mạnh:
     “Ngư rằng: lòng lão chẳng mơ
Dốc lòng nhơn nghĩa há chờ trả ơn”
     Thế nên, truyện Lục Vân Tiên là nơi hội tụ những điều nhân nghĩa. Người tốt được phản ánh trọn lòng sắt son, dù ở địa vị nào trong xã hội. Người thiện và kẻ ác, Cụ Đồ khen chê rạch ròi công bằng để dìu dắt người đời hướng thiện.
 .
     Cụ Đồ Chiểu đã khéo léo hài hoà giữa truyền thống cổ truyền cao quí của dân tộc Việt với Nho, Phật, Lão, bằng ngôn ngữ bình dị, trong sáng. Vì vậy, truyện của Cụ có một sức sống mãnh liệt trong lòng dân tộc. Những tác phẩm của Cụ gắn bó tình cảm sâu sắc: Tình phụ tử, tình mẫu tử, tình phu thê, tình bằng hữu và tình tự dân tộc, quê hương.
  Cụ Đồ Chiểu đã xiển dương rạng rỡ về tinh thần cứu khổ phò nguy, tinh thần trọng nghĩa khinh tài. Cụ sáng tác nhiều thể loại, nổi bật nhất là truyện thơ và văn tế bằng chữ Nôm. Cụ dùng từ nhẹ nhàng, phản ánh đời sống có thực ở dân gian, nên thu hút được mạnh mẽ người đọc, nhất là đối với đồng bào Nam bộ. Những sáng tác của Cụ đã góp phần bồi đắp tình người, tô điểm vườn văn học nước nhà thêm rực rỡ.
.
     Cụ Đồ Chiểu đã thiết tha dùng “văn dĩ tải đạo”, phân biệt rạch ròi giữa bạn và thù. Cụ đã thổ lộ trọn vẹn một lòng yêu nước, thương dân đậm đà. Tuy cụ Đồ Chiểu bị mù không thể xông xáo nơi chiến trận, nhưng Cụ luôn nung nấu lòng căm hận ngoại xâm và khinh khi bọn tay sai theo giặc. Cụ luôn chia sẻ với những kẻ sĩ chống lại thực dân Pháp.
     Riêng tôi, rất khâm phục ở Cụ Đồ Chiểu là những tác phẩm của Cụ dài tới mấy nghìn câu, trong đấy có rất nhiều điển tích, dù mắt bị mù loà không thấy để tra cứu, thế mà Cụ nhớ rõ từng điển tích, đưa vào truyện mạch lạc đầy đủ?! 
     Cụ Đồ Chiểu dù mắt đã bị mù lòa nhưng tâm hồn yêu nước thương dân thì sáng hơn những kẻ mắt còn sáng mở trao tráo mà chỉ biết mưu cầu cho cá nhân và gia đình, có kẻ còn bán nước cầu vinh để được vinh thân phì gia, là sao?!. 
     .
Cảm phục: Cụ Đồ Chiểu
 .
Cụ Đồ Chiểu, quý mến giang sơn!
Lưu luyến quê hương, há mỏi mòn?!  
Bút thép, thẳng thừng ta với giặc
Lòng son, tha thiết nước cùng non
Thổ cương lo lắng, lo chung thủy
Nòi giống nhớ nhung, nhớ sắt son!
Mù mắt, sáng lòng, gìn giữ nghĩa! 
Hồn thơ yêu nước chứa chan còn!
.
Nguyễn Lộc Yên 

.
.

Print
Send comment
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu.Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Your Name
Your email address
)
1234567Next PageLast Page

Tác phẩm Metamorphosis, tạm dịch Biến Dạng của Franz Kafka mở đầu bằng một trong những câu văn gây ám ảnh nhất trong văn học thế giới: khi Gregor Samsa thức dậy và phát hiện mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ. Không có lời cảnh báo, không có lời giải thích, không có sự chuẩn bị kịch tính nào. Cú sốc đến ngay lập tức – và đó là thiên tài của Kafka. Ông không dẫn dắt người đọc bước nhẹ nhàng vào cơn ác mộng của Gregor Samsa. Ông ném độc giả của ông thẳng vào đó, buộc chúng ta phải đối mặt với sự phi lý của sự tồn tại mà không có sự an ủi của logic hay lý trí.

Sự thật là nạn nhân không “bám theo ICE suốt cả ngày” như Kristi Noem đã nói. Cô bị bắn khoảng 9 giờ 30 phút sáng, trên đường quay về sau khi chở con trai cô đến trường học cách đó vài ngã tư đường. Hôm nay, tờ New York Times và Washington Post đã có video và bài phân tích chi tiết những gì xảy ra thông qua tất cả video nhân chứng ở hiện trường. Hai tờ báo lớn chỉ ra mỗi phát súng của đặc vụ ICE bắn ra ở góc độ nào, có thật sự vì gặp nguy hiểm tính mạng hay không.

LTS: Biến cố Venezuela sau vụ bắt giữ Nicolás Maduro đang làm rúng động toàn vùng Nam Mỹ. Trong bối cảnh ấy, bà Delcy Rodríguez, 56 tuổi, vốn là phó tổng thống dưới thời Maduro, đã được Tòa án Tối cao và quân đội Venezuela đưa lên nắm quyền lâm thời. Bà cũng là một nhân vật từng được Washington ngỏ ý đối thoại trước đây. Sự kiện này đặt ra câu hỏi: Phải chăng đó là bước đầu của sự "chuyển quyền trong nội bộ," hay chỉ là hồi kế tiếp của cùng một vở tuồng?

Cuộc tấn công và bắt sống vợ chồng Tổng thống Nicolás Maduro ngay trên lãnh thổ Venezuela trong ngày cuối tuần đã trở thành một sự kiện chính trị thế giới hàng đầu khi bước vào năm mới 2026 này. Trong khi những đồng minh của Donald Trump ca ngợi và ủng hộ chiến dịch quân sự này thì ngược lại, một số câu hỏi cũng đã được đặt ra là, liệu một cuộc tấn công quân sự vào Venezuela, một quốc gia không mang tính đe dọa trực tiếp và hiển hiện đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ, có được thông báo và sự chuẩn thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ theo hiến pháp? Cũng như một chiến dịch quân sự và bắt sống một nguyên thủ quốc gia khác trên lãnh thổ một quốc gia có chủ quyền như Venezuela có đúng với nguyên tắc ngoại giao và công pháp quốc tế hay không?

Người đàn ông lê những bước chân nặng nề giữa hai triền núi mù sương. Gió và bụi cát làm mái tóc dài của ông ta rối bời. Chiếc khăn choàng và áo măng-tô có vẻ không đủ ấm, nên gương mặt hốc hác, mệt mỏi, lấm lem những vết đen như vừa chui ra từ mỏ than. Rồi ngay sau đó, ông ta xuất hiện trong một quán nước, ngồi bên chiếc bàn có ly trà nóng bốc khói nghi ngút trên tay, mắt nhìn xa xăm ra cửa. Một tiếng hát khàn, đục, nặng như những vách núi hai bên đường ông ấy đang đi, vang lên.

Sau khi bài “Chúng Ta Sống Sót” đăng tuần qua, Việt Báo nhận được nhiều hồi âm hơn thường lệ: tin nhắn, điện thoại, thư điện tử. Có người quen, có độc giả chưa từng gặp. Nội dung không khác nhau mấy. Phần lớn là sự đồng cảm. Có người nói đọc xong thấy nhẹ lòng, vì biết mình không phải là kẻ đơn độc nghĩ như thế. Có người gửi lời cảm kích khi có người nói hộ tiếng nói lòng mình. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở nội dung, mà ở cách người ta nhắn gửi hồi âm. Tất cả đều chọn nói riêng. Không bình luận công khai. Không chia sẻ kèm ý kiến. Họ đi bằng “cửa hậu”. Lý do dễ hiểu: không muốn bàn chuyện chính trị nơi công cộng, nhất là trên mạng xã hội — nơi một câu nói có thể bị chụp mũ nhanh hơn tốc độ người ta kịp giải thích mình muốn nói gì.

Năm 2025 đi qua trong chiếc bóng của Donald Trump. Vị tổng thống ồn ào này, với cách hành xử phá bỏ mọi khuôn thước, đã làm xoay chuyển trật tự thế giới: khiến các nền kinh tế lên cơn sốt, nhưng cũng đẩy đồng minh Âu châu phải chi nhiều hơn cho quốc phòng. Bước sang 2026, khi “cơn lốc Trump” vẫn còn cuộn, đây là mười điều đáng dõi theo.

Năm 2025 đang khép lại. Không tổng kết. Không lời ca tụng. Chỉ lặng lẽ như một người vừa đi qua nhiều mất mát — chẳng còn hơi sức nói thêm điều gì. Nhìn lại — năm 2025 không dạy ta cách thắng, mà dạy ta cách không ngã gục. Chúng ta sống sót — vì thói quen nhiều hơn hy vọng. Quen giá cả leo nhanh hơn đồng lương. Quen nhìn nhau bằng ngờ vực hơn cảm thông. Quen tin dữ đến sớm hơn cà phê sáng. Quen mỗi ngày đều phải chọn một nỗi lo để mang theo, bởi không ai ôm nỗi chừng ấy đổ vỡ vào lòng cùng lúc.

Con người ở bất cứ nơi nào trên thế giới cũng có quyền được hạnh phúc và tạo ra hạnh phúc. Nó giống như dưới bầu trời có thể xảy ra trận không kích bất cứ lúc nào, dù ngày hay đêm, nhưng người Ukraine vẫn có thể khảy lên tiếng đàn Bandura. Một năm qua, ai trong chúng ta không mệt mỏi với những dòng chảy đầy bụi bặm, thoát ra từ một gánh xiếc nghiệp dư, mang theo những chất dơ của hận thù, ích kỷ, tham vọng, độc tài. Những ngày cuối cùng của năm 2025, hãy nói về Lửa Và Tro (Avatar: Fire and Ash), thưởng thức siêu phẩm giả tưởng của James Cameron, để cùng khép lại một năm ngộp thở của nước Mỹ, và cùng chiêm nghiệm một điều mà nước Mỹ đang cố tình lãng quên.

Mùa Giáng Sinh này, khi chúng ta chúc nhau an lành, hòa bình và thiện chí, có lẽ ta biết rõ hơn bao giờ hết, mình sẽ là người mở cửa quán trọ hay là Herod của thời đại mới? Khi đó, chúng ta sẽ hiểu — Chúa ở bên ai trong mùa Giáng Sinh này.
1234567Next PageLast Page
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.