Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
EagleBrand-Vietbao-1230x152-12042022-viet

Trang Sử Việt: Cao Bá Quát

11/03/201600:01:00(Xem: 5288)
CAO BÁ QUÁT
(1809 - 1855)
.
Cao Bá Quát quê huyện Gia Lâm, Bắc Ninh. Tự Chu Thần, hiệu Cúc Đường, biệt hiệu Mẫn Hiên. Ông là anh em sinh đôi với Cao Bá Đạt. Ông và Nguyễn Văn Siêu là bạn thân, cả hai đều giỏi văn thơ nên có câu “thần Siêu, thánh Quát”. 
.
Năm 1831, ông đỗ kỳ thi Hương, năm 1832 thi Hội bị hỏng, Sau đó, ông thi Hội mấy lần nữa cũng bị hỏng nên bực bội không đi thi nữa. Năm 1841, ông đã 32 tuổi, quan Tri phủ Bắc Ninh tiến cử với triều đình, ông được phong chức Hành tẩu bộ lễ.       
.
Năm 1841, Cao Bá Quát làm Sơ khảo trường thi Thừa Thiên. Thấy một số bài thi hay nhưng có chỗ phạm trường quy (phạm húy), ông bàn với bạn đồng sự là Phan Nhạ chữa lại bài thi gồm 24 quyển. Viện Đô sát là Hồ Trọng Tuấn đàn hặc: Quát và Nhạ phải tội xử tử. Vua Thiệu Trị ân giảm khỏi  xử tử giam lại đợi lệnh. Sau gần 3 năm bị giam cầm khổ sở, ông được triều đình tạm tha nhưng phải đi xuất dương làm việc để lấy công chuộc tội, trong phái bộ do Đào Trí Phú làm trưởng đoàn. Đoàn người Đào Trí Phú đi sang Batavia (Indonesia) với mục đích chính là đem đường bán cho nước ngoài để mua về những hàng xa xỉ cho triều đình. Vào tháng 8 năm 1844, đoàn thuyền của phái bộ về đến Việt Nam.  
.
Năm 1844, Cao Bá Quát được phục chức ở bộ Lễ, sau đấy bị sa thải. Năm 1847, ông được triều đình bổ làm ở Viện Hàm Lâm. Ông có dịp kết thân với một số thi nhân nổi tiếng: Nguyễn Hàm Ninh, Đinh Nhật Thận, Nguyễn Phúc Miên Thẩm, Nguyễn Phúc Miên Trinh... và ông tham gia Mạc Vân Thi xã do hai vị hoàng thân Thẩm và Trinh sáng lập.
.
     Chuyện kể vào thời vua Tự Đức, một hôm có hai vị quan cãi cọ rồi lại đấm đá nhau, lúc đó có Cao Bá Quát nhìn thấy. Vua bảo ông làm sớ trình để vua xét xử. Ông tâu:
..
Nguyên văn                                         Nghĩa là 
Bất tri lý hà?              Chẳng biết làm sao?
Lưỡng tương đấu khẩu.       Hai bên cãi nhau.
Bỉ viết cẩu,                Bên này bảo chó,
Thử diệc viết cẩu.      Bên kia cũng chó.
Bỉ thử giai cẩu,          Hai bên đều chó, 
Dĩ tương đấu ẩu.        Rồi họ đánh nhau.
Nguy tai nguy tai,         Nguy thay, nguy thay,
Thần cụ thần tẩu.”        Thần sợ, thần chạy.
.
    Cao Bá Quát đã công khai “mắng xéo” mấy quan cãi cọ vừa rồi là “chó” ngay ở trước mặt nhà vua mà không sợ bị tội “khi quân”! Cao Bá Quát quả là tài tình và quá bạo?!
.
      Năm 1850, triều đình cử  ông đến Sơn Tây làm Giáo thọ ở phủ Quốc Oai. Sau đấy, ông về quê chịu tang cha và xin từ chức vì chán nản chức Giáo thụ. 
Mùa hè năm 1854, nhiều tỉnh miền Bắc gặp đại hạn và nạn châu chấu làm cho mùa màng mất sạch, nhân dân nghèo đói. Cao Bá Quát bèn vận động một số sĩ phu và các thổ hào ở các vùng Quốc Oai, Vĩnh Phúc, Cao Bằng, Lạng Sơn... cùng tôn Lê Duy Cự làm minh chủ, Cao Bá Quát làm quốc sư, họp với thổ mục Sơn Tây là Đinh Công Mỹ và Bạch Công Trân, giương cờ chống lại triều đình tại Mỹ Lương thuộc vùng Sơn Tây. 

.
Trong thời gian chuẩn bị khởi nghĩa, có người tố cáo nên kế hoạch bị lộ. Trước tình thế cấp bách, Cao Bá Quát buộc phải phát lệnh tấn công vào cuối năm 1854. Buổi đầu, ông cùng các thổ mục ở Sơn Tây đem lực lượng đánh phủ Ứng Hoà, huyện Thanh Oai, huyện Tam Dương, phủ Quốc Oai, Yên Sơn... đã giành được một số thắng lợi, nhưng khi quân triều đình phản công mạnh mẽ thì quân nổi dậy liên tiếp bị thất bại.
.
     Đầu năm 1855, ông tuyển mộ và bổ sung lực lượng, đa số là người Mường và người Thái ở vùng rừng núi Mỹ Lương, nay là vùng đất phía Tây sông Đáy thuộc các huyện Chương Mỹ, Mỹ Đức, Lương Sơn, Kim Bôi (thuộc tỉnh Hòa Bình).          Lần thứ hai, Cao Bá Quát đem quân tấn công huyện lỵ Yên Sơn (nay là thị trấn Quốc Oai) cũng bị thất bại, với khoảng 100 người bị chết trận, 80 người bị bắt. Việt Nam sử lược, trang 648, ghi: “Tháng chạp năm đấy, Phó lãnh binh Sơn Tây là Lê Thuận bắt được Cao Bá Quát đem về chém... Lê Cự còn quấy rối mấy năm sau mới dẹp yên”. 
.
Trong khi dẫn ra pháp trường, ông còn ngâm thơ châm chọc vua: 
.
“Một chiếc cùm lim chân có đế
 Đôi vòng xích sắt bước còn vương”. 
 .
     Mặc dù, các tác phẩm của Cao Bá Quát đã bị triều đình  cho thu đốt, cấm tàng trữ và lưu hành, nhưng đã tìm được trên: 1300 bài thơ, 20 bài văn xuôi và 10 bài viết theo thể ký hoặc luận văn với 10 truyện ngắn viết theo thể truyền kỳ. 
- Chữ Nôm: Có một số bài hát nói, thơ thất ngôn bát cú. 
- Chữ Nho: Số lượng thơ nhiều hơn, được tập trung trong các tập: Cao Bá Quát thi tập. Cao Chu Thần di thảo. Cao Chu Thần thi tập. Mẫn Hiên thi tập. 
 .
 *- Thiết nghĩ: Cao Bá Quát khi làm quan, muốn đem tài năng giúp nước yên dân, nhưng không thể thi thố. Nên ông tự vùng vẫy để thay đổi vận nước. Tâm tư ông mong an bang tế thế; ý thơ của ông đã mạnh mẽ tin vào ý chí và tài năng của mình. Trong bài thơ “Núi cao trăng sáng”, ông thổ lộ:
  .
   “Núi kia tạc để chữ đồng 
Trăng kia nhớ mặt anh hùng này chăng?!”
.
     Cao Bá Quát còn là một nhà thơ trữ tình với một bút pháp điêu luyện. Thi tài của ông "ứng khẩu thành chương", cấu kết mạch lạc, sâu sắc, tâm hồn chứa chan thắm đượm thật sự vào hồn thơ. 
Trong thơ ông có màu sắc lãng mạn, ngang tàng. Tuy nhiên có khi cũng ngậm ngùi, từ đấy loé ra tia phân cực mỉa mai lẫn lạnh lùng. Ngược lại, những bài viết về quê hương, thì ông lại sử dụng rất nhiều tiết điệu thắm thiết tình quê. 
.
Trong bài thơ “Đến làng Đông Du, đêm ngủ dỗ” đã nói lên tình cảm son sắt lẫn ngậm ngùi của ông: 
.
        “Đầu sông đứng ngóng quê hương
Quê hương đâu phải dặm trường xa xôi, 
Cớ sao mãi chẳng tới nơi, 
Vừa đi vừa đứng bồi hồi làm sao?!”
     .
     Cảm mộ: Cao Bá Quát
 .
Gẫm Cao Bá Quát, chí hiên ngang
Tạo hóa trớ trêu, khéo phũ phàng?! 
Nghiền ngẫm văn thơ, đều súc tích 
Xông pha trận mạc, lắm gian nan!
Thương dân khốn khổ, lòng xa xót
Trông nước điêu linh, dạ xốn xang!
Đi đến pháp trường, luôn dõng dạc
Ngâm thơ cười cợt, chẳng than van!
.
Nguyễn Lộc Yên


.
.

Ý kiến bạn đọc
11/03/201618:09:54
Khách
Nếu đã nói về cả cuộc đời của Cao Bá Quát, thì không thể không đọc lại 2 câu thơ bất hủ của ông xướng lên trước khi đầu bị chém:

"Ba hồi trống dục, đù cha kiếp
Một nhát gươm bay, đéo mẹ đời"

Như thế mới diễn tả được bản chất độc đáo của con người có một không hai này.

San Diego, Hoa Kỳ
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Bài này sẽ phân tích về một số ý chỉ trong hai hội đầu trong Cư Trần Lạc Đạo Phú của Vua Trần Nhân Tông (1258-1308), người sáng lập dòng Thiền Trúc Lâm. Bài phú này có 10 phần, chữ xưa gọi là 10 hội, chỉ ra đường lối của Thiền Trúc Lâm.
Một người nghĩ rằng, người kia làm chuyện lầm lỗi, vì muốn chống đối, người này làm chuyện có lỗi để gây tiếng vang, phản đối lại sự lầm lỗi của người kia. Vậy thì ai có lỗi? Và lỗi nào nặng hơn? Có lẽ, bạn đọc nghĩ rằng, tôi đang muốn nói về chuyện luật tử hình. Lý luận này: một kẻ cố ý giết người, hoặc giết nhiều người, cần phải đền tội bằng cái chết. Mắt đền mắt. Răng đền răng. Đúng và hữu lý. Nhưng lý luận kia: Trong xã hội văn minh, trừng phạt là thứ yếu, giáo dục, cải thiện người xấu trở thành tốt mới là mục tiêu nhân bản. Người phạm tội, có quyền được hưởng, ít nhất, một cơ hội để hối lỗi, để trở thành người tốt hơn. Cả hai lý luận đều đúng. Có lý luận thứ ba: Giết người là có tội, dù là lý do gì, ngoại trừ phải tự vệ trong tình trạng khẩn cấp. Như vậy, khi tòa án kết tội tử hình, chính tòa án (luật pháp, thẩm phán, và công tố viên) đã phạm tội giết người.
Dư âm cuộc cách mạng Mùa Xuân Ả Rập năm 2010 ở Trung Đông, Bắc Phi châu và sự tan rã của Thế giới Cộng sản ở Nga năm 1992, đang là mối lo hàng đầu của đảng CSVN, sau hơn 35 năm đổi mới. Dưới lăng kính bảo vệ an ninh quốc gia, nhà nước Cộng sản Việt Nam (CSVN) coi mọi phản ứng của dân trong cuộc sống, kể cả các hoạt động đòi dân chủ, tự do và nhân quyền v.v… đều là “diễn biến hòa bình” nhằm phát triển “cách mạng mầu” để lật đổ đảng CSVN...
Cuộc chiến hiện nay tại Ukraine, chẳng cần nói nhiều, đã là một bài học rất lớn cho Hoa Kỳ, và có lẽ nó sẽ được dùng làm chuẩn mực cho những xung đột trong tương lai giữa Hoa Kỳ và các thế lực thù địch trên thế giới...
Vậy bằng cách nào mà cuốn tạp chí BK, số cuối cùng (phát hành vào ngày 20 tháng 4 năm 1975) đã không bị ném vào mồi lửa, không trở thành giấy gói xôi, không bị thu hồi, tịch thu, tiêu hủy” và vẫn có thể xuất hiện “nguyên con” trên trang web của Tạp Chí Thế Kỷ 21 vào ngày 2 tháng 4 năm 2017? Đây là câu hỏi mà qúi vị lãnh đạo của chính phủ hiện hành ... cần “suy ngẫm” để có thể ban hành những nghị quyết, hay nghị định đỡ ngớ ngẩn (và lạc hậu) hơn chút xíu...
✱ Reuters: Nga đang hy vọng rằng đảng Cộng hòa kiểm soát Quốc hội - Chính quyền Biden sẽ gặp khó khăn trong việc thúc đẩy Quốc hội thông qua các chương trình viện trợ cho Kyiv. ✱ Military: Các nhà vận động hành lang làm việc cho các nhà thầu quốc phòng, đã từng làm việc cho chính phủ liên bang trước đây - cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mark Esper đã từng làm việc văn phòng quan hệ chính phủ của Raytheon. ✱ Al Jazeera: Nhiều dự luật trong quá khứ, đã được Hạ viện và Thượng viện thông qua trong nhiều thập kỷ mà không bị thất bại. ✱ Bilderbergmeetings Co. UK: Chính quyền Biden đã coi Nga và Trung Quốc là đối tác trong thách thức đối với “trật tự thế giới”- Sự cạnh tranh toàn diện với Trung Quốc đang trở thành một nguyên tắc trong các chính sách kinh tế, đối ngoại và an ninh của Hoa Kỳ...
Nhiều người nghĩ ngay đến con số 18 tỷ kiều hối USD chuyển về Việt Nam năm 2021. Đó thật ra không phải là điều nên mất thời gian bàn tính vì đó là một thực thể không thay đổi được. Những người gởi có những lý do riêng không ai lay chuyển được và người Việt trong nước đều muốn nhận những đồng tiền gởi về. Nhưng còn những món tiền khổng lồ khác từ những chương trình viện trợ đủ mọi kiểu cho dân VN từ những chính phủ Âu-Mỹ mà người dân không hay biết, những nguồn tài trợ đã từ lâu bị thất thoát, hoặc cả biến mất mà không ai đặt câu hỏi. Đây là một địa hạt cần soi giọi.
* Cựu Tổng Thống Trump tuyên bố tái tranh cử để tránh bị truy tố nhưng vô hiệu quả. * Trump sẽ bị truy tố trước hoặc sau mùa lễ 2022. * Việc đề cử ông Jack Smith làm cố vấn đặc biệt để giám sát cuộc điều tra hình sự cựu Tổng Thống Trump chỉ làm chậm trễ một vài tuần là cùng. Trường hợp này khác với việc đề cử Robert Muller. * Trump sẽ bị truy tố về vụ lưu trữ bất hợp pháp tài liệu mật quốc gia và vụ bạo loạn 6/1. * Truy tố ăn cắp tài liệu mật dễ dàng như truy tố buôn bán ma túy. Trường hợp bạo loạn 6/1 phức tạp hơn. * Phiên tòa sẽ kéo dài 12 – 24 tháng và kết thúc trước nhiệm kỳ của Tổng Thống Biden chấm dứt. * Việc truy tố Trump của cố vấn đặc biệt không ảnh hưởng đến việc tái tranh cử của cựu tổng thống ngoại trừ Tu Chánh Án 14 được mang ra xét xử.
✱ The Guardian, Uk: Donald Trump tuyên bố ứng cử chắc chắn sẽ không làm cho việc truy tố ông ta trở nên bất khả thi - chẳng qua chỉ là một nỗ lực nhằm đánh lừa mọi người, và nó không làm thay đổi mức độ tội ác của ông ta đã phạm - nhiều khả năng khiến Trump trở thành cựu tổng thống Mỹ đầu tiên phải vào tù. ✱ NY Post: Cựu Bộ Trưởng Tư pháp Bill Barr cho rằng chính phủ liên bang có đủ bằng chứng để buộc tội cựu Tổng thống Donald Trump - ông ta đã thất bại với tư cách tổng thống trước đây, thời không nên tìm kiếm một nhiệm kỳ khác ✱ Yahoo News/Ms Evans: Donald Trump không thể cứu nước Mỹ - Ông ta thậm chí không thể tự cứu được mình - Ông ấy đã lợi dụng chúng tôi để giành được Tòa Bạch Ốc. ✱ Brookings Edu: Cựu tổng thống phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi của ông ta đã phạm ở Georgia. Chúng tôi kết luận rằng Trump có nguy cơ cao sẽ bị truy tố hình sự ở Fulton County.
Họ sống thêm được bao lâu nữa thì chỉ có Trời mới biết. Và chắc ngay cả đến Trời cũng không thể trả lời câu hỏi (thượng dẫn) của nhà văn Thận Nhiên: Sao sau bao nhiêu xương máu đổ xuống nơi này mà người dân Q.B vẫn phải lặn hụp mò ốc (dưới ao) cứ như thể là họ vẫn còn đang sống trong cảnh tối tăm, giữa Đêm Trường Trung Cổ vậy?
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.