Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Tìm Hiểu Thơ Ca Việt Nam

23/11/201416:59:00(Xem: 1745)
TÌM HIỂU THƠ CA VIỆT NAM

(Lời tâm tình: Bài viết về “Đất Việt” khoảng một năm qua đã đăng tất cả 53 tỉnh thành của VN liên tục hằng tuần trên Việt Báo, nên không còn nữa. Nay “Trang Đất Việt” xin được gởi đến Bạn đọc về “Nếp Sống Việt” là một phần trong “Đất Việt”. Bài viết chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của đề tài. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Đất Việt” được đăng hằng tuần, luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt.)
________________


Có lẽ sáng tác hay cảm tác một bài Thơ, thường do người có năng khiếu về thơ phú. Cảm tác một bài thơ, không phải là một sự ghép chữ, ghép vần, mà muốn cảm tác bài thơ được phong phú, thi nhân phải biểu lộ trọn vẹn sự cảm xúc của tâm hồn, trang trải hình ảnh nghệ thuật của nhịp điệu và âm điệu sao cho nhẹ nhàng, uyển chuyển và hàm súc.
Khái quát qua các thể thơ thường dùng ở Việt Nam:
Việt Nam có nhiều thể thơ. Soạn giả chỉ trình bày khái niệm một vài thể loại thông dụng. Thơ phú thường ở thể loại vần, nên bài thơ làm dù ở thể loại nào, đều cần phải có “vần”, Bài thơ không có vần sẽ trở thành một bài văn xuôi!
Vần và đối:
A- Vần: - Vần chính là vần có âm đọc một thanh như:
Vần bằng: An, tan, than.
Vần trắc: Át, bát, cát.
- Vần thông là hai âm có giọng tương tự nhau như:
Vần bằng: Cành, thành, hành (vần chính) sẽ thông vận với: Thanh, mình, chinh. Coi sẽ thông vận với: bồi, đời...
Vần trắc: Có, gió, nó (vần chính) sẽ thông vận với: C, đ, c, ch, gi. ánh, tánh sẽ thông vận với: cảnh, định...
- Hạn vận, phóng vận:
Hạn vận là vần thơ chỉ giới hạn một vần “độc vận”. Phóng vận là người làm thơ muốn làm vần gì thì tùy ý.
B- Đối trong thơ: Đối có đối âm và đối tự loại: Đối âm là Bằng (B) đối với Trắc (T), như sông đối với núi. Đối tự loại là danh tự đối với danh tự, tĩnh từ đối tĩnh từ... Ví dụ: Trời đối đất hay vội vàng đối với chậm chạp. Khi đối cả âm và tự loại là đối cân, nếu chỉ có đối âm, hoặc chỉ có tự loại, là đối lệch.
Tiểu đối là trong một câu có 2 đoạn đối nhau như:
Khi gió mát, (đối với) lúc trăng thanh (Kiều)
Bình đối là câu trên đối với câu dưới như:
Chiếc ngựa trắng đi về góc bể (đối với câu dưới)
Đàn chó xanh trở lại chân trời (Tác giả: Cao Bá Nhạ)
- Yêu vận và cước vận: Yêu vận (y.v.) là gieo vần câu thơ ở giữa câu và cước vận (c.v.) là gieo vần câu thơ ở cuối câu,
ví dụ: Nửa quả địa cầu nhớ nhung cố quốc(c.v.)
          Sống xa em đơn độc(y.v.) tháng ngày(c.v.)
          Muốn vui mượn rượu giải khuây(c.v.)
          Sầu thêm chất chứa lại đầy(y.v.) không vơi! (NLY)
I- Thơ lục bát: Thơ lục bát là thể thơ câu trên 6 chữ và câu dưới 8 chữ, thể thơ này bắt nguồn từ ca dao, phương ngôn... của Việt Nam, về luật bằng (b) và trắc (t) của lục bát:
b b t t b b
b b t t b b t b
Chữ viết đậm và có gạch dưới (b, t) là chữ vần của câu thơ. Những chữ ở số lẻ (1, 3, 5, 7) không cần theo luật bằng trắc, chữ ở số chẵn (2, 4, 6, 8) phải theo luật bình trắc, tuy nhiên chữ thứ hai câu lục, có thể đổi bằng ra trắc, ví dụ chữ đớn câu dưới:
     “Đau đớn thay phận đàn bà
Lời rằng bạc mệnh cũng lời chung” (Kiều)
Lưu ý: Chữ thứ 6 và thứ 8 trong câu bát phải khác dấu, một chữ là không dấu (Đoản bình thanh) và một chữ là dấu huyền (Tràng bình thanh). Xem chữ (Tràng bình thanh) và chữ chung (Đoản bình thanh) câu thơ Kiều ở trên.
 
II- Thơ song thất lục bát: Thơ song thất lục bát, có: Hai câu (thất) bảy chữ, một câu sáu chữ và một câu tám chữ. Hai câu bảy chữ có đối hay không cũng được. Nên lưu ý trong 2 câu thất, các chữ ở số thứ tự thứ 3, thứ 5 và thứ 7, thường phải đúng bình trắc. Âm luật và cách gieo vần như sau:
1. b t t b b t t           (Hai câu bảy chữ, của hàng số một và số
2. t b b t t b b          hai, các chữ ở số: 3, 5, 7 không thay đổi).
3. b b t t b b            (Hai câu sáu và tám, luật bình trắc và gieo
4. b b t t b b t b        vần như thơ lục bát đã nói ở trên).
Gieo vần: Chữ thứ bảy (t) của câu 1 vần với chữ thứ năm (t) của câu 2. Chữ thứ bảy (b) của câu 2 vần với chữ thứ sáu (b) của câu 3. Chữ thứ sáu (b) của câu 3 vần với chữ sáu (b) của câu 4, và chữ thứ tám (b) của câu 4 sẽ vần với chữ thứ năm (b) của câu 1 (đoạn kế tiếp). Chú ý chữ thứ ba của câu 1 là trắc có thể đổi ra bình. Nhưng chữ thứ ba của câu 2 là bình, mà đổi ra trắc thì nghe chói tai. Ví dụ:
“Tình cách biệt, thủy chung son sắt
Sống chia ly héo hắt tâm can
Chim muông rẽ bạn ríu ran
Nhớ em quay quắt, mơ màng dáng em!” (NLY)
III- Thơ ngũ ngôn thơ thất ngôn (tám câu năm vần):
Thơ Ngũ ngôn và Thất ngôn bát cú, là loại thơ ảnh hưởng từ thơ Đường luật xuất hiện từ thời nhà Đường (Tàu). Bài thơ luật bằng là chữ thứ nhì của câu đầu có vần bằng (b) và bài thơ luật trắc là chữ thứ nhì của câu đầu có vần trắc (t).
Sau đây là một số âm luật thường dùng:

A- Ngũ Ngôn (tám câu năm Vần):
Luật Bằng
1.   b b t t B
2.   t t t b B
3.  t t b b t
4.  b b t t B
5.  b b b t t
6.  t t t b B
7.  t t b b t
8.  b b t t B
Luật Trắct
1.  t t t b B
2.  b b t t B
3.  b b b t t
4.  t t t b B
5.  t t b b t
6.  b b t t B
7.  b b b t t
8.  t t t b B
B- Thất Ngôn Bát Cú (tám câu năm Vần):
Luật Bằng
1.   b b t t t b B
2.   t t b b t t B
3.   t t b b b t t
4.   b b t t t b B
5.   b b t t b b t
6.   t t b b t t B
7.   t t b b b t t
8.   b b t t t b B
         
Luật Trắc
1.  t t b b t t B
2.  b b t t t b B
3.  b b t t b b t
4.  t t b b t t B
5.  t t b b b t t
6.  b b t t t b B
7.  b b t t b b t
8.  t t b b t t B

Câu 1 gọi là phá, nghĩa là mở ra, giới thiệu đề bài thơ, câu thứ 2 gọi là thừa, mở rộng ý câu phá (không cần đối).
Câu thứ 3 và 4 gọi là thực hay lĩnh, nói ý nghĩa của bài thơ muốn nói (hai câu này đối với nhau). Câu 5 và 6 gọi là luận hay cảnh, bày tỏ tâm tình của thi nhân. Hai câu luận luôn đối với nhau thật chỉnh.
Câu 7 và 8 là câu kết, kết luận ý bài thơ (không cần đối).
Về âm luật thơ ngũ ngôn hay thất ngôn, có “nhất tam ngũ bất luận, nhị tứ lục phân minh”, tuy nhiên chữ thứ năm trong câu, không đúng theo luật bằng trắc đôi khi nghe chối tai.
IV- Thơ tứ tuyệt: Dùng 4 câu trong Ngũ ngôn hay Thất ngôn:
- Khi lấy 4 câu đầu (thì hai câu 3 và 4 đối nhau)
- Khi lấy 4 câu cuối (thì hai câu 5 và 6 đối nhau)
- Khi lấy 4 câu giữa (thì câu 3 đối với 4 và 5 đối với 6) - Khi lấy hai câu đầu (1 và 2) và hai câu cuối (7 và 8) bài thơ không cần đối. Ví dụ bài thơ tứ tuyệt “SỬ VIỆT-ĐẤT VIỆT”:
 SỬ truyền lập quốc, bởi Hùng Vương
VIỆT tộc cùng bào, lưu luyến thương
ĐẤT nước ngăn ngừa, Tàu lấn chiếm
VIỆT Nam hùng mạnh, phải lo lường (NLY)
 
V- Thơ yết hậu, là bài thơ mà tiếng sau cùng, dùng như một tiếng kêu! Xem bài “Anh nghiện rượu” của Phạm Huy Hổ:
Sống ở nhân gian đánh chén nè
Thác về âm phủ giắt kè kè
Diên vương phán hỏi mang gì đó?
Be!
VI- Thơ liên hoàn: là loại thơ làm hai hay nhiều bài, mà câu cuối bài trên và câu đầu bài dưới giống nhau.
VII-Thủ vĩ ngâm: là thơ làm câu đầu và câu cuối giống nhau, như bài thơ “Khóc ông phủ Vĩnh Tường” của Hồ Xuân Hương:
Trăm năm ông phủ Vĩnh Tường ôi!
Cái nợ ba sinh đã trả rồi.
Chôn chặt văn chuơng ba thước đất,
Tung hê hồ thỉ bốn phương trời.
Cán cân tạo hoá rơi đâu mất,
Miệng túi càn khôn khép lại thôi.
Hăm bảy tháng trời là mấy chốc,
Trăm năm ông phủ Vĩnh Tường ôi!
 
VIII- Thơ Lục Ngôn Thể: Hình thức giống bài thơ thất ngôn, nhưng 2 câu thực và 2 câu luận, mỗi câu chỉ có 6 chữ (không phải mỗi câu đều 7 chữ như thất ngôn bát cú). Như bài thơ “Thế Sự” của Nguyễn Bỉnh Khiêm:
1- Chưa dễ ai là Phật Thích Ca
2- Nỗi niềm nhân nghĩa nhẫn thì qua
3- Lòng vô sự trăng in nước            (câu thực 3&4, 6 chữ)
4- Của thảng lai gió thổi hoa          (câu thực3&4, 6 chữ)
5- Khi khách xuân xanh thuở trẻ     (câu luận 5&6, 6 chữ)
6- Mấy người đầu bạc tuổi già        (câu luận 5&6, 6 chữ)
7- Thanh nhàn ấy ắt là tiên khách
8- Được thú ta, là có thú ta.
IX- Thơ tràng thiên: Khi làm một bài thơ, muốn làm theo lối “thất ngôn”. Nhưng gặp đề mục bao la, bài thơ cần dài mới hết ý, thì phải làm theo lối “thơ tràng thiên”. Thơ tràng thiên thường làm theo lối cổ phong và theo luật.
Sau đây là bài: “Phong Cảnh Kiếp Bạc” của tác giả Phan Kế Bính:
1- Trời Nam riêng một cõi danh bồng
2- Sơn thuỷ thiên nhiên cảnh lạ lùng
3- Bắc đẩu Nam tào chia tả hữu
4- Huyền đăng trăm ngọn đá chông vông
5- Mấy vùng cổ thụ bóng sầm uất
6- Một dãy cao phong thế trập trùng
7- Bãi cỏ se sè hình lưỡi kiếm
8- Nước trong leo lẻo một dòng thông
9- Ráng toả chiều hôm chim ríu rít
10- Mây tuôn ban tối khối mịt mùng
11- Phong cảnh bốn mặt dẹp như vẽ
12- Một toà lâu đài cao sát không
13- Rèm ngọc sáng choang mây núi bắc
14- Gác hoa bóng lộn sóng chiều đông
15- Đại vương khi nhàn rẽ tượng trúc
16- Theo sau một vài đứa tiểu đồng
17- Thủng thỉnh cuộc cờ khi gió mát
18- Thung dung ngâm vịnh lúc trăng trong
19- Nghĩ mình thú hứng vui này sót
20- Ngắm cảnh non sông thoả tấc lòng
21- Tuổi già cảnh thú công danh trọn
22- Than ôi! Đại vương thật anh hùng.
(còn tiếp)
Nguyễn Lộc Yên



.
,

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Sự tăm tối và độ hoang tưởng của các chú – xem ra – cũng ngang ngửa với các bác, chứ chả kém cạnh gì. Cỡ Lê Duẩn, Đỗ Mười, Nguyễn Phú Trọng, Nguyễn Xuân Phúc… e cũng chỉ “ngoan cố” và “ngu dốt” đến cỡ đó là cùng. Tuổi trẻ và những năm du học, ngó bộ, không giúp cho các chú đỡ “gù” hơn các bác bao nhiêu. Vậy mà các chú vẫn được coi như những ngôi sao đang lên (rising stars) trên chính trường nước Việt, một đất nước là vô phúc. Thiệt là họa vô đơn chí!
Trump có tâm tính độc tài nhưng nhiều cử tri vẫn ủng hộ tin rằng nền dân chủ Mỹ sẽ tiếp tục đứng vững cho dù có phải chao đảo thêm bốn năm nửa do những quyết định độc đoán của Trump. Cho nên bỏ phiếu cho Trump là cái giá cần phải trả vì Trump chống Tàu và sẽ ngăn chận khuynh hướng xã hội chủ nghĩa của phe cấp tiến trong đảng Dân Chủ. Điều này chẳng khác gì bán linh hồn cho ác quỷ vì không kẻ nào thương lượng với quỷ dữ trước đó nghĩ rằng mình sẽ suốt đời trở thành nô lệ cho cái ác.
(Lời người dịch: Là một trong những nhân vật cuối cùng còn sót lại của nhóm Big Six, sáu lãnh tụ chính yếu của phong trào dân quyền Hoa Kỳ vào thập niên 60, Dân Biểu John Lewis vừa qua đời vào ngày 17/07/2020 vừa qua, hưởng thọ 80 tuổi. Tốt nghiệp Thần Học và trở thành Mục sư, Dân Biểu John Lewis đã sát cánh cùng Mục Sư Luther King Jr. để trở thành một biểu tượng của phong trào dân quyền và nhân quyền Hoa Kỳ, cũng như là một dân biểu Quốc Hội có tầm ảnh hưởng lớn lao trong suốt hơn 30 năm qua. Tang lễ của ông được tổ chức trang trọng với sự tham dự và phát biểu của các tổng thống tiền nhiệm như Bill Clinton, George W. Bush và Barack Obama. Chúng tôi xin lược dịch bài điếu văn của Tổng Thống Obama đọc trong tang lễ của ông vừa được tổ chức tại thành phố Atlanta, Georgia hồi cuối tuần qua).
Ngày 24/6/2020, Cố vấn an ninh quốc gia Robert O’Brien nêu lên một sự thật phũ phàng là gần nửa thế kỷ qua các chính trị gia cả hai đảng, các nhà khoa bảng, nhà giáo dục, nhà báo, nhà kinh doanh Mỹ đều thụ động và ngây thơ (passivity and naivety) trước Trung cộng. Người Mỹ không biết sự khác biệt giữa người dân Trung Hoa và đảng Cộng sản, một tổ chức theo chủ nghĩa Marxist-Leninist, mà Tập Cận Bình là hiện thân của Joseph Stalin.
Giống như hầu hết các nước trên thế giới, Hoa Kỳ đang cố gắng vượt qua trận đại dịch COVID-19 và cuộc suy thoái kinh tế trầm trọng do lệnh đóng cửa của chính phủ. Tính theo tỷ lệ thường niên, nền kinh tế Mỹ đã giảm 5% trong quý đầu năm 2020 và trong quý hai vừa kết thúc, có thể giảm đến 40%, mức suy sụp mạnh nhất kể từ thời Đại Suy thoái năm 1930. Hơn nữa, hàng chục triệu công nhân đã mất việc, khiến tỷ lệ thất nghiệp trong tháng Tư tăng vọt lên mức cao sau Đại Khủng hoảng là 14,7%. Dù 70% những người bị sa thải hy vọng sẽ được gọi làm việc lại, nhưng không phải tất cả sẽ có việc, vì nhiều doanh nghiệp sẽ sát nhập, di dời hoặc tổ chức lại. Đúng vậy, lúc đầu, sự mở cửa lại của nền kinh tế đã dẫn đến tình trạng phục hồi mạnh mẽ, nó được dự kiến là sẽ tiếp tục trong quý ba. Việc làm đã tăng 2,5 triệu trong tháng Năm, trong khi dữ liệu từ các thẻ tín dụng và theo dõi di động cho tháng Năm và tháng Sáu cho thấy, mức phục hồi khá lớn từ lúc thấp trong tháng Tư, với hoạt động trong
Bộ Ngoại giao Cộng sản Việt Nam đã kín đáo bắn tiếng muốn Mỹ nhảy vào giải quyết xung đột ở Biển Đông, nhưng Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị của Trung Cộng đã cảnh giác Việt Nam “không dành bất cứ cơ hội nào cho sự quấy rối và phá hoại của thế lực bên ngoài”. Đề nghị bán chính thức của Việt Nam đưa ra ngày 17/7/2020, bốn ngày sau khi Bộ trưởnng Ngoại giao Mỹ, Mike Pompeo gọi hành động đe dọa các nước nhỏ để chiếm đoạt và mưu toan cướp chủ quyền nguồn tài nguyên ở phần lớn Biển Đông của Trung Quốc là “phi pháp”.
Tôi tình cờ “nhặt” trên FB một tác phẩm khá độc đáo của Marc Riboud. Ông “chớp” được cảnh một anh bộ đội (với con búp bê nằm dưới nắp ba lô, và cái sắc cầm tay) đang trên đường trở về quê cũ. Cùng với bức ảnh là lời bình, cũng độc đáo không kém, của face booker Nguyễn Hoàng : “Thằng này coi vậy mà hiền, chỉ lấy con búp bê cho con và cái bóp đầm cho vợ mà thôi.”
Tất cả họ đều nói cùng một giọng, và làm chung một điệu – theo nhận xét của Huỳnh Ngọc Chênh: Ông Đinh Thế Huynh bị bệnh nặng phải qua Nhật chữa. Trước đó ông Phùng Quang Thanh thì đi Pháp, ông Nguyễn Bá Thanh thì bỏ cả tiền triệu đô la qua tận nước Mỹ để nhờ họ cứu mạng. Nghe nói hai ông Chung và Thưởng vừa rồi lâm bệnh cũng đi Nhật và Pháp điều trị.
Vào thời Ronald Reagan làm tổng thống gần 40 năm trước, hầu hết người Mỹ lấy tin tức từ tờ báo và các đài truyền hình địa phương. Những tổ chức này có tính chuyên nghiệp, dồi dào tài chính, và cố gắng đăng tải quan điểm của cả đảng Cộng hòa lẫn Dân chủ. Người dân đồng thuận về sự thật nói chung, và bất đồng về phương cách giải quyết. Những công ty này cũng đưa ra sự thật, vì họ sẽ mất quảng cáo, mất độc giả dài hạn và có thể bị tòa án phạt nếu họ loan tải tin giả, nhất là nếu tin giả đó gây ra tai hại cho người khác.
Chiều Thứ Ba 21 Tháng 7 Năm 2020, hoàn toàn bất ngờ, Lãnh Sự Quán Trung Cộng tại Houston, Texas nhận được quyết định của chính phủ Hoa Kỳ đóng cửa lãnh sự quán của họ, và toàn thể nhân viên trong lãnh sự này có 72 giờ đồng hồ để thu xếp ra khỏi trụ sở này và trở về Hoa Lục. Đồng hương người Việt tại Houston, tiểu bang Texas, Hoa Kỳ, đã đổ xuống đường biểu tình ăn mừng, và cộng đồng người Việt khắp nơi trên thế giới đón nhận tin vui này như nắng hạn gặp cơn mưa rào.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.