Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Xã Hội Dân Sự nhằm “Xây dựng xã hội từng mảnh một”

09/03/201422:03:00(Xem: 5513)

Xã Hội Dân Sự nhằm “Xây dựng xã hội từng mảnh một”

Đoàn Thanh Liêm

Từ mấy chục năm nay, giới trẻ trên thế giới tỏ ra rất tâm đắc với lời nhắc nhở gồm 2 câu ngắn gọn như sau :

- Suy nghĩ toàn cục (think globally)

- Hành động trong tầm tay (act locally)

Với sự tiến bộ về mọi mặt khoa học kỹ thuật, đời sống con người mỗi ngày càng thêm phong phú đa dạng và phức tạp trên các lãnh vực chính trị, kinh tế, xã hội cũng như văn hóa. Do vậy mà mỗi cá nhân cần phải có trình độ suy nghĩ, nhận định cho chính xác về tình hình xã hội xung quanh mình – hầu có thể quyết định về những hành động sao cho thích nghi với những thay đổi trong môi trường xã hội như thế.

Như ta đã biết khu vực Xã hội Dân sự trong một quốc gia (XHDS), thì bao gồm tất cả mọi tổ chức phi-chánh phủ, bất-vụ lợi (non-governmental, non-profit organisations), và các nhóm nhỏ (small groups) - do người công dân tự nguyện cùng đứng ra thành lập nhằm theo đuổi những mục tiêu chính trị, xã hội, văn hóa hay tôn giáo – tùy theo sở thích và khả năng của mình. Khác với hệ thống tổ chức theo hàng dọc từ trung ương xuống tới các cấp địa phương trong khu vực chính quyền Nhà nước (the State) - các tổ chức hay nhóm nhỏ cấu thành XHDS nói trên - thì đều là những đơn vị biệt lập, không thống thuộc mà cũng không bị xếp đặt dưới sự chỉ huy lãnh đạo của bất kỳ một nhân vật nào, đơn vị nào.

Để bạn đọc dễ dàng theo dõi câu chuyện, tôi xin nhắc lại vài điều sơ lược về XHDS đã được trình bày trước đây. Có thể nói : XHDS chính là cái Khu vực thứ ba (the third sector) để cùng hợp với khu vực Nhà nước và khu vực Thị trường kinh doanh (the marketplace) để tạo thành cái Không gian Xã hội (the Social Space) do tập thể quần chúng nhân dân sinh họat chung với nhau trong xã hội mà gây dựng nên.

Cái định nghĩa đơn giản này có thể viết ngắn gọn dưới hình thức một phương trình như sau đây :

Không gian Xã hội = Nhà nước + Thị trường Kinh doanh + Xã hội Dân sự.

Và trong mấy bài viết về XHDS gần đây, tôi đã có dịp trình bày về tính chất năng động và sáng tạo trong khu vực thứ ba này của cái Không gian Xã hội ấy. Nay trong bài này, tôi xin ghi thêm chi tiết về vai trò đích thực của XHDS – đó là nhằm góp phần “Xây dựng Xã hội từng mảnh một”- theo như cách nói của vị giáo sư nổi danh từng dậy học lâu năm tại Trường Kinh tế Luân đôn, đó là Karl Popper với chủ trương được gói gọn trong có 3 chữ như sau : “Piecemeal Social Engineering”. Từ ngữ này được trưng dẫn nhiều lần trong cuốn sách đã trở thành một thứ kinh điển (a classic) : “The Open Society & its enemies” được xuất bản lần đầu tiên tại London Anh quốc năm 1945.

Dưới đây, ta sẽ lần lượt phân tích hai lọai họat động chính yếu của XHDS.

I – Họat động trong lãnh vực Từ thiện Nhân đạo.

Trong xã hội, thì lúc nào, ở đâu cũng có những nạn nhân của thiên tai bão lụt, động đất, của những lọai bệnh nan y như bệnh phong cùi, bệnh HIV/AIDS … - mà không một chính quyền nào có thể lo lắng chăm sóc cho thật chu đáo về mọi phương diện được. Vì một lý do đơn giản là ngân sách của Nhà nước thì luôn luôn có giới hạn, mà số lượng nhân viên chính quyền cũng không bao giờ có nhiều - khiến cho Nhà nước có thể một mình đứng ra bao biện cáng đáng đủ hết mọi thứ công việc cần thiết của xã hội được. Do vậy mà cần phải có sự tiếp trợ của các tư nhân thiện nguyện ra tay cứu giúp bà con đồng lọai của mình đang gặp khó khăn ngặt nghèo bế tắc – nhất là giữa lúc “tai trời ách nước” bất thình lình xảy đến.

Lấy thí dụ của các quốc gia miền Bắc Âu châu như Thụy Điển, Na Uy, Đan Mạch là những nơi có chế độ phúc lợi xã hội rất hòan chỉnh, thì các tổ chức thiện nguyện thuộc khu vực XHDS cũng họat động rất khởi sắc - nhờ sự đóng góp rất tích cực cả về tài chánh vật lực cũng như về nhân lực – không những phục vụ người dân địa phương mà còn mở rộng cho cả cộng đồng quốc tế nữa.

Khi tham gia vào những công việc xã hội từ thiện nhân đạo như vậy, thì XHDS đang đóng vai trò của một đối tác (a counterpart) đối với chính quyền Nhà nước - tức là cùng hợp tác với chính quyền trong nhiệm vụ phục vụ quần chúng nhân dân.

Các tổ chức như Hội Hồng Thập Tự, Hội Hướng Đạo hay các Hội Từ Thiện của các tôn giáo…, thì xưa nay ở nước nào cũng có và họ được tự do họat động để góp phần xây dựng xã hội ngay từ đơn vị hạ tầng cơ sở ở miền quê hay tại các đô thị. Tại nhiều quốc gia, chính quyền lại còn trợ cấp tài chánh hay dành những ưu đãi cho các tổ chức “được công nhận là có ích lợi công cộng” nữa (organisations reconnues d’utilité publique).

Chỉ trừ tại những nước theo chế độ độc tài chuyên chế cộng sản như ở Việt nam, Trung quốc, Bắc Triều Tiên hiện nay, thì khu vực XHDS mới bị khống chế, lũng đọan đến nỗi bị tê liệt không làm sao mà phát huy được tác dụng xây dựng xã hội một cách hồn nhiên thỏai mái mà thôi.

Cụ thể như trường hợp của trên 4 triệu người Việt hải ngọai chúng ta hiện đang sinh sống tại trên 60 quốc gia và lãnh thổ khắp năm châu, thì bà con chúng ta đều được tự do thành lập đủ mọi thứ hội đòan như các hội đồng hương, hội ái hữu, hội bác ái từ thiện, các tổ chức văn hóa nghệ thuật v.v…- để vừa tương trợ cưu mang giúp đỡ lẫn nhau, vừa góp phần xây dựng xã hội với bà con ruột thịt ở bên quê nhà. Chúng ta được tự do hành động mà không hề bị chính quyền các quốc gia sở tại làm khó dễ hay kềm kẹp áp bức gì cả - chỉ trừ khi có hành động vi phạm luật pháp thì mới bị cơ quan an ninh cảnh sát điều tra truy tố theo luật hình sự thông thường mà thôi.

Thống kê về xã hội học cho biết tại nước Mỹ hiện nay, thì có đến trên 1 triệu các tổ chức phi chính phủ, bất vụ lợi và có đến 3 triệu các nhóm nhỏ không đăng ký để được quy chế miễn thuế (tax exempt). Ở Ấn Độ, thì cũng có đến cả triệu các tổ chức phi-chính phủ như vậy nữa.

Các tổ chức như Ford, Soros, Carnegie, Rockefeller, Bill Gates Foundation…, thì mỗi cơ sở có ngân quỹ đến hàng tỷ dollar và có phạm vi họat động trên tòan thế giới. Họ thu hút được nhiều tài năng trí tuệ để nghiên cứu và đề ra những dự án họat động thật quy mô trong nhiều lãnh vực xã hội văn hóa khoa học. Và riêng con số các Think Tank, thì trên thế giới đã lên đến con số trên 4,500 đơn vị, trong đó riêng tại nước Mỹ thì đã có đến trên 1,200 đơn vị rồi.

Về lãnh vực từ thiện tư nhân (private charity) ở Mỹ, thì mỗi năm đã quyên góp được đến 300 tỉ dollar nữa. Và đặc biệt cần chú ý đến các tổ chức và nhóm họat động xã hội phát xuất từ niềm tin của tôn giáo – mà người Mỹ gọi là “Faith-based Social Action organisations/groups”. Một thống kê khác cho biết lọai tổ chức bắt nguồn từ tôn giáo như thế hiện đang chiếm đến 60% trong tổng số các tổ chức từ thiện nhân đạo tại nước Mỹ. Điển hình như trong tổ chức nhân đạo của Nhà thờ Tin lành Saddleback Valley Community Church với trên 25,000 tín đồ ở vùng Orange County miền Nam California do mục sư Rick Warren lãnh đạo, thì từ nhiều năm nay đã có một chương trình rất quy mô nhằm giúp đỡ các gia đình có người bị bệnh HIV/AIDS tại Phi châu.

II – Họat động tranh đấu cho Công bằng Xã hội, bảo vệ Nhân phẩm và Nhân quyền.

Mặt khác, XHDS lại còn có những họat động tích cực sôi nổi hơn nhằm tranh đấu cho Công bằng Xã hội, bảo vệ Nhân phẩm và Nhân quyền của người công dân. Điển hình như việc bênh vực Dân Oan bị mất nhà mất đất ở Việt nam hiện nay, thì các họat động này biểu hiện vai trò “làm đối trọng” (counterbalance) của XHDS đối với chính quyền Nhà nước – để người dân có thể thực hiện cái quyền “kiểm sóat và làm quân bình” (checks & balances) trong đời sống chính trị của quốc gia.

Cũng vậy, trong một quốc gia dân chủ thực sự, thì vai trò chính yếu của các nghiệp đòan công nhân là nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của giới lao động để tránh những bóc lột khai thác tàn bạo của giới chủ nhân tham lam thâm hiểm. Thì đó cũng là một thứ hành động thể hiện quyền làm đối trọng của tập thể công nhân đối với giới chủ nhân công ty xí nghiệp trong khu vực thị trường kinh doanh. Và trong lãnh vực này, thì cơ quan chính quyền Nhà nước chỉ đóng vai trò làm Trọng tài để làm trung gian hòa giải những tranh chấp mâu thuẫn giữa hai phía Chủ và Thợ mà thôi (a Referee).

Nhìn chung lịch sử thế giới trong vòng nửa thế kỷ gần đây, ta thấy càng ngày họat động của khu vực XHDS càng thêm tích cực phong phú và khởi sắc – điển hình là phong trào quần chúng tranh đấu chống vũ khí hạch tâm tại các nước Âu Mỹ - phong trào liên đới quốc tế chống lại chế độ kỳ thị chủng tộc Apartheid tại Nam Phi - và nhất là công cuộc tranh đấu cho Tự do, Dân chủ và Nhân quyền tại các quốc gia cộng sản do Liên Xô lãnh đạo như ở Đông Âu hồi thập niên 1970 – 80 đưa đến việc xụp đổ bức tường Bá linh năm 1989 và sự giải thể của Liên bang Xô Viết năm 1991.

Cao trào tranh đấu này hiện đang diễn ra sôi nổi khắp thế giới, kể cả tại các quốc gia ở Á châu, Phi châu và châu Mỹ La tinh với sự tham gia rần rộ của giới trẻ đày nhiệt huyết hăng say lý tưởng – và đặc biệt với sự hợp tác chặt chẽ của giới Hàn lâm Đại học với giới Lãnh đạo tinh thần của các Tôn giáo (Cooperation between Academia & Churches). Nhiều đại học ở Mỹ như Eastern Mennonite University (EMU) ở Harrisonburg Virginia đã thiết lập Trung tâm Công lý và Hòa bình ( CJP = Center for Justice & Peace), Viện Xây dựng Hòa bình Mùa Hè (SPI = Summer Peacebuilding Institute) nhằm quy tụ các tham dự viên từ khắp thế giới gặp gỡ nhau để cùng học hỏi trao đổi kinh nghiệm về việc “ Làm trung gian Hòa giải giữa các phe đối nghịch “ (Mediation), “Chuyển hóa Tranh chấp” (Conflict Transformation), “Hàn gắn Chấn thương” (Trauma Healing) v.v... Hiện tượng mới mẻ sinh động có tính cách tòan cầu này được gọi là “ Phong trào Xã hội Mới” (The New Social Movement).

Cũng nên ghi nhận về ảnh hưởng lớn lao của Thỏa ước Helsinki được ký kết giữa các quốc gia Âu châu năm 1975 (Helsinki Pact) đối với phong trào tranh đấu Nhân quyền tại Đông Âu và Liên Xô – mà nổi bật nhất là tổ chức Công đòan Đòan kết Solidarnosc ở Ba lan và Phong trào Hiến chương 77 khơi mào cho cuộc “Cách mạng Nhung” ở Tiệp khắc.

Các tổ chức bênh vực Nhân quyền như Amnesty International, Human Rights Watch, Reporters sans Frontières càng ngày càng mở rộng phạm vi họat động khắp thế giới. Cũng như các tổ chức Green Peace (Bảo vệ Môi sinh), Transparency International (Minh bạch Quốc tế)... rõ ràng đã có tính cách phổ biến tòan cầu.

Và như vậy, ta có thể nói được rằng trong thời đại hiện nay vào đầu thế kỷ XXI, thì chúng ta đã và đang xây dựng được một thứ “Xã hội Dân sự Tòan cầu”. Bạn đọc có thể mở Google hay Yahoo và bấm chữ “Global Civil Society”, thì có thể tìm thấy ngay được hàng nhiều triệu tài liệu liên quan đến hiện tượng sôi động này.

III – Để kết luận, ta có thể minh định rằng : XHDS không hề nhằm đánh đổ hay thay thế khu vực chính quyền Nhà nước.

Như đã trình bày ở trên : XHDS là một khu vực biệt lập cùng sinh họat song hành với khu vực chính quyền Nhà nước và khu vực Thị trường Kinh doanh. Nó bao gồm hàng vạn, hàng triệu những đơn vị, tổ chức, những nhóm nhỏ – mà mỗi cơ sở theo đuổi riêng biệt những mục đích xã hội văn hóa và tôn giáo khác nhau - mỗi đơn vị lớn hay nhỏ thì cũng chỉ tìm cách góp phần nhỏ bé, khiêm tốn của mình trong công cuộc mưu tìm hạnh phúc cho các thành viên trong cộng đồng xã hội.

Rõ ràng là XHDS không hề có một đầu não chỉ huy lãnh đạo nào, cũng không hề có một thế lực mạnh mẽ nào - để mà có thể theo đuổi tham vọng “chọc trời khuấy nước”, khuynh đảo quốc gia và gây rối lọan bất ổn cho xã hội bất kỳ ở nơi nào cả.

1/ Đối với Nhà nước, thì XHDS vừa đóng vai trò “Làm Đối tác”, vừa đóng vai trò “Làm Đối trọng” để bảo đảm cho xã hội có thể phát triển theo chiều hướng tiến bộ, hướng thượng và hài hòa trong tinh thần nhân ái vị tha, trong sự liên đới đùm bọc lẫn nhau giữa mọi thành viên trong cộng đồng dân tộc. XHDS được xây dựng trên tinh thần tự nguyện của mọi tầng lớp nhân dân, mà không hề sử dụng bất kỳ một thủ đọan mánh lới đen tối nào nhằm lường gạt hay ép buộc cưỡng chế đối với bất kể cá nhân hay một tập thể nào khác.

2/ Đối với khu vực Thị trường Kinh doanh cũng vậy, XHDS không hề có một thứ quyền hành nào để khống chế áp đặt điều chi đối với giới chủ nhân của bất kỳ một công ty xí nghiệp nào cả. Mà ngược lại, XHDS luôn luôn phải trông cậy vào sự cộng tác hỗ trợ của giới kinh doanh - để mà có phương tiện tài chánh vật chất cần thiết cho các họat động muôn màu muôn vẻ của mình - về từ thiện nhân đạo cũng như về văn hóa thể thao nghệ thuật v.v...

* * *

Nói vắn tắt lại, thì XHDS chính là cái môi trường rộng rãi thóang đãng để mọi người dân đều có điều kiện và cơ hội thuận tiện hầu phát huy óc sáng tạo và tính năng động tháo vát của mình - để đem áp dụng vào việc giải quyết những vấn đề khó khăn bế tắc tại địa phương gần gũi xung quanh mình.

Đó chính là cái quá trình giải quyết vấn đề (a problem solving process) mà các cá nhân thành viên phải cùng hợp tác với nhau để tìm ra được lời giải đáp thỏa đáng cho cái vấn nạn, cho sự thách đố (challenge) thường gặp trong đời sống công cộng trong cõi nhân sinh chúng ta.

Phát triển XHDS chính là phương cách tốt đẹp nhất để xây dựng một nền nếp “Dân chủ Tham gia” (a Participatory Democracy) – trong đó bất kỳ thành viên nào của cộng đồng dân tộc thì đều có quyền và có cơ hội tham dự vào công trình cải thiện cuộc sống cho chính bản thân, gia đình và cho cả xã hội nơi địa phương mình sinh sống.

Đó chính là cơ hội thăng tiến tuyệt vời cho mỗi công dân cũng như cho tòan thể dân tộc Việt nam chúng ta vậy./

Costa Mesa California, Mùa Vu Lan Nhâm Thìn 2012

Đoàn Thanh Liêm

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
OECD dự đoán đến cuối năm 2021 GDP Trung Quốc tăng trưởng 10% trong khi GDP Hoa Kỳ chỉ trở lại bằng năm 2019 [1], trong lúc Âu Châu và Nhật Bản mất thêm nhiều năm nửa mới phục hồi. Như vậy nếu thương chiến tái khởi động hiệp 2 thì Trung Quốc vừa ở thế mạnh hơn trước lại càng dễ dàng chia rẽ các nước Tây Phương.
Nếu các cuộc thăm dò dư luận phản ảnh trung thực trên lá phiếu cử tri thì cựu Phó Tổng thống Dân chủ Joe Biden sẽ là Tổng thống Mỹ thứ 46 sau cuộc bầu cử ngày 3/11 (2020).
Kinh nghiệm của tôi với chế độ cộng sản tuy ngắn nhưng (chắc) đủ. Ngay sau khi họ chiếm được miền Nam, những sợi giây thun ở đây cũng đã lật đật thun nhỏ ngay lại. Những trang sách hay những cái bao ni lông cũng thế, cũng đang trắng tinh liền vội vã biến thành sắc mầu đen xỉn.
Bàn chuyện ma quỷ là một việc vô cùng nguy hiểm vì đây là một vấn đề rất nhạy cảm được thiên hạ liệt vào loại mê tín dị đoan. Tin ma hay không tin ma là quyền tự do của mỗi người. Xin đừng phán xét.
Tôi đến thăm nhà sách Tú Quỳnh từ sáng sớm thứ Bảy 18 tháng 10, 2020, cốt để nhìn lại một nơi chốn thân quen của người Việt tị nạn ở Quận Cam, trước khi nó đóng cửa vĩnh viễn. Cơn lốc đại dịch Covid 19 chưa qua mà hậu quả thảm hại đã giáng xuống khắp nơi từ nhân mạng tới tài chánh và bao nhiêu món ăn tinh thần cũng theo đó mà ra đi.
Nhân khi đọc bài Thành Tựu Niết bàn của Cư sỹ Nguyên giác Phan Tấn Hải, chúng tôi xin phép kết hợp với thuyết big bang của Stephen Hawking và tiến trình giác ngộ của Đức Phật, và sự sống và chết theo Phật giáo để luận bàn về Niết bàn, giải đáp thắc mắc đức Phật chết rồi đi về đâu? Đây chỉ là khởi niệm mới lạ, biết đâu tương lai sẽ có người chứng minh được.
Phiên toà xử người dân Đồng Tâm cùng cái án tử hình, chung thân dành cho con cháu cụ Kình đã phủ xuống tâm trạng u ám cho tất cả chúng ta. Nhưng sự việc không dừng ở đó, công an đã bắt giam nhà báo Phạm Đoan Trang, đồng tác giả của ấn bản “Báo Cáo Đồng Tâm”.
Ông mô tả mình là một người chủ trương “tôn trọng sự sống – (pro-life),” ủng hộ Tu chính án số 2 (quyền sở hữu vũ khí,) cổ võ một bộ máy chính quyền nhỏ, một kế hoạch quốc phòng mạnh mẽ, và là một người bảo thủ tôn trọng quốc ca” đã nói là hiện nay nước Mỹ không còn là một quốc gia dân chủ gương mẫu, và rằng “chúng ta cần phải có một Tổng Thống cho tất cả mọi người Mỹ, chứ không phải chỉ cho một nửa nước Mỹ.”
Nước. Nước từ đâu cứ dâng lên; lên rồi rút, rút rồi lại lên, ngập tràn đồng ruộng, ao hồ, vườn tược, làng quê, và phố thị của nhiều tỉnh thành miền Trung. Cuồng phong bão tố từ đại dương cuộn xoáy vào đất liền, kéo theo những cơn mưa xối xả ngày đêm.
Vấn đề không phải là để truy thù hay báo oán. Truyền thống văn hoá bao dung dân tộc Việt không cho phép bất cứ ai thực hiện điều đó. Tuy nhiên, quá khứ cần phải được thanh thoả – và không thể thanh thỏa bằng một (hay vài) cuốn truyện– để chúng ta đều cảm thấy được nhẹ lòng, và an tâm hơn khi hướng đến tương lai.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.