Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Kinh Tế Hoa Kỳ: Tiến Trình Khủng Hoảng Từ Năm 2008

02/07/201300:00:00(Xem: 4563)
Những chuyên viên kinh tế quan sát cuộc khủng hoảng tại Hoa Kỳ từ năm 2008 như một quyển sách nhiều tập với các biến chuyển không thể tiên liệu được – một sự kiện lớn vốn sẽ còn được phân tích trong nhiều thế hệ tương lai. Bài viết này xin tóm tắt các khúc quanh chính để người đọc phần nào cảm nhận tính cách đa dạng và phức tạp của vấn đề: bắt đầu từ địa ốc lây lan sang tài chánh ngân hàng, đến chính sách tiền tệ rồi ngân sách nhà nước và nay đang trở lại tiền tệ. Điều đáng nói là khi giải quyết một vấn đề trước mắt lại dẫn đến các hệ lụy nan giải khác trong tương lai.

1. Nền móng sâu xa nhất khi Chiến Tranh Lạnh chấm dứt cùng một lúc với sự phát triển ồ ạt của Internet vào đầu thập niên 1990. Đây là hai yếu tố căn bản của trào lưu toàn cầu hoá khi đại đa số các quốc gia mở rộng cánh cửa giao thương mà không còn bị ngăn cản bởi hàng rào chính trị và thông tin. Nhờ đó các công ty Âu-Mỹ-Nhật đầu tư ồ ạt vào những quốc gia chậm tiến để tận dụng nguồn nhân công rẻ và sự kiểm soát lỏng lẻo của chính quyền, dẫn đến tâm lý lạc quan quá trớn trong khu vực các nước đang mở mang tại Á Đông.

2. Bong bóng tài chánh bùng nổ vào năm 1997, bắt đầu từ Thái Lan, rồi nhanh chóng lây lan sang Indonesia – Nam Hàn – Đài Loan – Hồng Kông – Trung Quốc đến cả Nga và Nam Mỹ rồi mới chấm dứt vào năm 2002. Các thế lực kinh tài quốc tế đã rút vốn khỏi vài nước trong số này do các khoảng đầu tư hoang tưởng và lổ lã, khiến ảnh hưởng lan nhanh đến toàn khối. Chính từ cuộc khủng hoảng này đã khiến nhiều nhà độc tài bị lật đổ và các nền dân chủ đặt nền móng tại Nam Hàn, Đài Loan, Indonesia, Argentina và Brazil.

3. Các nước đang mở mang tại Đông Á (đáng kể nhất là Trung Quốc, Nam Hàn và Đài Loan) rút tỉa một bài học khác từ khủng hoảng rằng cần thiết phải tích lũy những khoảng ngoại tệ khổng lồ để đề phòng không cho giới kinh tài quốc tế khuynh đão như trong quá khứ. Cạnh đó cán cân mậu dịch giữa Đông và Tây ngày càng chênh lệch dẫn đến một nghịch lý bất cân đối là các nước đang phát triển cho quốc gia công nghệ hang đầu là Hoa Kỳ vay tiền qua hai hình thức (a) mua công phiếu của Mỹ (b) cung cấp tín dụng để dân Mỹ mượn tiền nhập cảng hàng hoá tiêu xài.

4. Năm 2001 tại Mỹ bùng nổ khủng hoảng trong ngành tin học (hi-tech bubble) do tâm lý hồ hởi quá đáng của giới đầu tư; tiếp theo đó là vụ tấn công khủng bố vào New York và Washington D.C. dẫn đến chiến tranh kéo dài và vô cùng tốn kém tại Afghanistan và Iraq. Để vực dậy nền kinh tế trong hoàn cảnh khó khăn nên chính quyền Bush đã vừa tăng chi lại giảm thuế, trong khi Quỹ Tiền Tệ Trung Ương giữ tiền lời ở mức cực thấp với mục tiêu tăng tín dụng. Dù đạt được cả hai mục tiêu tăng trưởng và chống lạm phát nhưng nợ nhà nước lẫn các hộ tư gia đều nhảy vọt. Hiếm có nước nào thực hiện được cả ba biện pháp nói trên cùng một lúc chỉ trừ Hoa Kỳ vì được thế giới tín nhiệm là siêu cường kinh tế(!) nên các nước đang phát triển cứ bơm tiền cho vay qua cả hai ngả công và tư.

5. Khối tín dụng tại Hoa Kỳ quá dồi dào nên đổ vào ngành địa ốc. Tiền lời rẻ, ngân hàng cho vay dễ dãi khiến giá nhà tăng vọt tạo ra công ăn việc làm trong hai lãnh vực xây dựng và tín dụng. Suốt khoảng thời gian từ năm 2004-07 nước Mỹ vừa thâm thủng ngân sách lại mang gánh nặng của chiến trường Iraq và Afghanistan, thế mà dân chúng vẫn phấn khởi tiêu xài nhờ vào giá nhà tăng nhanh.

6. Bong bóng địa ốc căng phòng do giá nhà nhảy vọt nhanh hơn lợi tức thực sự của dân chúng. Ngân hàng cẩu thả cho vay gấp rút với các điều kiện vô cùng lỏng lẽo để kiếM lời. Nhiều người dù không đủ vốn cũng mượn được tiền mua nhà rồi xoay qua bán lại theo kiểu “mượn đầu heo nấu cháo”. Nhưng tình trạng này không thể kéo dài, đến lúc các món nợ xấu lòi ra dẫn đến sự xụp đổ của hai ngân hàng đầu tư Bear Stearn (3/2008), và sau đó đến Lehman Brothers (9/2008) tức là khúc quanh bắt đầu của cuộc đại khủng hoảng.

=> Bắt đầu từ khủng hoảng địa ốc

7. Lẽ ra nợ xấu địa ốc chỉ giới hạn trong khu vực nhà đất mà không ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế – giống như cuộc khủng hoảng tin học năm 2001 (hi-tech bubble) chỉ quanh quẩn trong lãnh vực công nghệ. Nhưng một nguyên nhân khác là do việc nới lỏng thị trường tài chánh nên các ngân hàng cho vay địa ốc được ấn hành bán biến phiếu (derivatives) nhằm gây vốn mới để có tiền cho vay thêm. Việc này khá phức tạp nên xin được giải thích theo cung cách bình dân là bán chả lụa trộn thịt chuột:

Giả sử ngân hàng A cho mượn tiền mua nhà trong đó có 30 nợ xấu và 70 nợ tốt, và A cần bán nợ để gây vốn mới. Nhưng thay vì bán từng khoảng nợ thì họ gom chung vào rồi ấn hành 1000 biến phiếu bán cho hai nhà đầu tư B (400 phiếu) và C (600 phiếu) – sẽ có nhiều nhà đầu tư mua biến phiếu thay vì mua trực tiếp vì không phải trực tiếp quản lý nợ. B lại cọng thêm 200 phiếu của ngân hàng D rồi bán cho nhà đầu tư E. Cung cách này giống nhu bán chả luạ trộn thịt chuột, chuyền tay đổi nhản hiệu hai ba lần thì không ai còn kiểm tra được là đòn chả lụa nào tốt hay xấu!


8. Dù vàng son lẫn lộn như vậy nhưng các biến phiếu vẫn được xếp hạng tín dụng tối ưu AAA+ bởi nền tảng từ thế chấp địa ốc khi đó chỉ tăng mà không hề giảm giá – nên bảo hiểm đã rẻ mạt mà lại được các quỹ hưu trí khổng lồ ưa chuộng (các quỹ hưu trí bị luật pháp bắt buộc chỉ được mua những khoảng đầu tư an toàn nhất).

9. Đến khi nợ xấu nổ bùng thì các ngân hàng đều hốt hoảng vì không còn biết đang giữ trong tay bao nhiêu % nợ xấu. Ngân hàng thường vay mượn lẫn nhau hàng ngày để giải ngân cho công ty trả lương thợ thuyền, thanh toán hợp đồng v.v... nay đồng loạt siết chặt tín dụng vì không còn tin cậy lẫn nhau. Toàn bộ nền kinh tế bị đóng băng một cách bất ngờ giống như người bị nghẽn mạch máu. Các đại công ty bảo hiểm (AIG), địa ốc (Fannie Mae, Freddie Mac), ngân hàng (Citigroup, Countrywide, Wachovia) và đầu tư (Merryl Lynch, Lehman Brothers) bị đe doạ khánh tận nếu không được nhà nước cứu giúp.

=> lan sang tài chánh và ngân hàng, và toàn bộ nền kinh tế

10. Hai chính quyền Bush và Obama tung ra 1500 tỷ USD để cứu vớt các ngành tài chánh, bảo hiểm, địa ốc và ngân hàng. Thị trường tài chánh khỏi bị sụp đổ, nhưng nợ công nhảy vọt từ 5000 tỷ (năm 2000) lên 9000 tỷ (2007) đến 16000 tỷ (2012) vừa do chiến tranh, tăng chi, giảm mức thuế và lại giảm thu khi kinh tế co cụm vì khủng hoảng.

=> trong lúc nợ công tăng vọt

11. Tình trạng thâm thủng ngân sách là mối hiểm hoạ lâu dài cho nước Mỹ bởi chính sách ngoại giao và quốc phòng sẽ bị chủ nợ nước ngoài chi phối; trong nước lại không đủ tiền trang trải cho an sinh xã hội đồng thời khu vực tư nhân không tìm ra nguồn vốn đầu tư. Nhà nước có phương cách giải quyết là vừa cắt chi tiêu đồng thời tăng thuế để thanh toán nợ. Nhưng do hai Đảng Cộng Hoà và Dân Chủ vốn chiếm tỷ số chênh lệch tròm trèm 50/50 trong Quốc Hội không chiụ nhường nhịn lẫn nhau vì sợ mất lá phiếu của dân chúng, hậu quả là chính quyền Hoa Kỳ bị tê liệt không tìm ra đồng thuận về ngân sách và thuế má.

=> thì Hành Pháp và Quốc Hội Mỹ bất lực

12. Mỗi cuộc khủng hoảng lớn cần được nhìn trên hai khía cạnh: cấu trúc (giải quyết bằng thuế khoá & ngân sách cùng chính sách tăng trưởng của quốc gia) và chu kỳ (giải quyết qua các biện pháp tài chánh để thúc đẩy đầu tư và tiêu thụ).

Trong lúc Hành Pháp và Quốc Hội tê liệt không tìm ra đồng thuận trên hai vấn đề ngân sách và thuế khoá thì Hoa Kỳ có cơ quan thứ ba là Quỹ Dự Trữ Liên Bang gọi tắt là The Fed (Federal Reserves - tương tự như Ngân Hàng Nhà Nước, nhưng độc lập và không dưới sự lãnh đạo của chính quyền).

The Fed có uy quyền rất lớn lại quyết định nhanh chóng do điều hành bởi các chuyên viên kinh tế không bị chi phối về chính trị, nên ngắn gọn đã in đô-la mua lại các khoảng nợ công (Treasury Notes) và nợ địa ốc (Mortgage Backed Securities). Nhờ tiền đổ ra nên các ngân hàng chịu nới lỏng tín dụng với mức lời thấp, nhờ đó doanh nghiệp và ngành địa ốc đang dần phục hồi.

=> Quỹ Dự Trữ Liên Bang đang bơm một quả bóng tài chánh khổng lồ

Nhìn vào tương lai thật tình không ai đoán trước chuyện gì sẽ xảy đến kể cả các chuyên viên kinh tế hàng đầu, do những chính sách chưa từng áp dụng trong quá khứ sẽ dẫn theo nhiều hệ lụy không lường được sau này.

Không những Mỹ mà Nhật, Trung Quốc, … đều đã bơm vào tổng cọng 6000 tỷ USD trong vòng 6 năm nay để vực dậy kinh tế. Nếu so sánh con số này với 1500 tỷ USD vốn gây ra khủng hoảng địa ốc năm 2008 thì thật khó biết bong bóng lần này lớn thế nào!

Hành Pháp và Quốc Hội Hoa Kỳ phải đạt được đồng thuận về ngân sách và thuế khoá để giải quyết khối nợ công khổng lồ nay đã lên đến 17000 tỷ USD – bằng không sẽ đến ngày nước Mỹ chỉ có thể vay mượn thêm với mức lời cực cao (chớ không còn 1% như hiện thời) giống như Tây Ban Nha, Ý Đại Lợi và Hy Lạp. Dù vậy nhà nước Mỹ vẫn đang tê liệt vì tranh cãi đảng phái.

Nhưng người viết không bi quan: Hoa Kỳ và Á Châu là hai khu vực đầy tiềm năng và vô cùng năng động nên có thể giải quyết các thử thách to lớn này. Nếu dựa trên “giá trị thực” (cụ thể là bảng vị bằng vàng) thì khối tiền tệ hiện thời đúng là bong bóng khổng lồ; nhưng nhân loại đã tạo ra của cải trên “giá trị ảo” (thí dụ tiền cổ phiếu khổng lồ trên không gian mạng) thì khả năng sáng tạo bất ngờ trở thành nền tảng “thực” cho tăng trưởng, nên chúng ta khó lòng đoán trước tương lai sẽ ra sao.

Một khía cạnh khác là Hoa Kỳ đang bước vào cuộc cách mạng lần thứ hai về năng lượng nhờ vào kỷ thuật khai thác đá phiến, và sẽ trở thành nước sản xuất hơi đốt và dầu hoả hạng nhất nhì trên thế giới. Còn quá sớm để thấy các kết quả thực, nhưng đây là một hy vọng mới cho tương lai.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Sau ngày 30/4/1975, nếu phe chiến thắng đã có những chính sách mang lại sự hoà giải quốc gia, đối xử nhân bản với bên thua trận, thay vì cải tạo học tập, càn quét và thiêu huỷ văn hoá miền Nam, đánh tư sản mại bản, thì đã không có hàng triệu người bỏ nước ra đi và người Việt sẽ chẳng mấy ai còn nhớ đến một đất nước của quá khứ, tuy chưa hoàn toàn tự do dân chủ nhưng so với Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thì người dân đã được tự do hơn bây giờ rất nhiều.
Tất nhiên phải “thành công” vì đảng một mình một chợ, không có ai cạnh tranh hay đòi chia phần. Nhưng việc đảng chọn cho dân bầu chỉ để tuyên truyền cho phương châm “ý đảng lòng dân”, trong khi người dân không có lựa chọn nào khác mà buộc phải đi bỏ phiếu để tránh bị làm khó trong cuộc sống.
Âm nhạc dễ đi vào lòng người, với hình bóng mẹ, qua lời ca và dòng nhạc, mỗi khi nghe, thấm vào tận đáy lòng. Trước năm 1975, có nhiều ca khúc viết về mẹ. Ở đây, tôi chỉ đề cập đến những ca khúc tiêu biểu, quen thuộc đã đi vào lòng người từ ngày sống trên quê hương và hơn bốn thập niên qua ở hải ngoại.
Những bà mẹ Việt xưa nay rất chơn chất thật thà, rất đơn sơ giản dị cả đời lo cho chồng con quên cả thân mình. Sử Việt nghìn năm đương đầu với giặc Tàu, trăm năm chống giặc Tây. Những bà mẹ Việt bao lần âm thầm gạt lệ tiễn chồng con ra trận, người đi rất ít quay về. Những bà mẹ âm thầm ôm nỗi đau, nỗi nhớ thương da diết.
Trước công luận, Eisenhower lập luận là cuộc chiến không còn nằm trong khuôn khổ chống thực dân mà mang một hình thức chiến tranh ủy nhiệm để chống phong trào Cộng Sản đang đe doạ khắp thế giới. Dân chúng cần nhận chân ra vấn đề bản chất của Việt Minh là Cộng Sản và chỉ nhân danh đấu tranh giành độc lập cho Việt Nam; quan trọng nhất là phải xem ông Hồ chí Minh là một cánh tay nối dài của Liên Xô. Đó là lý do cộng đồng quốc tế cần phải tiếp tục hỗ trợ cho Pháp chiến đấu.
Dù vẫn còn tại thế e Trúc Phương cũng không có cơ hội để dự buổi toạ đàm (“Sự Trở Lại Của Văn Học Đô Thị Miền Nam”) vào ngày 19 tháng 4 vừa qua. Ban Tổ Chức làm sao gửi thiệp mời đến một kẻ vô gia cư, sống ở đầu đường xó chợ được chớ? Mà lỡ có được ai quen biết nhắn tin về các buổi hội thảo (tọa đàm về văn học nghệ thuật miền Nam trước 1975) chăng nữa, chưa chắc ông Nguyễn Thế Kỷ – Chủ Tịch Hội Đồng Lý Luận, Phê Bình Văn Học, Nghệ Thuật – đã đồng ý cho phép Trúc Phương đến tham dự với đôi dép nhựa dưới chân. Tâm địa thì ác độc, lòng dạ thì hẹp hòi (chắc chỉ nhỏ như sợi chỉ hoặc cỡ cây tăm là hết cỡ) mà tính chuyện hoà hợp hay hoà giải thì hoà được với ai, và huề sao được chớ!
Lời người dịch: Trong bài này, Joseph S. Nye không đưa ra một kịch bản tồi tệ nhất khi Hoa Kỳ và Trung Quốc không còn kiềm chế lý trí trong việc giải quyết các tranh chấp hiện nay: chiến tranh nguyên tử có thể xảy ra cho nhân loại. Với 8000 đầu đạn hạt nhân của Nga, khoảng 270 của Trung Quốc, với 7000 của Mỹ, việc xung đột hai nước, nếu không có giải pháp, sẽ là nghiêm trọng hơn thời Chiến tranh Lạnh.
Kính thưa mẹ, Cứ mỗi tháng 5 về, nước Mỹ dành ngày Chủ Nhật của tuần đầu tiên làm Ngày của Mẹ (Mother's Day), ngày để tôn vinh tất cả những người Mẹ, những người đã mang nặng đẻ đau, suốt đời thầm lặng chịu thương, chịu khó và chịu khổ để nuôi những đứa con lớn khôn thành người.
Khoảng 4.500 người đã được phỏng vấn, trong đó có khoảng 700 người gốc Á. 49% những người được hỏi có nguồn gốc châu Á đã từng trải qua sự phân biệt chủng tộc trong đại dịch. Trong 62 phần trăm các trường hợp, đó là các cuộc tấn công bằng lời nói. Tuy nhiên, 11% cũng bị bạo hành thể xác (koerperliche Gewalt) như khạc nhổ, xô đẩy hoặc xịt (phun) thuốc khử trùng.
Nguyệt Quỳnh: Anh còn điều gì khác muốn chia sẻ thêm? Trịnh Bá Phương: Trong cuộc đấu tranh giữ đất, nhóm chúng tôi đã tham gia các phong trào khác như bảo vệ cây xanh, bảo vệ môi trường, tham gia biểu tình đòi tự do cho các nhà yêu nước, tham gia các phiên toà xét xử người yêu nước bị nhà nước cộng sản bắt giam tuỳ tiện. Và hướng về biển đông, chống sự bành trướng của Bắc Kinh khi đã cướp Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam! Và mới đây là phản đối bè lũ bán nước đã đưa ra dự luật đặc khu và dự luật an ninh mạng.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.