Tôi Bị Cúm Quật Ngã

08/01/201300:00:00(Xem: 7288)
Nguyễn Thượng Chánh, DVM
Cúm là một bệnh đã có từ ngàn xưa.

412 năm trước Tây lịch, tổ sư ngành y học là Hippocrate đã từng mô tả một trận dịch bệnh biểu lộ bằng những triệu chứng tương tợ với bệnh cúm ngày nay.

Tại Bắc Mỹ, mùa đông giá lạnh báo hiệu mùa cúm thường niên (seasonal Influenza) sắp đến. Mỗi năm,, lối tháng 9 tháng 10, giới trách nhiệm y tế đều có phổ biến thông cáo khuyên giới cao niên, phụ nữ đang mang thai cũng như trẻ em nên đi chủng ngừa cúm.

Từ đầu tháng 12 năm 2012 vừa qua, bệnh cúm có khuynh hướng gia tăng lên bất thường tại Bắc Mỹ. Các bệnh viện tại Montreal đều đông nghẹt bệnh nhân nhất là trẻ em và người lớn tuổi đến khám vì cảm cúm. Cơ quan Agence de Santé Publique du Canada cũng như CDC Hoa kỳ đều cho biết năm nay tác nhân gây bệnh cúm thường niên chủ yếu là một dạng đột biến của virus cúm heo có tên là Influenza A (H3N2)Variant Virus.

Hai vợ chồng người gõ không may nên bị virus cúm H3N2v quật ngã suốt 5-6 ngàyliền trước lễ Giáng sinh..

Tại Hoa Kỳ, Virus H3N2 (có chứa di thể bộ khung matrix(M) gene của virus 2009 H1N1 đại dịch cúm toàn cầu) được xác định lần đầu tiên ở người từ tháng july-dec/ 2011.Có tất cả 12 ca H3N2v (Indiana, Iowa , Maine, Pennsylvania và West Virginia). Đây là Virus đột biến được tìm thấy ở người và được gọi là "H3N2v" viruses.Từ tháng jan đến sept 2012 có 307 ca nhiễm H3N2v được xác nhận tại 11 tiểu bang. CDC cho biết thông thưòng người bị lây nhiễm vì có sự tiếp xúc lâu dài với loài heo, chẳng hạn như trong các nông trại hoặc trong các chợ phiên, tuy nhiên cũng có trường hợp người lây trực tiếp qua người nữa, nhưng rất hiếm thấy hơn. (CDC)
cum_ba_duoc_si_doi_nghe
Khi bà dược sĩ đổi nghề. (Photo NTC 2010)
Influenza A (H3N2) Variant virus
http://www.cdc.gov/flu/swineflu/h3n2v-cases.htm

Virus cúm thuộc ARN, họ Orthomyxoviridae, chi Influenza. Căn cứ trên cấu trúc của nucleoprotéine mà người ta chia virus cúm ra làm 3 loại: A,B, C.

Influenza A quan trọng nhất vì nó có thể gây bệnh cúm ở thú vật và ở người cũng như có thể gây ra các bệnh dịch (epidémie):

- Grippe asiatique (1958-59) H2N2, Grippe de HongKong (68-70) H3N2, Grippe russe (77-78) H1N1, Grippe aviaire (1997-2009) H5N1.

- và có khi là những trận đại dịch toàn cầu (pandemie) chẳng hạn như đại dịch (Spanish flu) năm 1918-1919.

Virus Influenza A có khả năng đột biến (mutation), thay đổi cấu trúc kháng nguyên và biến đổi tính gây bệnh không chừng. Bởi lý do nầy việc sản xuất ra thuốc chủng ngừa (vaccin) gặp rất nhiều khó khăn và trở ngại. Một loại vaccin chỉ hữu hiệu để phòng ngừa một loại virus đặc thù nào đó mà thôi.

Virus Influenza được phân loại bằng cách nào?

Ngày nay các nhà khoa học phân loại virus influenza A qua cách xác định kháng nguyên (antigène) glycoprotéine bề mặt của virus (glycoprotéine de surface). Các chất kháng nguyên nầy được chia ra làm hai nhóm chánh:

- Những hémagglutinines (HA)

- Những neuraminidases (NA)
cum_om_de_bi_lay
Ôm nhau áp má (hugging) coi chừng lây bệnh cúm. (Photo NTC 2012)
Có tất cả 14 HA được đánh số từ H1 đến H14 và có 9NA được đánh số từ N1 đến N9.

Virus bệnh cúm gia cầm tại Á Châu là sự kết hợp giữa H5 và N1 để cho ra một nhóm phụ hay subtype, đó là virus Influenza A /H5N1.

HA rất cần thiết vì nó giúp virus bám vào tế bào tiếp nhận của vật chủ (người hay thú vật) trong những giây phút đầu tiên của sự lây nhiễm. Ngay khi đó cơ thể sẽ phản ứng lại sự xâm nhập của virus bằng cách ra lệnh cho hệ miễn dịch sản xuất ra kháng thể anticorps để chống lại các chất sinh kháng glycoprotéines của virus. Đây là nguyên tắc căn bản của miễn dịch học.

Ngoài hai loại sinh kháng H và N ra thì cũng còn một loại protéine khác nữa. Đó là nucléoprotéine (NP) giúp các nhà nghiên cứu xếp loại virus cúm ra thành Influenza A, Influenza B, và Influenza C.

NP được xem là protéine đặc thù (spécficité) của virus đối với một loài vật nhất định nào đó.

Hiện tượng di chuyển và hiện tượng hoán chuyển kháng nguyên (Antigenic drift & Antigenic shift)

Tính đa dạng của virus Influenza A được biểu hiện qua hai hiện tượng Antigenic drift và hiện tượng Antigenic shift.

-Hiện tượng di chuyển kháng nguyên (antigenic drift): xảy ra thường xuyên qua hiện tượng đột biến ngẫu nhiên lúc virus tái sản (replication). Sự đột biến của virus thường được biểu lộ ra bằng sự thay đổi vị trí acid amin của chất kháng nguyên HA nào đó. Nhờ vậy virus thoát khỏi sự nhận diện của hệ miễn dịch của vật chủ (host).

Chính kháng thể hóa giải (anticorps neutralisant) được sản xuất ra khi vừa bị lây nhiễm đã làm nẩy sinh ra hiện tượng di chuyển của phần kháng nguyên HA trên virus đi nơi khác. Người ta gọi đó là hiện tượng di chuyển kháng nguyên antigenic drift.

Hiện tượng antigenic drift xuất hiện trung bình mỗi hai năm một lần và làm phát sinh ra những dịch bệnh có giới hạn trong không gian và trong thời gian.

-Hiện tượng hoán chuyển kháng nguyên (antigenic shift): ngược lại với antigenic drift, antigenic shift vẫn còn là một hiện tượng rất hiếm hoi, xảy ra cứ mỗi 10-20 năm một lần.

Chính antigenic shift quyết định sự bộc phát ra của những cơn đại dịch toàn cầu (pandémie) Thí dụ điển hình là đại dịch cúm 1918-1919 mà người ta thường gọi là Spanish Flu hay Grippe Espagnole do virus cúm heo A /H1N1 gây ra và đã giết hại hằng mấy chục triệu người trên thế giới vào thuở đó.

Antigenic shift thật ra là sự kết hợp về mặt di truyền giữa 2 nhóm virus influenza khác nhau nhưng cả hai đều nằm chung trong cùng một tế bào tiếp nhận của vật chủ (host cell). Sự kết hợp nói trên có thể làm phát sinh ra 256 cách phối hợp di truyền khác nhau.

Đó là tất cả sự phức tạp và nhiệm mầu của tạo hóa để giúp vào sự sống còn và tồn tại của một sinh vật, ở đây là virus cúm.

Antigenic shift
http://en.wikipedia.org/wiki/Antigenic_shift

Virus Influenza A được thấy ở nhiều loại động vật khác nhau.

Virus cúm được thấy ở gia cầm, chim chốc, người, heo, ngựa và một số loài hữu nhũ sống dưới biển chẳng hạn như cá voi. Có thể nói virus Influenza ở các loài vật nầy đều có nguồn gốc từ virus Influenza gốc gia cầm mà ra cả.

Ổ chứa tự nhiên (réservoir, carrier) của virus Influenza A là thủy cầm (waterfowl) và đặc biệt là loài vịt trời. Các cuộc nghiên cứu và theo dõi các loài thủy cầm từ trước tới nay đều cho thấy có sự hiện diện của các subtypes như Influenza A/ H1-14 và N1-9.

Virus Influenza tái sản (replication) trong vịt trời và theo phân ra ngoài để lây nhiễm một vùng môi sinh rộng lớn. Thói quen thường di chuyển của loài vịt trời là nguyên nhân chánh làm lây lan bệnh cúm đi khắp thế giới.


Virus Influenza có vẻ thích ứng hoàn toàn ở loài chim. Tất cả virus Influenza ở heo đều có nguồn gốc từ virus Influenza gia cầm.

Virus Influenza ở loài ngựa và ở loài cá voi cũng có nguồn gốc từ virus cúm gia cầm mà ra.

Tuy nhiên virus cúm ở ngưạ và ở cá voi lại không có khả năng đi lây nhiễm sang cho các loài vật khác. Khoa học chưa có câu giải thích về hiện tượng nầy mà chỉ có thể đưa ra giả thuyết đây là một ngõ cụt dịch tễ học (cul de sac épidémiologique, epidemiological dead end).

Heo rất nhạy cảm với virus H1N1 và H3N2 của người và gia cầm

Heo được xem như ổ trung gian hay " thuyền pha trộn " (mixing vessel), nơi đó các di thể (gene) từ những virus cúm khác nhau có thể pha trộn và phát triển để tạo ra những virus mới có tiềm năng lây nhiễm cho người. Đây là trường hợp dịch cúm heo Mexico năm 2009 vừa qua.

Heo có thể truyền virus cúm của chúng cho người, cho vịt, cho gà Tây...

Qua biến cố dịch cúm heo ở Mexico tháng tư 2009, người ta e sợ rằng virus Influenza A/H1N1 là một virus đột biến có pha trộn các phân tử ADN của virus gia cầm, heo và người. Virus đột biến (mutant) đã phá lệ và đốt giai đoạn để lây nhiễm sang cho người đồng thời cũng có khả năng tạo tính lây nhiễm từ người nầy sang người nọ với nhau.

Đây là một ca mới lạ ít thấy xảy ra trong điều kiện bệnh cúm heo bình thường.

Tháng 6/2009 cơ quan Y Tế Quốc tế cho ban bố tình trạng đại dịch toàn cầu A/H1N1.

On June 11, 2009, the WHO declared an H1N1 pandemic, moving the alert level to phase 6, marking the first global pandemic since the 1968 Hong Kong flu

Xin mời các bạn đọc mặt trái của đại dịch toàn cầu cúm heo H1N1 (năm2009) qua bài viết dưới đây:

Nguyễn Thượng Chánh-Tâm thư của heo gởi cho người
http://www.advite.com/TamThuCuaHeoGoiChoNguoi.htm

Cảm cúm: giống nhau mà cũng khác nhau

Triệu chứng cảm và cúm thường hơi giống nhau vì cả hai đều do virus gây ra. Các loại virus cảm cúm thường hoạt động mạnh vào mùa đông.

Thường thì triệu chứng cảm nhẹ hơn triệu chứng cúm. Người bị cảm thường hay bị chảy mũi hoặc hay bị nghẹt mũi và không biểu lộ ra những biến chứng nào quan trọng ảnh hưởng đến sức khỏe chẳng hạn như viêm phổi, viêm do vi khuẩn , cần phải nầm nhà thương…

Người bị cúm cảm thấy uể oải, mệt mỏi, đau nhức bắp cơ

*Cảm (rhume, common cold) do cả trăm loại virus gây ra, tiêu biểu nhứt là Rhinovirus.

*Cúm (grippe, influenza, flu) chỉ do rất ít loại virus gây ra mà thôi, vì lẽ nầy nên người ta chỉ có thể làm vaccin ngừa cúm chớ không thể nào làm vaccin ngừa cảm được.

Tự chữa lấy bệnh cảm cúm

Phần đông chúng ta thường tự chữa lấy bằng những thứ thuốc có sẵn trong nhà như aspirin hoặc tylénol chẳng hạn.

Có người còn phối hợp thêm một vài phương pháp ngoại khoa quốc hồn quốc túy Việt Nam như đánh dầu cù là, dầu gió xanh, cạo gió, bắt gió, giác hơi vv…cho mau hết bệnh. Đây là những chiêu mà người gõ thích nhất mỗi khi bị bệnh.

Nói chung, các thuốc thông thường để chữa cảm cúm đều có thể mua một cách tự do, không cần phải có toa bác sĩ. Không phải vì thế mà chúng không có phản ứng phụ.

Trước khi mua, bạn nên tham khảo với dược sĩ nếu bạn có vấn đề đặc biệt như đang bị bệnh tiểu đường, cao máu, có thai, hoặc mua cho cháu bé uống. Cũng nên cho dược sĩ biết nếu bạn đang sử dụng một loại thuốc thiên nhiên nào đó mục đích để phòng tránh sự tương tác interaction có thể có giữa các loại thuốc với nhau.

Kết luận

Cảm cúm do virus gây ra cho nên không cần phải uống thuốc kháng sinh vô ích.

Tất cả các loại thuốc trị cảm cúm chỉ có công dụng giúp cho ta bớt đau nhức, dễ chịu mà thôi,và sau một thời gian năm mười ngày, thường là sẽ tự nhiên hết bệnh.Tuy nói vậy, nhưng cũng phải đề phòng các biến chứng, như viêm phổi chẳng hạn có thể rất nguy hiểm nhất là đối với trẻ em, các cụ lớn tuổi cũng như đối với các người mà hệ miễn dịch đã bị suy yếu sẵn vì bệnh lý nào đó.

Trường hợp có nóng sốt cao, hoặc triệu chứng có mòi gia tăng thì cần đi khám bác sĩ ngay lập tức.

Nghỉ ngơi, tịnh dưỡng, uống nhiều nước, ăn cam, ăn cháo gà thật nóng bỏ nhiều hành, gừng, nhiều tiêu, cạo gió, bắt gió, và thoa dầu khắp lưng, ngực và dưới lòng hai bàn chân, giác hơi, làm massage đấm bóp, nếu có thể chơi luôn một nồi nước xông (mua trong tiệm thuốc Bắc) trùm mền kín cho ra mồ hôi như tắm cam đoan đã lắm và bạn sẽ khỏe lại ngay lập tức.

Đó là cách chữa trị theo lối quốc hồn quốc túy Việt Nam. Bảo đảm rất hiệu quả mà chẳng tốn bao nhiêu tiền…Chắc các dược sĩ đang có nhà thuốc không mấy hài lòng với lời khuyên " phải gió " của người gõ!

Tất cả đều là những phương cách giúp chúng ta mau lành bệnh. Nếu bạn vừa mới bắt đầu cảm thấy ớn ớn trong người, hơi đau cổ họng và ho hen xụt xịt thì lấy chanh ăn luôn vỏ cũng đở lắm.

Nên nhớ đi ngủ riêng một mình ở chỗ khác cho yên, để tránh lây cho bà xã và cũng để bả khỏi phải chịu cực hình bị bắt buộc nghe mình sủa suốt đêm bên lỗ tai.

Tại Hoa Kỳ và Canada, mỗi năm giới y tế thường khuyến cáo dân chúng nên đi chích ngừa cúm (Canada, chích chùa, free) vào mùa thu trước khi mùa dông đến.

Đây là cách phòng ngừa hữu hiệu nhất.

Thiên hạ hay nói một cách bông đùa rằng đối với cúm nếu không có biến chứng, thông thường nếu uống thuốc thì trong một tuần lễ hay hơn thì bệnh sẽ dứt, còn nếu không có uống thuốc men gì ráo thì cao tay lắm trong vòng 7-10 ngày bệnh cũng tự nhiên khỏi mà thôi.

Cần nên nhớ là bệnh cúm rất dễ lây không những qua không khí mà cũng thường hay truyền từ người nầy qua người khác qua việc ôm nhau áp má (hugging) hay qua cái bắt tay thân thiện.

Vậy sát trùng tay và rửa tay thường xuyên bằng savon là điều cần phải làm để ngừa cảm cúm./.

Đọc thêm :

- Bs Nguyễn Thuợng Chánh- Ds Nguyễn Ngọc Lan

Từ Darwin đến H5N1
http://www.advite.com/darwin.htm

Rửa tay để bảo vệ sức khỏe
http://www.advite.com/ruatay.htm

Tự chữa lấy bệnh cảm cúm
http://www.advite.com/tuchuabenhcamcum.htm

Thiên nhiên không phải hoàn toàn là vô hại
http://nguoivietboston.com/?p=12299

-CDC -Cold vs Flu
http://www.cdc.gov/flu/about/qa/coldflu.htm

- Webster RG, Bean WJ,Gorman OJ. Evolution and Ecology of Influenza A viruses, Microbiologie Rev. 1992; 56:152-179
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1579108
http://mmbr.asm.org/cgi/reprint/56/1/152

- Josée Daigneault, DMV, M. Sc. Revue de l"influenza chez le porc et état de la situation au Québec. CRAAQ
http://www.agrireseau.qc.ca/porc/documents/Daigneault_Josee.pdf

Montreal, Jan 8, 2013

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Năm Quý Mão đã đến! Để đảm bảo trái cây họ cam quýt mà quý vị tặng người thân trong dịp Tết Nguyên đán này là hiện thân của phúc lộc, may mắn và thịnh vượng, Chương Trình Phòng Chống Sâu Bệnh & Dịch Bệnh Gây Hại Giống Cây Cam Quýt (CPDPP) đề xuất các biện pháp thực hành tốt nhất sau đây để bảo vệ giống cây cam quýt quý hóa của California trong nhiều năm tới.
Blue Shield of California Promise Health Plan (Chương Trình Bảo Hiểm Y Tế Hứa Hẹn của Blue Shield of California) đang giới thiệu Wellvolution, là chương trình bảo hiểm y tế và sức khỏe tâm thần kỹ thuật số theo lối sống có thể được lập riêng để giải quyết các nhu cầu và ưu tiên sức khỏe cá nhân.
Sau 13 năm, cuối cùng thì Bác sĩ David Sinclair và các đồng nghiệp đã tìm được câu trả lời cho câu hỏi: Điều gì thúc đẩy quá trình lão hóa? Trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Cell vào ngày 12 tháng 1 năm 2023, Sinclair, giáo sư di truyền học và đồng giám đốc của Paul F. Glenn Center for Biology of Aging Research tại Trường Y Harvard (Harvard Medical School), đã phác họa ra một chiếc đồng hồ lão hóa, khi ta vặn chiều kim là có thể đẩy nhanh hoặc đảo ngược quá trình lão hóa của các tế bào.
Gần đây, một số bạn bè gởi cho tôi qua e-mail một bài viết bằng tiếng Việt không rõ xuất xứ cảnh báo về một loại biến chủng của virus COVID mới rất nguy hiểm, rất lây lan mà lại không có triệu chứng thông thường báo trước, không phát hiện được bằng các test hiện có và không có thuốc chữa. Những “tin tức” này có vẻ không có cơ sở thực tế và có thể gây hoảng hốt không cần thiết. Hôm nay tôi xin phỏng dịch và chú thích thêm cho dễ hiểu một bài báo của CNN (1) trả lời một số câu hỏi về biến thể phụ mới nhất đang lan tràn ở Mỹ và đã có mặt tại Việt Nam.
Chúng ta đã cảm thấy hân hoan khi đón chào năm mới Quý Mão 2023 sắp đến. Mọi người chắc hẳn sẽ cùng bên nhau ăn uống. Hút thuốc và uống rượu là những điều thường được làm khi đoàn tụ với người thân và bằng hữu để đón Tết. Thế nhưng việc hút thuốc cùng nhau hay mời nhau điếu thuốc có thật sự cần thiết để đón mừng năm mới không? Tiến sĩ Shu-Hong Zhu, Giáo sư Y Học Gia Đình và Sức Khoẻ Cộng Đồng tại Đại học California, San Diego (UCSD) cho biết: “Khói thuốc lá có hơn 7.000 loại hóa chất và khoảng 70 chất trong số đó được biết là gây ung thư. Hít phải khói thuốc lá do người khác hút có thể tác hại như là tự hút và cũng có thể gây hại cho thú cưng. Cách tốt nhất để ăn mừng là tránh những nơi hút thuốc, không mời mọc thuốc lá và bỏ hút thuốc."
Người dân California gần đây đã phản đối ngành công nghiệp thuốc lá và bầu chấm dứt việc bán hầu hết các sản phẩm thuốc lá có hương vị, bao gồm thuốc lá bạc hà và thuốc lá điện tử. Các cử tri đã ủng hộ Dự luật Thượng viện (SB) 793 bằng cách bỏ phiếu “Có” cho Dự luật (Prop) 31, điều này ngăn cản những tiệm lẻ bán các sản phẩm này và khiến Big Tobacco (Nhóm Thuốc Lá Lớn) khó săn mồi và kiếm lợi từ trẻ em và nhắm vô nhiều cộng đồng khác.
Năm mèo, theo thông lệ chúng ta hãy bàn về con mèo trong y khoa. Một phần ba gia đình ở Mỹ có nuôi mèo. Trước hết là hai bệnh có thể tránh được mà mèo có thể truyền qua người, bệnh “mèo quào” do vi khuẩn và bệnh do ký sinh mà qua phân mèo có thể truyền qua người, nhất là người có thai và gây những triệu chứng nguy hiểm ở trẻ sơ sinh; và sau cùng là một bệnh di truyền làm đứa trẻ sơ sinh có tiếng khóc giống tiếng mèo kêu với nhiều dị tật quan trọng.
Hầu hết phụ nữ trải qua thời kỳ mãn kinh đều đã quá quen thuộc với các cơn bốc hỏa mặt (hay những cơn nóng bừng khó chịu – hot flashes). Những cơn nóng bừng khó chịu đột ngột kéo đến và nhiệt độ tăng nhanh, thường kèm theo đổ mồ hôi, tim đập nhanh, chóng mặt, mệt mỏi và/hoặc lo lắng. Chúng khiến cho các bà, các mẹ bị mệt mỏi, suy nhược hơn nhiều chứ không ‘chớp nhoáng’ như tên gọi của chúng (flashes).
Tôi là bác sĩ Niall Campbell, một bác sĩ tâm lý có hơn 40 năm kinh nghiệm. Tôi từng làm việc với tư cách là cố vấn cho Sở Y Tế Quốc Gia Anh (National Health Service) cho đến năm 2002. Sau đó, tôi là trưởng ban cố vấn về chứng nghiện ngập và là bác sĩ tâm thần tại The Priory Roehampton, một bệnh viện tâm thần tư nhân ở phía tây nam London trong hai thập niên qua. Bệnh nhân của tôi phần lớn là những người trên 18 tuổi và thường thuộc nhóm khá giả; khoảng một nửa trong số họ có mua bảo hiểm y tế tư nhân, một số khác thì tự thanh toán bằng tiền túi. Về vấn đề nghiện ngập, khoảng 85% công việc tôi làm có liên quan đến rượu, bia. Nhiều bệnh nhân bị trầm cảm của tôi thường có vấn đề về bia rượu, ban đầu họ không tiết lộ, nhưng dần dà sẽ lộ ra.
Đêm dài ngày ngắn và nhiệt độ lạnh giá trong mùa đông có thể khiến nhiều người cảm thấy mệt mỏi, uể oải, không muốn hoạt động chỉ muốn ngủ vùi. Nhưng tại sao mùa màng lại ảnh hưởng đến mức năng lượng của chúng ta? Guy Meadows, một nhà nghiên cứu về giấc ngủ và đồng sáng lập của The Sleep School cho biết: "Mùa đông đến kéo theo một số thách thức tiềm ẩn cho giấc ngủ, bao gồm việc giảm tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, nhiệt độ mát hơn, thay đổi đồng hồ và khả năng miễn dịch giảm", theo một trang mạng trực tuyến cung cấp các thông tin hỗ trợ dựa trên cơ sở khoa học về giấc ngủ. "Tất cả những [yếu tố] này làm rối loạn giấc ngủ, khiến bạn khó thức dậy hơn vào buổi sáng."
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.