Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
EagleBrand-Vietbao-1230x152-12042022-viet

Y Khoa Phòng Ngừa Thay Đổi: Chích Ngừa Người Lớn 2009

25/04/200900:00:00(Xem: 7653)
Y Khoa Phòng Ngừa Thay Đổi: Chích Ngừa Người Lớn 2009
Bác sĩ Trần Mạnh Ngô
Đây là tường trình một số thay đổi chích ngừa năm nay (2009) cho người lớn. Thay dổi theo quyết định của sở Y tế CDC Hoa Kỳ. Một số các hội y sĩ như Hội Y Sĩ Y Khoa Gia Đình Hoa Kỳ, Hội Y Sĩ Nội Khoa, Hôi Y sĩ Chuyên Khoa Sản Phụ Khoa, cũng đều đồng ý như vậy.
1) Chủng ngừa phong đòn gánh, ngừa bạch hầu, và ho gà (Acellular Pertussis) cho thuốc Td/Tdap sẽ thay thế cho thuốc chủng đơn Td cho người lớn tuổi từ 19 tơí 64 đã dùng trước đây. Trường hợp nếu người lớn chưa chắc đã chích ngừa hay chưa chích ngừa đủ phong đòn gánh, bạch hầu, thì bây giờ nên chích ngừa cả 3 loại bệnh kể trên ngay từ đầu. Chích từ đầu bao gồm thuốc chủng phong đòn gánh và bạch hầu chia làm hai mũi đầu cách nhau 4 tuần rồi liều thứ 3 khoảng 6 tới 12 tháng sau mũi chích thứ 2. Tuy hiên thuốc chủng Tdap có thể có thể chích thay thế một trong 3 mũi td (phong đòn gánh và bạch hầu) trong loạt đầu 3 mũi. Chủng thêm mũi bổ xung ngừa phong đòn gánh và bạch hầu sau khi đã chích đủ 3 mũi ban đầu ít ra là 10 năm hay hơn 10 năm trước đây. Dùng Tdap hay Td tùy theo từng trường hợp.
2) Chủng ngừa Siêu vi trùng Human Papillomavirus (HPV) được CDC khuyên có thể chủng cho tất cả phụ nữ từ tuổi 11 tới 26 (theo CDC thì có thể bắt đầu từ tuổi). Dù có tiền sử bị bệnh mụn cóc mọc ở cơ quan sinh dục, thử nghiệm cổ tử cung Papanicolaou bất bình thường, hay thử nghiệm DNA cho siêu vi dương tính cũng chưa phải là bị nhiễm toàn thể mọi thể loại siêu vi HPV, nên vẫn có thể chủng ngừa HPV. Nhưng lý tưởng nhất vẫn là chích ngừa HPV cho những ai chưa bị bị HPV qua ngả tình dục. Phụ nữ tình dục nên được chích ngừa HPV ở những tuổi kể trên. Phụ nữ tình dục chưa bị nhiễm một trong 4 loại HPV sẽ được lợi ích rất nhiều khi chích ngừa HPV. Tuy nhiên lợi ích chích ngừa sẽ kém hơn nếu phụ nữ đã từng bị nhiễm một trong 4 siêu vi trùng HPV. Phải chích cho đủ liều tức là chích 3 lần. Mũi thứ 2 chích 2 tháng sau mũi thứ nhất và mũi thứ 3 sẽ chích 6 tháng sau mũi thứ nhất.
3) Chích ngừa Trái Rạ (Varicella): Người lớn chưa có miễn dịch trái rạ nên chích ngừa 2 mũi phòng trái rạ (single-antigen varicella vaccine), nếu chưa bao giờ chích ngừa trái rạ hay trước đây mơí chích 1 mũi thì bây giờ phải chích mũi thứ 2. Nhưng nếu ví lý do nào đó không thể chích được thì nên bàn luận vơí bác sĩ.
4) Chủng Ngừa Bệnh Giời Leo (Shingles). Người già 60 tuổi hay cao hơn 60 tuổi nên chích một mũi thuốc giời leo dú đã từng bị bệnh giời leo hay chưa bao giời bị bệnh giời leo. Bệnh nhân bị những bệnh kinh niên cũng nên chích ngừa giời leo chỉ trừ trường hợp không thể chích thuốc chủng ngừa giời leo.
5) Chủng ngừa Bệnh Sởi, Quai Bị và Bệnh Sởi Đức (Measles, Mumps, Rubella (MMR). Thường thì những ai sinh trước 1957 coi là đã miễn dịch bệnh giời leo. Những ai sinh năm 1957 hay sau 1957 thì nên chích ngừa một mũi hay nhiều hơn một mũi thuốc ngừa MMR chỉ trừ trường hợp vì bị loại bệnh không thể chích ngừa MMR, hoặc đã từng chích một mũi hay hơn một mũi ngừa MMR, đã từng bị sởi, hoặc thử nghiệm cho biết đã miễn nhiễm bệnh sởi.
6) Chích ngừa Cúm. Bệnh nhân cần chích ngừa cúm khi bị những bệnh sau đây: bệnh kinh niên tim mạch hay bệnh phổi, kể cả suyễn, bệnh biến dưỡng kinh niên như tiểu đường (diabetes mellitus), bệnh thận, hay suy gan, bệnh sắc tố máu (hemoglobinophathies), hay tình trạng yếu miễn dịch (do thuốc hay nhiễm bệnh HIV hay bất cứ trong trường hợp bị hư chức năng phổi như, do chất nhờn trong phổi (đàm), chấn thương tủy sống, bị cơn kinh phong hay bệnh rối loạn thần kinh và bắp thịt; và có thai trong mùa cúm. Cúm tăng nguy cơ nhiễm trùng vì bệnh nhân bị thiếu lá lách. Những trường hợp khác cần chích ngừa cúm như nhân viên đang làm việc trong các cơ quan y tế, những ai phải chăm sóc trẻ em dưới 5 tuổi. Những trường hợp khác cần chích ngừa cúm như bệnh nhân trong viện dưỡng lão, những người đang chăm sóc bệnh nhân bị bệnh kinh niên hay viện dưỡng lão, những người dễ truyền nhiễm cúm, người trên 65 tuổi, hay bất cứ ởi tuổi tác nào bị bệnh nặng.
Chuyên viên y tế sẵn sàng chích ngừa cúm cho bất cứ ai muốn phòng cúm.
Người lớn còn khỏe mạnh, đàn bà không có thai, người lớn dưới 50 tuổi, không bị nguy cơ bệnh tật nguy hiểm gì, không liên hệ vơí những bệnh nhân yếu miễn dịch phải nằm trong những bệnh viện đặc biệt, có thể dùng thuốc ngừa cúm qua ngả hít vào mũi, những loại thuốc phòng cúm như Flumist hay những thuốc giảm tác dụng cúm (inactivated vaccine).

7) Chích Ngừa Bệnh Sưng Viêm Phổi Pneumococcal Polysaccharide (PPSV). Cần chích ngừa sưng viêm phổi trong những trường hợp sau đây: Bệnh phổi kinh niên kể cả suyễn, bệnh tim mạch kinh niên, bệnh tiểu đường, bệnh gan kinh niên, chai gan, bệnh nhân ghiền rượu kinh niên, bệnh nhân bị suy thận kinh niên hay bị hội chứng hư thận (nephrotic syndrome), bệnh nhân không còn lá lách, bệnh nhân bị yếu miễn dịch, bệnh nhân bị điếc tai cần gắn máy nghe vào ốc tai (cochlea), hay bệnh nhân bị nước tủy sống nhỉ ra ngoài (celebrospinal fluid leaks). Những bệnh nhân bị nhiễm HIV cũng cần chích ngừa viêm sưng phổi. Những người sau đây cũng cần chích ngừa viêm sưng phổi như bệnh nhân nằm trong viện dưỡng lão hay những người hút thuốc lá. Cứ 5 năm lại có thể chích ngừa sưng phổi lại cho những bệnh nhân bị suy thận kinh niên hay bị hội chứng hư thận nephrotic syndrome, những bệnh nhân không còn lá lách, hay những bệnh nhân bị suy yếu miễn dịch. Đối vơí bệnh nhân 65 tuổi hay hơn 65 tuổi sẽ chích một mũi ngừa sưng viêm phổi khi đã chích ngừa sưng phổi 5 năm về trước hay hơn 5 năm về trước hoặc chưa tới tuổi 65 đã muốn chích ngừa sưng phổi.
8) Chích ngừa viêm gan A cho bệnh nhân bị suy gan kinh niên hay đang điều trị bằng thuốc ngừa bệnh chảy máu (clotting factor concentrates). Chích ngừa viêm gan A cho những người đồng tính luyến ái hoặc thích dùng ma túy, cho những ai làm việc trong môi trường có bệnh viêm gan A, hay trong phòng thí nghiệm nghiên cứu siêu vi trùng viêm gan A. Cũng nên chích ngừa viêm gan A cho những du khách tơí những vùng có bệnh truyền nhiễm viêm gan A. Ngoài ra, ai muốn chích ngừa viêm gan A thì đều có thể chích được.
Thường có thể chích 2 mũi thuốc ngừa viêm gan A (Havrix®): lần đầu chích một lần và lần thứ 2 khoảng 6-12 tháng sau. Cũng có thể chích thuốc Vaqta® lần đầu tiên và 6 tới 18 tháng sau, lần thứ hai. Trong trường hợp muốn chích ngừa viêm gan A và B hỗn hợp (Twinrix®), thì có thể chích 3 mũi, lần đầu, lần thứ 2 tháng sau và lần thứ 3, sáu (6) tháng sau nữa. Nếu chích theo chương trình 4 mũi thì chích ngày đầu, ngày thứ 7, rồi ngày thứ 21 hay 30, rồi sau đó bồi thêm (booster) một mũi khoảng 12 tháng sau.
9) Chích ngừa viêm gan B cho những bệnh nhân trong thời kỳ suy thận cuối cùng kể cả bệnh nhân phải lọc thận, bệnh nhân bị nhiễm HIV, hay bệnh nhân đang bị viêm gan kinh niên. Cần chích ngừa viêm gan B cho những người làm việc trong môi trường bắt buộc phải tiếp súc vơí bệnh nhân bị viêm gan B, những người làm công việc tiếp xúc máu bệnh nhân, tiếp xúc chất dịch từ cơ thể bệnh nhân có nguy cơ nhiễm siêu vi trùng viêm gan B. Những người luyến ái tình dục vơí nhiều người 6 tháng trước đây, những đang muốn truy tầm bệnh phong tình cho mình, những ai dùng thuốc ma tuý, hay thích đồng tính luyến ái. Cũng chích ngừa viêm gan cho những ai sống chung trong gia đình có người bị viêm gan B, những người làm việc trong viện bệnh nhân tật nguyền, khách du lịch những quốc gia dễ bị truyền nhiễm viêm gan B.
Ai muốn chích ngừa viêm gan B cũng có thể được chích ngừa viêm gan B
Có thể chích ngừa viêm gan B cho những người làm việc trong trung tâm điều trị bệnh truyền nhiễm tình dục, trung tâm thử nghiệm hay điều trị HIV, trung tâm điều trị hay phòng ngừa nạn ghiền ma túy, trung tâm điều trị đang chích thuốc ghiền ma túy hay đồng tình luyến ái, tù nhân, những trung tâm điều trị giai đoạn suy thận cuối cùng hay đang phải lọc máu suy thận, trong những trung tâm nuôi dưỡng bệnh nhân ở ngoài bệnh viện hay trung tâm chữa bệnh tật nguyền.
10) Chích ngừa Viêm Màng Não cho những bệnh nhân không có lá lách, hay giai đoạn suy yếu miễn dịch cuối cùng. Chích ngừa viêm màng não cho sinh viên trong đại học xá, cho các chuyên viên vi trùng học đang nghiên cứu vi trùng Neisseria meningitides, chuyên viên tuyển binh lính, hay cho những người du lịch tơí những nước (hay đang sống trong những nước) có dịch viêm màng óc. Chích thuốc ngừa viêm màng óc (meningococcal conjugate vaccine, MCV) cho người lớn 55 tuổi hay cho người dưới 55 tuổi. Cần chích thêm một mũi ngừa viêm màng óc cho những người trước đây đã từng chích ngừa viêm màng óc rồi nhưng bây giờ vẫn còn sống trong môi trường có nguy cơ bị viêm màng óc.
11) Chủng Haemophilus Influenza Type B (Hib) thường không chích cho trẻ em 5 tuổi hay lớn hơn 5 tuổi (tức là chỉ chích cho trẻ em dưới 5 tuổi). Vì hiện nay chưa có kết quả thử nghiệm dùng thuốc chủng Hib cho trẻ em trên 5 tuổi hay cho người lớn. Tuy nhiên, bệnh nhân bị bệnh thiếu máu sickle cell diseases, ung thư máu, hay HIV hay không còn lá lách sau khi giải phẫu, có thể chích một mũi Hib. Haemophilus Influenzae Type B là một loại vi trùng gây bệnh viêm tiểu thiệt (epiglottitis), viêm sưng phổi nặng, và viêm màng óc. Xin vào http://www.cdc.gov/vaccines/pubs/acip-list.htmđể biết thêm chi tiết lịch trình chủng ngừa mới năm 2009 cho người lớn.
Bs Trần Mạnh Ngô, E-mail: nmtran@hotmail.com; Xin mời ghé thăm Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay, một Trang Web Y Khoa của người Việt viết cho người Việt

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Theo nghiên cứu “The neurons that restore walking after paralysis” (Tế bào thần kinh phục hồi khả năng đi lại sau khi bị liệt) được công bố trên tạp chí Nature trong tháng 11 năm 2022, chín người bị liệt do chấn thương tủy sống nghiêm trọng đã lấy lại được khả năng đi lại nhờ sự kết hợp của kích thích điện từ cột sống dưới và vật lý trị liệu.
Cặp song sinh một trai một gái, tên là Lydia và Timothy Ridgeway, có thể đã phá vỡ kỷ lục phôi thai đông lạnh lâu nhất từng sinh ra. Người giữ kỷ lục trước đó là Molly Everette Gibson, sinh ra từ một phôi thai đã được đông lạnh trong khoảng 27 năm. Mẹ của cô, Tina Gibson, người cấy phôi thai vào cơ thể mình và sinh ra cô mới được 1 tuổi khi phôi thai đó được đông lạnh.
Vì Vi-rút Hợp Bào Đường Hô Hấp (RSV), bệnh cúm, và COVID-19 tiếp tục ảnh hưởng đến người dân California sớm hơn thường lệ trong năm nay, nên Nhà Dịch Tễ Học của tiểu bang, cũng chính là bác sĩ Erica Pan, kêu gọi mọi người trên toàn tiểu bang bảo vệ bản thân và gia đình của họ trước nhiều loại vi-rút đang hoành hoành.
Cơ Quan Kiểm Soát Thực Dược Phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã chuẩn thuận loại thuốc điều trị đầu tiên có khả năng trì hoãn – có thể trong nhiều năm – sự khởi phát của bệnh tiểu đường Loại 1, một căn bệnh thường xuất hiện ở thanh thiếu niên.
Nước Mỹ có vấn đề về uống rượu. Theo nghiên cứu mới của Trung tâm Kiểm soát và Phòng Ngừa Dịch Bệnh (CDC), việc tiêu thụ rượu quá mức đã góp phần gây ra ước tính một phần tám số ca tử vong, hay12.9 phần trăm trên tổng số người Mỹ từ 20 đến 64 tuổi. Uống quá nhiều rượu cũng là nguyên nhân gây ra 1/5 số ca tử vong - 20,3% - ở người Mỹ từ 20 đến 49 tuổi, theo nghiên cứu được công bố vào tuần trước trên tạp chí JAMA Network Open.
Vắn tắt, người càng lớn tuổi, số lượng tế bào thần kinh giảm và khả năng về tâm trí sẽ giảm đi. Một số triệu chứng nhẹ như hay quên, hay lẫn lộn có thể chấp nhận như là sự lão hoá bình thường. Khi các triệu chứng này gia tăng, tiến triển đến mức ảnh hưởng đến cuộc sống thường nhật, lúc đó người ta dùng từ "dementia" hay "mất trí" theo nghĩa đen, hay bịnh lẫn. Có nhiều nguyên nhân cho dementia. Bịnh Alzheimer là nguyên nhân của phần lớn người mắc dementia. Một số nguyên nhân dementia chữa được, chưa có thuốc thay đổi được bịnh Alzheimer (disease-modifying drugs), chỉ có những thuốc giúp giảm triệu chứng thôi (symptomatic treatment).
Các Telomere* đóng một vai trò thiết yếu trong việc xác định số lần một tế bào có thể phân chia. Telomere là 1 đoạn DNA có trình tự (TTAGGG) lặp lại nhiều lần ở đầu mỗi nhiễm sắc thể, có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ phân tử DNA khỏi các tác động gây hại và sự mất ổn định của hệ genome. Trong chu trình của một tế bào bình thường, quá trình phân bào sẽ khiến cho một phần của telomere bị mất đi. Khi độ dài của telomere đạt tới mức giới hạn thì tế bào sẽ tự chết theo chương trình (apotosis**). Do vậy, độ dài của telomere có thể coi như chiếc đồng hồ sinh học để xác định “tuổi thọ” của tế bào và các cơ quan.
Mùa đông đang đến rất nhanh và thời tiết lạnh hơn, điều quan trọng hơn bao giờ hết là quý vị phải tiêm vắc-xin và liều tăng cường chống lại COVID-19 cho bản thân và gia đình. Đối với những người từ 65 tuổi trở lên, việc tiêm liều tăng cường COVID-19 loại cập nhật là cực kỳ quan trọng vì nguy cơ mắc bệnh nặng do COVID-19 tăng lên theo tuổi tác.
Việc các bác sĩ có thể nhìn xuyên thấu bên trong cơ thể bệnh nhân mà không cần phải rạch một đường nào từng là một khái niệm thần kỳ. Cho đến nay, hình ảnh y tế (medical imaging) trong khoa quang tuyến đã trải qua một chặng đường dài, và các kỹ thuật mới nhất dựa vào trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ còn tiến xa hơn nữa: chúng khai thác khả năng tính toán khổng lồ của AI và khả năng học hỏi vô giới hạn để tận dụng triệt để các phương pháp dò chụp trên cơ thể, tìm ra những điều khác thường mà mắt người có thể bỏ sót.
Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska ngày 3/10/22 đã quyết định trao Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm 2022 cho Svante Pääbo vì những khám phá của ông liên quan đến bộ gen của những hominin (cũng thuộc giống người, tương tự như “người khôn” [homo sapiens] chúng ta hiện nay) đã tuyệt chủng và sự tiến hóa của loài người. Svante Pääbo sinh ngày 20 tháng 4 năm 1955 tại Stockholm, Thụy Điển. Mẹ của ông là nhà hóa học người Estonia Karin Pääbo (1925–2013), từng trốn thoát khỏi Estonia bị Liên Xô xâm lược vào năm 1944 và đến Thụy Điển tị nạn trong Thế chiến thứ hai. Ông là con ngoại hôn của nhà hóa sinh người Thụy Điển Sune Bergström (1916-2004), và cha ông cũng từng được giải Nobel về Sinh lý học hoặc Y học (năm 1982).
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.