Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Kinh “tết” Học

06/02/200800:00:00(Xem: 5471)

- RFA & Nguyễn Xuân Nghĩa

...Táo quân chỉ là một chú công an thuế vụ do một thế lực tào lao mà bất lực đâu đó phái khiển...

Người ta thường ví von rằng kinh tế học là một "khoa học u ám". Trong dịp năm hết Tết đến, Diễn đàn Kinh tế đài RFA sẽ vén bức màn u ám đó để tìm ra vài điều vui về kinh tế học qua phần trao đổi đặc biệt sau đây cùng kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa. Chương trình kinh tế tất niên này do Việt Long thực hiện với lời chúc an khang thịnh vượng cho toàn năm Mậu Tý được gửi tới quý thính giả gần xa.

Hỏi: Xin kính chào ông Nguyễn Xuân Nghĩa. Kỳ này, chương trình chuyên đề hàng tuần của chúng ta được phát thanh vào ngày cuối của năm Đinh Hợi, và nhiều người có thể sẽ theo dõi vào đêm Giao Thừa trước khi bước qua năm Mậu Tý.

Trên diễn đàn này, trong suốt năm và từ cả chục năm nay, chúng ta đã có dịp trao đổi về nhiều đề tài đáng gọi là nhức đầu, và thường chú trọng tới yêu cầu cảnh báo về các khó khăn kinh tế trước mắt. Ông cũng thường hay nói rằng kinh tế học là một khoa học u ám vì dường như thiên hạ chỉ chú ý tới nó khi tình hình kinh tế không được khả quan. Trong chương trình cuối năm, xin đề nghị là ta hãy thử nói về những điều tươi vui hơn trong kinh tế học và về sinh hoạt ngày Tết. Ông nghĩ sao"

Tôi thiển nghĩ là sẽ làm thính giả thất vọng và có khi mình bị "giông" cả năm mất. Nhưng sẽ xin cố, và đành tự biện hộ là "mua vui cũng được một vài trống canh!"  

Hỏi: Câu hỏi đầu tiên thưa ông, liệu ta có thể nói tới một khoa "kinh tế học ngày Tết" được không" Câu hỏi sở dĩ được nêu lên vì thực tế là tại Việt Nam, thiên hạ đang thiếu tiền mặt để tiêu pha ngày Tết và cứ năm hết Tết đến là vật giá lại như muốn chạy theo ông Táo mà bốc lên trời. Trong khi đó, ở bên ngoài, phố xá tại những nơi có người Việt mình cư ngụ thì xe cộ kẹt cứng vì người người đi sắm Tết. Vì sao lại có hiện tượng ấy"

Ông nêu câu hỏi nổ ròn như tràng pháo! Năm nào và ở xứ nào cũng thế, vào dịp cuối năm thì nhu cầu mua xắm đều tăng và nếu mình có gặp những hiện tượng tắc nghẽn hay vất vả ấy ở nhà bây giờ thì cũng chỉ vì vấn đề tổ chức rất kém mà thôi. Còn nói về kinh tế học ngày Tết thì tôi thiển nghĩ rằng ta có thể nhìn ra nhiều tầng sinh hoạt khác nhau. 

Thứ nhất là về tâm linh, khi ta cùng chia sẻ một quy ước về lịch pháp dựa trên sự tuần hoàn của địa cầu và vũ trụ, với những thay đổi định kỳ về khí hậu và thời tiết, thì năm mới đánh dấu một thời điểm mới nên hàm chứa những hy vọng mới. Riêng với chúng ta, ngày Tết còn có ý nghĩa linh thiêng về tâm linh hay tôn giáo, là ngày ta nhớ tới tổ tiên, ông bà và có những nhu cầu thiết thực về cúng bái. Những nhu cầu ấy dẫn tới một số cầu mà ta cho là không thể thiếu trong ngày Tết. Đó là bài toán kinh tế vượt ra khỏi tính toán kinh tế. Mà càng gần với truyền thống thì ta càng gắn bó với nhu cầu ấy. Tôi xin gọi loại nhu cầu ấy là nhu yếu phẩm, rất quan trọng cho đa số người dân tại thôn quê nhưng thật ra cũng đơn sơ đạm bạc và không khó đáp ứng vì tùy thuộc ở lòng thành của con người.

Khi Nguyễn Khuyến dặn các con về tang lễ của mình, rằng

Việc tống táng chỉ nên qua quít

Cúng cho thầy mấy lít rượu hoa

thì mình phải hiểu thế nào là lòng chí thành và tính đạm bạc của dân mình.

Hỏi: Ông gọi đó là tầng sinh hoạt tâm linh hay tôn giáo. Thế còn có tầng sinh hoạt nào khác nữa"

Tầng sinh hoạt thứ hai là văn hoá và tôi xin nói ngay rằng những điều mình trộm nghĩ có thể sẽ khiến thính giả bực mình! Trong dịp Tết nhất thì ta phải tránh, nhưng nói về kinh tế thì không thể bỏ qua yếu tố tâm lý của thị trường được. Chúng ta có một nếp văn hoá phô trương, và với đa số thì ngày Tết là ngày phô trương quan trọng nhất trong năm!

Hãy nhớ tới một bài thơ Tết của Tú Xương. "Khen ai đừng hỏi Tết tôi nghèo…." Nhà thơ diễn tả với trực giác tuyệt vời của một nghệ sĩ cái thói đua đòi của xã hội. Xin nói thêm là của một xã hội thị thành khi nhu cầu phô diễn lấn át mọi tính toán thực dụng, lợi hại, về kinh tế. Loại lý thuyết về "hữu lợi tính biên tế", nôm na là lợi ích thực tế của sản phẩm, thật ra vô giá trị trong cách tính toán tiêu pha của nhiều người trong ngày Tết. Động lực tâm lý rất phi kinh tế ở đây là nhu cầu phô trương. Mà càng ăn nên làm ra thì lại càng muốn phô trương mạnh. Tràng pháo của tôi phải dài và nổ ròn hơn tràng pháo nhà bên. Sau những năm bị kiệt quệ vì kinh tế tập trung, ngày nay, Việt Nam đang tiến mạnh vào trào lưu phô trương, và hiện tượng ấy nổi bật nhất là trong ngày Tết!

Hỏi: Thế khoa kinh tế có nghiên cứu gì về hiện tượng phô trương đó không"

Cũng có chứ, từ cả trăm năm nay rồi. Nhiều người đã nghiên cứu ra, rằng giai cấp hưởng thụ là thiểu số có quyền bính ở trên đã nhờ đó có nhiều quyền lợi kinh tế hơn đa số còn lại. Khi lên tới đó, họ phô diễn uy quyền ở cách sinh hoạt sang cả và tốn kém mà khỏi cần chú ý tới lợi ích kinh tế của sản phẩm giúp họ biểu dương sự thành công.

Thế rồi, ở bên dưới, các thành phần có lợi tức thấp hơn cũng muốn vươn lên, và học đòi phép tiêu thụ của thành phần có đặc quyền đặc lợi ở trên. Ngày Tết là ngày phô diễn quan trọng nhất nên tạo ra nhu cầu rất lớn về mặt hàng xa xỉ mà nhiều người phải cố thỏa mãn vì dù sao thì cũng một năm một lần, họ phải bước lên nấc thang tiêu thụ cao hơn.

Hỏi: Tuy nhiên, cái thói mà ông gọi là phô trương trong ngày Tết ấy cũng tạo ra nhu cầu cho kinh tế và giúp ích cho nhiều người khi tìm cách thoả mãn yêu cầu ấy của thị trường, ông nghĩ sao về hiện tượng kinh tế này"

Thưa đúng là khi thị trường có nhu cầu thì tất nhiên là những người đáp ứng đều có thể có lợi. Tuy nhiên, khi nói đến nhu cầu kinh tế của cả xã hội thì mình cũng thấy lợi tức của một thành phần lại được trút vào một số sản phẩm rất ít giá trị thực dụng và mở ra trào lưu tiêu thụ trong mấy ngày Xuân sau đó là ngập nợ!

Hỏi: Tết nhất mà hình như ông vẫn có vẻ bi quan, và lại hơi nhuốm mùi châm biếm!

Kinh tế học không tách rời khỏi tâm lý xã hội học và ngày Tết là cao điểm hay cực điểm trong năm về tâm lý của một cộng đồng, nên sinh thái hay thái độ sinh sống của người ta mới có những động lực phi kinh tế, và đôi khi phi lý, mà kinh tế học phải cố nhìn ra.

Thời của cụ Tú Vị Xuyên là buổi giao thời, hoặc nói theo cộng sản là "thời kỳ quá độ", nên Trần Tế Xương mới viết ra nhiều thói rởm mà ta nhìn thấy là biểu hiện của chủ nghĩa phô trương và bắt chước. Thời nay cũng vậy, là thời kỳ quá độ chuyển tiếp từ một xã hội nghèo khổ lên một trạng thái phát triển cao hơn. Tầng lớp có quyền và có tiền ở trên đang phô diễn sự giàu sang của mình một cách dữ dội nhất và kéo theo phản ứng bắt chước của các thành phần ở dưới. Xin nói thêm rằng không chỉ Việt Nam mới có hiện tượng đó.

Hỏi: Nhưng hình như ông đang từ kinh tế học chuyển dần qua xã hội học phải không"

Thưa không hẳn vậy mà còn… tệ hơn vậy! Từ kinh tế học có thể chuyển qua sử học hay "kinh sử học", người ta gọi là "cliometrics", nếu ta thu thập được dữ kiện kinh tế trong lịch sử một nước để dùng sự hiểu biết kinh tế lý giải ra nhiều biến cố bất ngờ trong lịch sử, là câu chuyện ta đã nói qua tuần trước về hậu quả chính trị của nạn lạm phát.

Trở lại câu chuyện kinh tế trong ngày Tết của chúng ta, thì thiên hạ đã nghiệm thấy ở các xứ khác và vào thời kỳ khác nhiều hiện tượng mình đang thấy tại Việt Nam. Thành phần phô trương ở trên là những kẻ có quyền và có tiền. Họ tự động củng cố ưu thế của họ bằng biện pháp cưỡng ép trực tiếp hay gián tiếp, gọi đó là chính sách kinh tế hay an ninh.

Người ở dưới không được phép chống đối - dù là ôn hoà bất bạo động - mà chỉ có thể luồn lách để leo lên trên. Mà một biểu hiện thành công của sự leo thang ấy là phô diễn sức tiêu thụ, một hình thái khác của sự bắt chước, đua đòi. Nhìn từ bên ngoài thì những người vô tâm bèn lạc quan kết luận rằng đó là sự tiến bộ trong nấc thang sinh hoạt hay về mức sống. Nhưng thuần về kinh tế thì lối phô diễn và đua đòi ấy thực ra có lợi ích kinh tế rất thấp cho quốc gia, và trước tiên là cho đa số còn lại, ở dưới.

Hỏi: Cứ tưởng rằng Tết nhất chúng ta sẽ nói chuyện vui để lấy khước cho cả năm, nhưng có lẽ ông vẫn xoáy vào chuyện kém vui! 

Thưa không! Kém vui nhất chưa phải là chuyện giai tầng phô trương biểu diễn ở trên và thành phần đua đòi bắt chước ở dưới! Kém vui là nếu xã hội không sớm tỉnh giấc Xuân thì sẽ có ngày xem thành phần phô diễn ở trên là mẫu mực, rồi hoàn toàn lệ thuộc vào họ về kinh tế lẫn văn hoá. Mà chuyện ấy đang có vẻ thành hình tại Việt Nam! Đây là điều tai hại nhất về chính trị và văn hoá trong một nước. Chế độ quân chủ đã tồn tại mấy ngàn năm ở nhiều lục địa khi các bậc quân vương và quý tộc nắm giữ độc quyền bạo lực, là công an và quân đội, để quần chúng bên dưới phục vụ mình về kinh tế, trong khi cũng đặt để ra quy cách sinh hoạt quý phái sang cả mà thần dân coi là mẫu mực muốn bắt chước.

Mà chuyện ấy vẫn chưa nghiêm trọng đâu. Nghiêm trọng nhất là thành phần sang cả đang muốn phô trương biểu diễn tại Việt Nam cũng lại học đòi theo ngoại quốc. Tức là những giá trị về thẩm mỹ, thời trang hay sinh hoạt, và cụ thể là tiêu thụ, cho xã hội lại nằm ở nước ngoài, ở Nam Hàn, Hong Kong, Đài Loan hay Hoa Kỳ! Hãy xem các buổi trình diễn hoặc tin tức của báo chí về thời trang hay sân khấu trong nước thì mình rõ.

Hỏi: Câu hỏi cuối, thưa ông. Trong dịp Tết vừa rồi, ông có thấy điều gì đáng phấn khởi về kinh tế hay không"

Tôi mà trả lời thì có khi lại bị hiểu lầm là "mèo khen mèo dài đuôi", vào một năm Tý là phá cách! Nhưng phải nói thật là mình vui nhất với tiết mục Sớ Táo Quân của ban Việt ngữ đài Á châu Tự do!

Bị ảnh hưởng của văn hoá Trung Hoa, chúng ta cũng có một ông Thần Bếp hay Táo Thần, Táo Quân. Người mình quen cúng ông Táo vào ngày 23 âm lịch của tháng Chạp, nhưng cúng thì cúng chứ dân gian lại đùa cợt với nhân vật đó. Và lá sớ Táo quân thường là bài vè rất vui trong ngày Tết. Thật ra, thuần về kinh tế mà nói, Táo quân chỉ là một chú công an thuế vụ do một thế lực tào lao mà bất lực đâu đó phái khiển vào trung tâm sinh hoạt hệ trọng nhất - và thật nhất - trong mọi gia đình là cái bếp, nơi nấu ăn. Và việc cúng kiếng chỉ là một hình thái hối lộ, nôm na là đấm mõm công an.

Chế độ công an trị ấy nằm trong tiềm thức của nhiều người, nhất là Trung Hoa. Nhưng khi dân ta đem điều ấy ra châm biếm thì đấy là một động lực kinh tế và văn hoá đáng kể! Hãy nghĩ đến một giai cấp thống trị ưa thích phô trương mà phải dùng đến loại công an mặc áo không quần để theo dõi sinh hoạt kinh tế của dân chúng thì mình có thể yên tâm rằng Ngọc Hoàng Thượng Đế, Táo Quân hay Bộ Chính trị và Bộ Công An cũng chỉ là trò cười mà thôi! Vì vậy, mình không nên tuyệt vọng.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tôi tạm thời “chưa” bận tâm (lắm) về chuyện “trách nhiệm” của phe nào trong vụ thảm sát hàng chục ngàn người trong vụ Mậu Thân. Tôi chỉ (trộm) nghĩ rằng tại một vùng đất đã xẩy ra một trong “100 sự kiện tử vong cực cao trong lịch sử nhân loại” thì chính quyền địa phương, hàng năm, nên tổ chức một buổi lễ tưởng niệm những nạn nhân – bất kể bên nào.
Nạn dịch viêm phổi Corona đang lan rộng vượt qua sức dự trù và sự kiểm soát thường lệ của chánh quyền Trung Cộng.
Sống trong xã hội, người nào cũng có nghĩa vụ (duty, obligation) đóng thuế hay gia nhập quân đội ở hạn tuổi nào đó khi đất nước chiến tranh; bù lại, về già sẽ được hưởng quyền lợi (benefit) lương hưu, an sinh xã hội. Tuy nhiên, nếu cơ hội (opportunity) không bình đẳng, nghĩa vụ và quyền lợi công dân chưa đầy đủ ý nghĩa.
Cuộc hành quân của lối 3,000 Công an và Quân đội vào Thôn Hoành, Xã Đồng Tâm, gần Thủ đô Hà Nội lúc 4 giờ sáng ngày 09/01/2020 đã để lại vết nhơ rõ nét của một nhà nước ngụy ngôn và không ngại dùng bạo lực, dù dã man, tàn bạo để giữ quyền lợi bất chính.
Trước hết, để tránh mọi ngộ nhận, xin nói ngay rằng đây là chuyện của cá hồi, và chỉ riêng có cá hồi mà thôi. Nói theo tiếng Mỹ là cá hồi only. Chớ còn cá chim, cá chuồn, cá chép, cá chốt, cá lóc, cá lạt, cá lìm kìm, cá mập, cá mú, cá măng, cá cơm, cá cam, cá cờ, cá trê, cá trích, cá trẻm, cá heo, cá hương, cá hố, cá lù đù, cá lìm kìm, cá lia thia, cá đổng, cá đối, cá đèn cầy, cá bè, cá bẹ, cá bống – bất kể là bống kèo, bống dừa, hay bống đá – hoặc bất cứ một loại cá thổ tả nào khác đều hoàn toàn (và tuyệt đối) không có dính dáng gì tới vụ này.
Nhờ bị thất tình, anh Phó tỉnh trở thành nhà thơ. Nhà thơ Nguyên Trần, Nguyễn Tấn Phát. Trên danh nghĩa thì anh chỉ dưới một người mà trên vạn người. Anh là người có quyền lực thứ hai trong tỉnh. Về hệ thống ngang thì các ty sở chuyên môn trong khu vực đều trực thuộc tòa tỉnh.
Tiếng khóc ai oán của chị Nhung con cụ Lê Đình Kình - người bị lực lượng cưỡng chế giết chết ở Đồng Tâm - như một nhát dao xuyên suốt tất cả trái tim những ai lắng nghe nó. Cho dù họ là người của chính quyền hay các nhà hoạt động, những người khác hẳn nhau về chính kiến.
Vừa rời nhà thì trời lấm tấm mưa, đường trơn và tối nên tôi lái xe rất chậm – dù thuở ấy tuổi đời còn trẻ. Phải qua đêm nay, đêm giao thừa, tôi mới bước qua tuổi ba mươi – nếu tính theo âm lịch. Tam thập nhi lập nhưng tôi đang hơi lập cập vì vừa bắt đầu một cuộc đời mới, đời tị nạn.
«Giáo lý của người cách mạng » (*) của Serge Netchaïev là một bản văn gồm có 26 nguyên tắc nền tảng dành rìêng cho người làm cách mạng. Lê-nin, dĩ nhiên, là người thuộc lòng bức cẩm nang này. Đây có thể nói là tài liệu cội nguồn hướng dẫn người cộng sản làm cách mạng cướp chánh quyền, cầm quyền và giữ chánh quyền từ năm 1917 cho tới ngày nay.
Khoảng cách giàu nghèo tăng vọt không những ở Tây Phương mà còn khắc nghiệt hơn nhiều tại các nước đang phát triễn. Hiện Trung Quốc có nhiều tỷ phú hơn Hoa Kỳ trong khi nhiều tập đoàn đại gia mọc lên nhanh chóng ở Ấn Độ, Việt Nam. Ngược lại đa số công nhân vẫn còn sống chui rút trong các ổ chuột ở những thành phố lớn. Hai câu hỏi đặt ra là (1) tại sao tại Á Châu không trổi dậy phong trào dân túy phản kháng như ở Âu-Mỹ, và (2) liệu chênh lệch giàu nghèo trong các nước đang mở mang có sẽ thu hẹp dần hay ngày càng thêm sâu rộng?
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
XEM NHIỀU
(Xem: 6589)
trong nhiều năm qua, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng ở mức hai con số, nhưng tỷ lệ quay trở lại thấp (chỉ từ 10% đến 40%) . Chi tiêu của khách du lịch quốc tế tại Việt Nam không cao
(Xem: 5372)
Lời tòa soạn: Gần đây, nhiều ý kiến, tranh cãi gay gắt về vai trò và công trạng sáng lập chữ quốc ngữ, đặc biệt xung quanh nhà truyền giáo người Bồ Đào Nha Alexandre de Rhodes. Việt Báo xin trích đăng lại bài viết của tác giả Mai Kim Ngọc trong mục VVNM năm 2013, bài viết là một tham khảo kỹ lưỡng về chữ quốc ngữ và vai trò của Alexandre de Rhodes, và tác giả đề cập đến sự “vô phép” trong Phép Giảng Ngày khi người tu sĩ Đắc Lộ này nói về Tam Giáo của nước chủ nhà.
(Xem: 5280)
WASHINGTON (VB) -- Sở Hàng Không Liên Bang (FAA) nói rằng ngành hàng không rất là may mắn vì suýt nữa là có thể rớt thêm 15 chuyến bay trên phi cơ Boeing 737 MAX.
(Xem: 4624)
Mỹ đánh thuế lên thép nhập cảng từ Việt Nam lên tới 456% đối với các sản phẩm thép mà VN sử dụng nguyên vật liệu được nhập cảng từ Nam Hàn và Đài Loan, theo bản tin của Đài Tiếng Nói Hoa Kỳ (VOA) cho biết hôm 17 tháng 12. Bản tin VOA cho biết thêm thông tin như sau.
(Xem: 4083)
Vợ chồng ai cũng vậy, sau một thời gian dài sống chung thì thế nào tâm tánh cũng phải thay đổi chút chút…Chịu đựng nhau được hay không là chuyện riêng rẽ của từng gia đình và từng cá nhân mỗi người.