Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Kinh “tết” Học

06/02/200800:00:00(Xem: 5718)

- RFA & Nguyễn Xuân Nghĩa

...Táo quân chỉ là một chú công an thuế vụ do một thế lực tào lao mà bất lực đâu đó phái khiển...

Người ta thường ví von rằng kinh tế học là một "khoa học u ám". Trong dịp năm hết Tết đến, Diễn đàn Kinh tế đài RFA sẽ vén bức màn u ám đó để tìm ra vài điều vui về kinh tế học qua phần trao đổi đặc biệt sau đây cùng kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa. Chương trình kinh tế tất niên này do Việt Long thực hiện với lời chúc an khang thịnh vượng cho toàn năm Mậu Tý được gửi tới quý thính giả gần xa.

Hỏi: Xin kính chào ông Nguyễn Xuân Nghĩa. Kỳ này, chương trình chuyên đề hàng tuần của chúng ta được phát thanh vào ngày cuối của năm Đinh Hợi, và nhiều người có thể sẽ theo dõi vào đêm Giao Thừa trước khi bước qua năm Mậu Tý.

Trên diễn đàn này, trong suốt năm và từ cả chục năm nay, chúng ta đã có dịp trao đổi về nhiều đề tài đáng gọi là nhức đầu, và thường chú trọng tới yêu cầu cảnh báo về các khó khăn kinh tế trước mắt. Ông cũng thường hay nói rằng kinh tế học là một khoa học u ám vì dường như thiên hạ chỉ chú ý tới nó khi tình hình kinh tế không được khả quan. Trong chương trình cuối năm, xin đề nghị là ta hãy thử nói về những điều tươi vui hơn trong kinh tế học và về sinh hoạt ngày Tết. Ông nghĩ sao"

Tôi thiển nghĩ là sẽ làm thính giả thất vọng và có khi mình bị "giông" cả năm mất. Nhưng sẽ xin cố, và đành tự biện hộ là "mua vui cũng được một vài trống canh!"  

Hỏi: Câu hỏi đầu tiên thưa ông, liệu ta có thể nói tới một khoa "kinh tế học ngày Tết" được không" Câu hỏi sở dĩ được nêu lên vì thực tế là tại Việt Nam, thiên hạ đang thiếu tiền mặt để tiêu pha ngày Tết và cứ năm hết Tết đến là vật giá lại như muốn chạy theo ông Táo mà bốc lên trời. Trong khi đó, ở bên ngoài, phố xá tại những nơi có người Việt mình cư ngụ thì xe cộ kẹt cứng vì người người đi sắm Tết. Vì sao lại có hiện tượng ấy"

Ông nêu câu hỏi nổ ròn như tràng pháo! Năm nào và ở xứ nào cũng thế, vào dịp cuối năm thì nhu cầu mua xắm đều tăng và nếu mình có gặp những hiện tượng tắc nghẽn hay vất vả ấy ở nhà bây giờ thì cũng chỉ vì vấn đề tổ chức rất kém mà thôi. Còn nói về kinh tế học ngày Tết thì tôi thiển nghĩ rằng ta có thể nhìn ra nhiều tầng sinh hoạt khác nhau. 

Thứ nhất là về tâm linh, khi ta cùng chia sẻ một quy ước về lịch pháp dựa trên sự tuần hoàn của địa cầu và vũ trụ, với những thay đổi định kỳ về khí hậu và thời tiết, thì năm mới đánh dấu một thời điểm mới nên hàm chứa những hy vọng mới. Riêng với chúng ta, ngày Tết còn có ý nghĩa linh thiêng về tâm linh hay tôn giáo, là ngày ta nhớ tới tổ tiên, ông bà và có những nhu cầu thiết thực về cúng bái. Những nhu cầu ấy dẫn tới một số cầu mà ta cho là không thể thiếu trong ngày Tết. Đó là bài toán kinh tế vượt ra khỏi tính toán kinh tế. Mà càng gần với truyền thống thì ta càng gắn bó với nhu cầu ấy. Tôi xin gọi loại nhu cầu ấy là nhu yếu phẩm, rất quan trọng cho đa số người dân tại thôn quê nhưng thật ra cũng đơn sơ đạm bạc và không khó đáp ứng vì tùy thuộc ở lòng thành của con người.

Khi Nguyễn Khuyến dặn các con về tang lễ của mình, rằng

Việc tống táng chỉ nên qua quít

Cúng cho thầy mấy lít rượu hoa

thì mình phải hiểu thế nào là lòng chí thành và tính đạm bạc của dân mình.

Hỏi: Ông gọi đó là tầng sinh hoạt tâm linh hay tôn giáo. Thế còn có tầng sinh hoạt nào khác nữa"

Tầng sinh hoạt thứ hai là văn hoá và tôi xin nói ngay rằng những điều mình trộm nghĩ có thể sẽ khiến thính giả bực mình! Trong dịp Tết nhất thì ta phải tránh, nhưng nói về kinh tế thì không thể bỏ qua yếu tố tâm lý của thị trường được. Chúng ta có một nếp văn hoá phô trương, và với đa số thì ngày Tết là ngày phô trương quan trọng nhất trong năm!

Hãy nhớ tới một bài thơ Tết của Tú Xương. "Khen ai đừng hỏi Tết tôi nghèo…." Nhà thơ diễn tả với trực giác tuyệt vời của một nghệ sĩ cái thói đua đòi của xã hội. Xin nói thêm là của một xã hội thị thành khi nhu cầu phô diễn lấn át mọi tính toán thực dụng, lợi hại, về kinh tế. Loại lý thuyết về "hữu lợi tính biên tế", nôm na là lợi ích thực tế của sản phẩm, thật ra vô giá trị trong cách tính toán tiêu pha của nhiều người trong ngày Tết. Động lực tâm lý rất phi kinh tế ở đây là nhu cầu phô trương. Mà càng ăn nên làm ra thì lại càng muốn phô trương mạnh. Tràng pháo của tôi phải dài và nổ ròn hơn tràng pháo nhà bên. Sau những năm bị kiệt quệ vì kinh tế tập trung, ngày nay, Việt Nam đang tiến mạnh vào trào lưu phô trương, và hiện tượng ấy nổi bật nhất là trong ngày Tết!

Hỏi: Thế khoa kinh tế có nghiên cứu gì về hiện tượng phô trương đó không"

Cũng có chứ, từ cả trăm năm nay rồi. Nhiều người đã nghiên cứu ra, rằng giai cấp hưởng thụ là thiểu số có quyền bính ở trên đã nhờ đó có nhiều quyền lợi kinh tế hơn đa số còn lại. Khi lên tới đó, họ phô diễn uy quyền ở cách sinh hoạt sang cả và tốn kém mà khỏi cần chú ý tới lợi ích kinh tế của sản phẩm giúp họ biểu dương sự thành công.

Thế rồi, ở bên dưới, các thành phần có lợi tức thấp hơn cũng muốn vươn lên, và học đòi phép tiêu thụ của thành phần có đặc quyền đặc lợi ở trên. Ngày Tết là ngày phô diễn quan trọng nhất nên tạo ra nhu cầu rất lớn về mặt hàng xa xỉ mà nhiều người phải cố thỏa mãn vì dù sao thì cũng một năm một lần, họ phải bước lên nấc thang tiêu thụ cao hơn.

Hỏi: Tuy nhiên, cái thói mà ông gọi là phô trương trong ngày Tết ấy cũng tạo ra nhu cầu cho kinh tế và giúp ích cho nhiều người khi tìm cách thoả mãn yêu cầu ấy của thị trường, ông nghĩ sao về hiện tượng kinh tế này"

Thưa đúng là khi thị trường có nhu cầu thì tất nhiên là những người đáp ứng đều có thể có lợi. Tuy nhiên, khi nói đến nhu cầu kinh tế của cả xã hội thì mình cũng thấy lợi tức của một thành phần lại được trút vào một số sản phẩm rất ít giá trị thực dụng và mở ra trào lưu tiêu thụ trong mấy ngày Xuân sau đó là ngập nợ!

Hỏi: Tết nhất mà hình như ông vẫn có vẻ bi quan, và lại hơi nhuốm mùi châm biếm!

Kinh tế học không tách rời khỏi tâm lý xã hội học và ngày Tết là cao điểm hay cực điểm trong năm về tâm lý của một cộng đồng, nên sinh thái hay thái độ sinh sống của người ta mới có những động lực phi kinh tế, và đôi khi phi lý, mà kinh tế học phải cố nhìn ra.

Thời của cụ Tú Vị Xuyên là buổi giao thời, hoặc nói theo cộng sản là "thời kỳ quá độ", nên Trần Tế Xương mới viết ra nhiều thói rởm mà ta nhìn thấy là biểu hiện của chủ nghĩa phô trương và bắt chước. Thời nay cũng vậy, là thời kỳ quá độ chuyển tiếp từ một xã hội nghèo khổ lên một trạng thái phát triển cao hơn. Tầng lớp có quyền và có tiền ở trên đang phô diễn sự giàu sang của mình một cách dữ dội nhất và kéo theo phản ứng bắt chước của các thành phần ở dưới. Xin nói thêm rằng không chỉ Việt Nam mới có hiện tượng đó.

Hỏi: Nhưng hình như ông đang từ kinh tế học chuyển dần qua xã hội học phải không"

Thưa không hẳn vậy mà còn… tệ hơn vậy! Từ kinh tế học có thể chuyển qua sử học hay "kinh sử học", người ta gọi là "cliometrics", nếu ta thu thập được dữ kiện kinh tế trong lịch sử một nước để dùng sự hiểu biết kinh tế lý giải ra nhiều biến cố bất ngờ trong lịch sử, là câu chuyện ta đã nói qua tuần trước về hậu quả chính trị của nạn lạm phát.

Trở lại câu chuyện kinh tế trong ngày Tết của chúng ta, thì thiên hạ đã nghiệm thấy ở các xứ khác và vào thời kỳ khác nhiều hiện tượng mình đang thấy tại Việt Nam. Thành phần phô trương ở trên là những kẻ có quyền và có tiền. Họ tự động củng cố ưu thế của họ bằng biện pháp cưỡng ép trực tiếp hay gián tiếp, gọi đó là chính sách kinh tế hay an ninh.

Người ở dưới không được phép chống đối - dù là ôn hoà bất bạo động - mà chỉ có thể luồn lách để leo lên trên. Mà một biểu hiện thành công của sự leo thang ấy là phô diễn sức tiêu thụ, một hình thái khác của sự bắt chước, đua đòi. Nhìn từ bên ngoài thì những người vô tâm bèn lạc quan kết luận rằng đó là sự tiến bộ trong nấc thang sinh hoạt hay về mức sống. Nhưng thuần về kinh tế thì lối phô diễn và đua đòi ấy thực ra có lợi ích kinh tế rất thấp cho quốc gia, và trước tiên là cho đa số còn lại, ở dưới.

Hỏi: Cứ tưởng rằng Tết nhất chúng ta sẽ nói chuyện vui để lấy khước cho cả năm, nhưng có lẽ ông vẫn xoáy vào chuyện kém vui! 

Thưa không! Kém vui nhất chưa phải là chuyện giai tầng phô trương biểu diễn ở trên và thành phần đua đòi bắt chước ở dưới! Kém vui là nếu xã hội không sớm tỉnh giấc Xuân thì sẽ có ngày xem thành phần phô diễn ở trên là mẫu mực, rồi hoàn toàn lệ thuộc vào họ về kinh tế lẫn văn hoá. Mà chuyện ấy đang có vẻ thành hình tại Việt Nam! Đây là điều tai hại nhất về chính trị và văn hoá trong một nước. Chế độ quân chủ đã tồn tại mấy ngàn năm ở nhiều lục địa khi các bậc quân vương và quý tộc nắm giữ độc quyền bạo lực, là công an và quân đội, để quần chúng bên dưới phục vụ mình về kinh tế, trong khi cũng đặt để ra quy cách sinh hoạt quý phái sang cả mà thần dân coi là mẫu mực muốn bắt chước.

Mà chuyện ấy vẫn chưa nghiêm trọng đâu. Nghiêm trọng nhất là thành phần sang cả đang muốn phô trương biểu diễn tại Việt Nam cũng lại học đòi theo ngoại quốc. Tức là những giá trị về thẩm mỹ, thời trang hay sinh hoạt, và cụ thể là tiêu thụ, cho xã hội lại nằm ở nước ngoài, ở Nam Hàn, Hong Kong, Đài Loan hay Hoa Kỳ! Hãy xem các buổi trình diễn hoặc tin tức của báo chí về thời trang hay sân khấu trong nước thì mình rõ.

Hỏi: Câu hỏi cuối, thưa ông. Trong dịp Tết vừa rồi, ông có thấy điều gì đáng phấn khởi về kinh tế hay không"

Tôi mà trả lời thì có khi lại bị hiểu lầm là "mèo khen mèo dài đuôi", vào một năm Tý là phá cách! Nhưng phải nói thật là mình vui nhất với tiết mục Sớ Táo Quân của ban Việt ngữ đài Á châu Tự do!

Bị ảnh hưởng của văn hoá Trung Hoa, chúng ta cũng có một ông Thần Bếp hay Táo Thần, Táo Quân. Người mình quen cúng ông Táo vào ngày 23 âm lịch của tháng Chạp, nhưng cúng thì cúng chứ dân gian lại đùa cợt với nhân vật đó. Và lá sớ Táo quân thường là bài vè rất vui trong ngày Tết. Thật ra, thuần về kinh tế mà nói, Táo quân chỉ là một chú công an thuế vụ do một thế lực tào lao mà bất lực đâu đó phái khiển vào trung tâm sinh hoạt hệ trọng nhất - và thật nhất - trong mọi gia đình là cái bếp, nơi nấu ăn. Và việc cúng kiếng chỉ là một hình thái hối lộ, nôm na là đấm mõm công an.

Chế độ công an trị ấy nằm trong tiềm thức của nhiều người, nhất là Trung Hoa. Nhưng khi dân ta đem điều ấy ra châm biếm thì đấy là một động lực kinh tế và văn hoá đáng kể! Hãy nghĩ đến một giai cấp thống trị ưa thích phô trương mà phải dùng đến loại công an mặc áo không quần để theo dõi sinh hoạt kinh tế của dân chúng thì mình có thể yên tâm rằng Ngọc Hoàng Thượng Đế, Táo Quân hay Bộ Chính trị và Bộ Công An cũng chỉ là trò cười mà thôi! Vì vậy, mình không nên tuyệt vọng.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Nhân khi đọc bài Thành Tựu Niết bàn của Cư sỹ Nguyên giác Phan Tấn Hải, chúng tôi xin phép kết hợp với thuyết big bang của Stephen Hawking và tiến trình giác ngộ của Đức Phật, và sự sống và chết theo Phật giáo để luận bàn về Niết bàn, giải đáp thắc mắc đức Phật chết rồi đi về đâu? Đây chỉ là khởi niệm mới lạ, biết đâu tương lai sẽ có người chứng minh được.
Phiên toà xử người dân Đồng Tâm cùng cái án tử hình, chung thân dành cho con cháu cụ Kình đã phủ xuống tâm trạng u ám cho tất cả chúng ta. Nhưng sự việc không dừng ở đó, công an đã bắt giam nhà báo Phạm Đoan Trang, đồng tác giả của ấn bản “Báo Cáo Đồng Tâm”.
Ông mô tả mình là một người chủ trương “tôn trọng sự sống – (pro-life),” ủng hộ Tu chính án số 2 (quyền sở hữu vũ khí,) cổ võ một bộ máy chính quyền nhỏ, một kế hoạch quốc phòng mạnh mẽ, và là một người bảo thủ tôn trọng quốc ca” đã nói là hiện nay nước Mỹ không còn là một quốc gia dân chủ gương mẫu, và rằng “chúng ta cần phải có một Tổng Thống cho tất cả mọi người Mỹ, chứ không phải chỉ cho một nửa nước Mỹ.”
Nước. Nước từ đâu cứ dâng lên; lên rồi rút, rút rồi lại lên, ngập tràn đồng ruộng, ao hồ, vườn tược, làng quê, và phố thị của nhiều tỉnh thành miền Trung. Cuồng phong bão tố từ đại dương cuộn xoáy vào đất liền, kéo theo những cơn mưa xối xả ngày đêm.
Vấn đề không phải là để truy thù hay báo oán. Truyền thống văn hoá bao dung dân tộc Việt không cho phép bất cứ ai thực hiện điều đó. Tuy nhiên, quá khứ cần phải được thanh thoả – và không thể thanh thỏa bằng một (hay vài) cuốn truyện– để chúng ta đều cảm thấy được nhẹ lòng, và an tâm hơn khi hướng đến tương lai.
Làm thương mại, nhất là làm trong nghề buôn bán nhà cửa, muốn mọi người thương mình rất khó. Chín người thương mình cũng có một người ghét mình. Ăn ở cho mọi người thương mình chỉ có chân thành mới làm được.
Rừng điêu tàn thì đất nước suy vong; đây mới chính là cội rễ của vấn đề.bChúng ta cứu giúp đồng bào bị nạn nhưng chính chúng ta có ai nghĩ đến cội nguồn của vấn đề là nạn phá rừng cưa gỗ tàn phá đất nước. Tác động tới môi trường, phá rừng vẫn đang tiếp diễn và đang làm thay đổi khí hậu và địa lý.
Trưa ngày 16/10/2020, một thanh niên người Tchétchène, tên Abdoullakh Anzarov, đã cắt cổ Thầy giáo Sử Địa, ông Samuel Paty, ngay trước trường Trung học Le Bois d'Aulne nơi ông đang dạy, ở Thành phố Conflans-Sainte-Honorine, ngoại ô Tây-Bắc cách Paris chừng 40km Paris.
Tôi rất hãnh diện đã ủng hộ đạo luật lịch sử, mang 130,000 người tị nạn đầu tiên từ các nước Việt Nam, Lào, và Campuchia đến Hoa Kỳ vào năm 1975 và đã thông qua nghị quyết chào đón họ. Tôi đã bỏ phiếu chấp thuận gia tăng ngân quỹ để giúp những người Việt mới đến định cư và sau này tôi đã đồng bảo trợ cho đạo luật dẫn đến sự hình thành của hệ thống di trú theo quy chế tị nạn hiện hành. Tinh thần cứu giúp người tị nạn, chào đón họ đến với tự do sau khi trốn thoát chế độ đàn áp, là giá trị nền tảng của chúng ta và của Hoa Kỳ. Cũng do giá trị đó mà nước Mỹ trở thành biểu tượng của tự do và hy vọng, dẫn đầu thế giới không chỉ bằng sức mạnh của một cường quốc mà bằng hành động cụ thể làm gương cho thế giới. Trong vai trò tổng thống, tôi cam kết sẽ giữ cho nước Mỹ là quốc gia luôn chào đón người tỵ nạn và di dân, và chúng ta ghi nhận sức mạnh phi thường của Hoa Kỳ đến từ xã hội đa dạng và đa sắc tộc của chúng ta.
Hai Dự thảo “Báo cáo Chính trị” (BCCT) và “Tổng kết công tác xây dựng Đảng và thi hành Điều lệ Đảng nhiệm kỳ Đại hội XII”, gọi ngắn là “Xây dựng, chỉnh đốn đảng”, dành cho Đại hội đảng XIII vào đầu tháng Giêng năm 2021, đã bộc lộ bản tính tham quyền cố vị và tư duy giáo điều
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.