Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Chiêm Tinh Học: Thật, Giả

29/01/200900:00:00(Xem: 10473)

CHIÊM TINH HỌC: THẬT, GIẢ

Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh
Bài này tôi viết từ năm 1993, dựa theo tài liệu của Pháp về nghề bói toán. Hiện nay tình hình thế giới ngả ngiêng bất trắc, lòng người ở khắp nơi nặng mối lo âu, xét ra cũng hợp thời hợp cảnh nên tôi gửi đến bạn đọc mua vui vào dịp đầu năm Kỷ Sửu này.
"Xem bói ra ma, quét nhà ra rác" câu nói của dân Việt Nam từ xưa đầy vẻ châm biếm chứng tỏ các cụ chúng ta từ thời cổ đã không coi trọng các ông thầy bói lắm. Điều kỳ lạ là ở thời đại vệ tinh nguyên tử này, chuyện để châm biếm bỗng trở thành chuyện thông thường, có lẽ khoa học kỹ thuật ngày nay đang tạo ra những phép lạ, đồng thời dựa vào đó cái gọi là "khoa học thần bí" cũng chạy theo và đưa ra những phương pháp khoa học, chuyển biến từ nghề đánh tay bấm độn nghe có vẻ quá cổ lỗ sĩ, để trở thành chiêm tinh học, Tử vi đẩu số, Tử bình, Cảm xạ học,Thông linh học v.v...có vẻ hấp dẫn hơn.
Có thể trong cuộc sống phức tạp này với một ngày mai đầy bất trắc, con người có xu hướng tìm bói toán để thăm dò vị lai nhiều hơn. Chính đó là lý do khiến nghề gọi chung là "thầy bói" từ nhiều năm nay đã trở thành thịnh hành ở các nước văn minh tiền tiến như Âu Mỹ.
Các bạn có biết ở đâu nghề thầy bói đang hái ta tiền không" Đó là ở nước Pháp.
Dân Pháp thích đi coi bói.
Một bài báo của tờ L'Express số ra ngày 3-6-1993 có đăng một bài tựa đề "Astrologie: Thầy dổm và thiệt", có những chi tiết khá lý thú, chúng tôi dựa vào đó viết bài này để các bạn đọc chơi cho vui.  Gần 10 triệu người Pháp ít ra một lần trong cuộc đời đã đến thăm các vị tổ sư bốc phệ bao gồm các vị "phù thủy thời đại mới", chiêm tinh gia, bói toán đủ loại...Cái nghề kỳ lạ này hốt bạc dễ như chơi, đếm sơ sơ các vị có môn bài hành nghề cũng đã lên đến 10,000 vị thuộc đủ loại trường phái khác nhau...kể cả trường phái computer.
Chúng ta hãy đến thăm văn phòng một vị "sư" của nghề bốc phệ hiện đại. Đó là một văn phòng, sang trọng, sáng sủa rộng lớn, trần thiết như văn phòng một ông Bộ trưởng hay Chủ tịch một đại công ty kinh doanh. Một máy computer bề thế ngự trị ở đó, nhưng ở quanh tường trang hoàng dài dài những tấm hình của các chòm sao trên Hoàng đạo (Zodiaque) xen kẽ bởi những Bát quái đồ theo cổ tự của Kim tự tháp Ai Cập hay Hy Lạp gì đó.
Đây là Văn phòng của một Chiêm tinh gia nổi tiếng ở Paris. Chuông điện thoại réo vang từng chập.
"Allo, à ông bạn...ông muốn hỏi ngày lên bàn mổ để giải phẫu thận hả...Chà chà, để tôi xem lại lá số Tử vi của ông bạn nhé. A đây rồi, ngày 26 này là ngày tốt nhất đấy, bởi vì ngày đó Mộc tinh chạy qua rất thuận lợi bên Thái dương của ông".
"Allo thưa bà khách quý mến, bà định đi Marseille bằng xe hơi" Tôi khuyên bà nên đi bằng xe lửa, bởi vì bà có Diêm vương tinh đang đứng thành một góc tam giác với Hỏa tinh và Thổ tinh. Bà đi xe hơi là có thể gặp tai nạn đó".
Ở thời đại "siêu-xa-lộ điện-tử" và phi thuyền không gian, 5,000 năm sau thời của dân thành Babylone phát minh ra môn Chiêm tinh, dân ở một nước văn minh hàng đầu như nước Pháp tin bói toán nhiều hơn hết và các vị chiêm tinh đẩu số đang cưỡi trên "thiên luân xa" địa đàng này mà hái ra bạc...khạc ra tiền.
Chuyện khó tin chăng" Thưa các bạn, chẳng may đó là sự thật trăm phần trăm.
Nghề gọi là "rờ mua rùa" đang nở rộ ở Pháp, có đến 50,000 vị thầy bói đủ loại quái đản nhất, riêng ngành chiêm tinh rất "khoa học" sơ sơ cũng đã có 10,000 vị hành nghề. Và con số kinh doanh tổng cộng lên đến hàng trăm triệu quan Pháp (franc) một năm.
Ở thời đại doanh nghiệp lớn này, người ta lập ra các hội, các hãng, các công ty...chẩn đoán tuơng lai. Ở đường Champs Elysées, nổi tiếng tại Paris, hãng Astroflash (Chiêm tinh Thần tốc) "gọi" một số Tử vi cho bạn bằng computer nhanh như chớp. Năm 1992, 30,000 khách hàng đến lấy số tử vi ở đây, đem lại lợi tức 5 triệu quan cho hãng. Vị Tổng giám đốc thấy trúng mánh, đang có kế hoạch mở rộng sang ngành xem bói bằng chữ viết tay và ngành số học (numérologie).
Sách báo và radio.
Số học là cái gì vậy" Cái này chẳng có gì bí ẩn, nó cũng giống như môn Tử bình ở Đông phương, nhưng phổ biến hơn nhiều, bởi vì các "chuyên gia" hàng tuần đều có trình diễn trên TV Pháp cho thiên hạ thấy mà mê. Số học có nghĩa là những "bí mật của con số sẽ bộc lộ tính cách con người" của bạn.
Bạn hãy cộng con số ngày sinh tháng đẻ của bạn từ 1 dến 9 (không chơi số 0) và bạn sẽ thấy...đường đời của bạn. Số 3: bạn là người có óc sáng tạo đấy. Số 6: bạn đang tìm sự hài hòa.
Báo chí đã lôi ra cả đống để câu độc giả. Ngoài mục "Lá số Tử vi" của bạn theo truyền thống, tạp chí Elle (Nàng) vừa thêm một trang đặc sắc gọi là "Số học của bạn trong tuần". Chẳng hạn ngày sinh của bạn dính số 3, vị "bốc số sư" có tên là Giáo sư Coué nào đó bèn phán một câu chắc nịch: "Hãy dẹp mọi mối lo âu sang một bên, tuần này bạn chớ để bất cứ cái gì làm rộn tâm linh của bạn" vân vân và vân vân..
Tình thế đã đến lúc hơi nghiêm trọng rồi đó. Cả đến các vị chủ hãng khi cần kiếm người hùn hạp hay quyết định mở rộng hoạt động theo hướng nào cũng thích nhờ "ông Thầy" hay "bà Thầy" quan sát các chùm sao trên trời giùm hoặc xem lời phán của các đấng "số học sư" ra sao.
Còn tuổi trẻ nói sao" Nàng Isabelle Cathelan, nữ chủ nhiệm Tạp chí "Trẻ và Đẹp" dành cho các cô gái từ 15 đến 18 tuổi, đã thú nhận: "Đúng vậy, em nhìn nhận là sau khi tham khảo với ông thầy Số học của em, tờ báo của em mới lấy tên là "Trẻ và Đẹp". Và đúng như hình ảnh tờ báo, nó đang đi lên".
Nói chung ngành báo chí chuyên đề này đang nở rộ như hoa Xuân. Các nhà xuất bản cũng kiếm bộn. Cuốn "Tử vi Đông phương" của Susan White bán được 350,000 cuốn. Nhà Xuất bản "Télé 7 ngày" mỗi năm ra 120,000 cuốn "Tử vi của Bạn" dưới ngòi bút của nữ chiêm tinh gia Elizabeth Teissier. Các tạp chí phụ nữ duy trì được mức bán không giảm vào tháng 12 (1992) và tháng 6 (1993) là nhờ các phụ trang "Đẩu số"tiên đoán vận mệnh cho cả năm và ... kỳ đi nghỉ hè.
Còn trên làn sóng điện cũng không thiếu. Các đài ngoại vi mỗi ngày đều có mấy phút "Tử vi của bạn trong ngày" và nữ Tổ Sư trong nghề là "Soleil Bà bà" danh lừng thiên hạ, chỉ "phán" vài phút vào lúc 6 giờ 50 sáng mà thôi. Trong Thập niên 70, chính vị Sư Mẫu tổ này đã làm đảo lộn cả tiêu chuẩn chương trình của đài Europe 1.
Khán thính giả khoái Tử vi hả" Rồi, có ngay! Đài RTL hôm sau có nửa giờ của "chiêm tinh gia" Didier Derlich. Chắc vị này vừa qua học gấp một lớp buổi tối hay...hàm thụ nào đó.
Cố vấn vua Tây Ban Nha là Thầy Bói.
Nhưng còn các "hội đoàn" hay "hiệp hội" nữa. Hiệp hội rất nghiêm chỉnh A.A.R.C. (Association pour la Recherche sur les Rythmes cosmiques), tạm dịch là Hiệp hội Nghiên cứu về sự hòa nhịp của Vũ trụ, mở một cuộc hội nghị ngày 27-28/3/93 ở Lâu đài Nghị hội tại Paris, cố nhiên chỉ dành cho các chuyên gia quy tụ lối 500 vị đang mê say vì tiên đề "Mặt Trời, Mặt Trăng và Ánh sáng đen". Môn phái "Ánh sáng đen" này là do các cụ phù thủy ngày xưa sáng lập có đến mấy ngàn năm nay rồi.
Theo sự thăm dò của báo Le Monde hồi tháng 2 năm 1993, 58% người được hỏi đã nói chiêm tinh là một môn khoa học, 46% (thay vì 40% năm 1988) tin ở lời giải qua các chòm sao trong Hoàng đạo, chỉ có 29% tin ở Tử vi. Vậy họ không tin các nhà khoa học thứ thiệt chăng" Dù sao cũng có 82% người dân Pháp cho rằng có những sự thật mà khoa học không thể nào giải thích nổi.


Theo lời một nhà xã hội học, "nếu ngày nay thiên hạ đổ xô đi tìm bói toán, điều đó có lẽ cũng liên quan đến những sự bất trắc của cuộc sống xã hội hiện đại. Ai ai cũng lo lắng đến tương lai vận mệnh của mình  ly dị, thất nghiệp, nghèo đói...Người ta không thích quan niệm may rủi trong cuộc đời mà muốn tin ở sự sắp đặt huyền diệu do khoa chiêm tinh học soi sáng cho họ".
Vụ bói toán là chuyện của những người bình dân chăng" Hãy khoan vội kết luận. Các chiêm tinh gia danh tiếng hiện có biết bao khách hàng là những nhân vật nổi tiếng của các ngành điện ảnh, kịch hát, các nhà văn, các chính trị gia...
Nữ chiêm tinh gia Elyzabeth Tessier hiện là cố vấn của vua Juan Carlos nước Tây Ban Nha. Bà không chịu nói ra tên các nhân vật nổi tiếng hiện là khách hàng thường xuyên của bà. Người ta đồn đại bà thường ra vào điện Elysée (dinh Tổng Thống Pháp). Dù sao điều mà mọi người đều biết là một số chính khách của Pháp đã tìm đến bà để nhờ "soi" hộ xem ngôi sao chiếu mệnh của họ trước ngày người ta đi đếm tên của họ trong các thùng phiếu.
"Điếm" trong ghế của Nữ hoàng Chiêm tinh.
Thế nhưng nghề nào chớ cái nghề nói dóc cho thiên hạ nghe mà không cần bằng cấp cố nhiên cũng có nạn vàng thau lẫn lộn. Vô số những tên đại bịp, những ông bà thầy "dổm", những hạng "lang băm" đã chen chân vào ngành nghề này để hốt bạc, khiến các vị thầy thứ thiệt căm giận la oai oái.
Thời xưa năm 1666, vị Thủ tướng tài ba của vua Lô-Y Thập Tứ bên Pháp đã ra lệnh cấm ngành nghề Chiêm tinh không được vào Hàn Lâm Viện Khoa học Pháp và cấm luôn các chiêm tinh gia không được hành nghề.
Còn thời nay André Breton nói một câu thật mỉa mai: "Chiêm tinh học là một vị phu nhân quý phái. Tiếc thay ngày nay, đối với bọn "tục tử", một con điếm đã ngồi vào chỗ của bà ta mất rồi". Một con điếm thật đó, bởi vì cái gọi là môn Chiêm tinh quý phái của thời xưa nay đã biến dạng quá nhiều. Khoa Chiêm tinh học (Astrologie) theo đúng từ nguyên của nó có nghĩa là "lời phán của các vì sao", nay đã trở thành một trò ảo thuật.
Các chiêm tinh gia loại "dổm" đưa ra đủ thứ "rờ mu rùa", chẳng hạn như bói bài, bói thủy tinh cầu, cho bùa tình yêu, xem tướng tay, tướng mặt, rồi tướng nách, hay tướng gan bàn chân, đo nhân điện ở đỉnh đầu và cả ở một cái huyệt khó coi nhất vì nó nằm ở giữa hai ngón chân cái.
Có vị tuyên bố có thể đoán vận mệnh bằng cảm xạ học qua...điện thoại. Một cuộc điều tra của đài France 2 cho thấy một số các "thầy" hay "sư" gì đó, chẳng có chút học hành chi hết, đoán vận mệnh của khách hàng tùy hứng, nghĩa là.."bịp". Tai hại hơn nữa, có "thầy" quả quyết nhìn tinh tượng có thể dự liệu trước sự trồi sụt của...Thị trường Chứng khoán.
Và mới đây, bà "thầy" Dorothée Koechlin ở Bizemont tổ chức các "Đạo quan tìm kiếp", nghĩa là cứ vô đó tu luyện là tìm thấy được ...kiếp trước của mình. Chắc các ông đạo liếm, đạo chùi ở Việt Nam cũng phải ngả nón chào thua luôn.
Muốn vào dạy ở Sorbone.
Nhưng chúng ta hãy trở lại với nữ chiêm tinh gia coi như thứ thiệt và nổi danh nhất hiện nay, bà Elizabeth Teissier. Chuyên môn của bà là chiêm tinh cho cả thế giới. Nghe bà nói, Israel đang ở cung Kim Ngưu (Taurus) trên Hoàng đạo và nước Pháp - hay đúng hơn nền Đệ Ngũ Cộng Hòa Pháp - đang ở cung Thiên Xứng. Bà nói: "Tôi đã từng tiên đoán vụ nổ Chernobyl bên Nga trước cả năm, cũng như đã nói trước sự sụp đổ của bức tường Bá Linh cùng một loạt các tai nạn phi cơ và xe lửa".
Còn tại sao bệnh AIDS phát triển trên thế giới" Bà nói đó là vì Diêm vương tinh (Pluto, hành tinh của Tử Thần) đã đi vào cung Bò cạp - tượng trưng của sex - nhưng qua khỏi năm 1995 thì sẽ khá hơn.
Phải nhìn nhận bà Teissier là một nhân vật học vấn uyên thâm và tài ăn nói của bà vào loại thuyết phục đuợc cả vua chúa và các vị lãnh đạo chính trị. Nhà xuất bản nổi tiếng Hachette đã chịu in cuốn "Chiêm tinh-Đam Mê" của bà. Bà đang tranh đấu để môn Chiêm tinh - không phải Thiên văn (Astronomie) - được đưa vào giảng dạy chính thức tại Đại học Sorbonne.
Cố nhiên có những người danh tiếng như bà Teissier đã họp nhau lại thành một phong trào đua nhau nghiên cứu về chiêm tinh bói toán. Trong số này có cả các học giả, những khoa học gia thứ thiệt. Điều nhận xét chung là khoa chiêm tinh nhiều lúc rất đúng ...Còn muốn lý giải theo khoa học chân phương thì chỉ có một câu: "Cũng không biết tại sao nữa".
Nhà nữ xuất bản Joelle de Gravelaine nói: "Tôi nghiên cứu môn này trong 40 năm qua. Nếu nó sai, tôi đã từ bỏ từ lâu rồi". Ngoài ra còn nhiều học giả nghiên cứu cặn kẽ, có hệ thống, theo đúng các phương pháp khoa học như thống kê, sưu tầm tài liệu, điều tra... Từ năm 1989, nhóm "Chiêm tinh gia tâm lý chuyên nghiệp" (GAPP) trong năm 5 đã đào tạo được một số đệ tử có năng lực, có những hiểu biết vững chắc và cũng tuân theo một quy luật rất gắt gao về đạo đức nghề nghiệp.
Bà Joelle de Gravelaine thận trọng nói: "Môn chiêm tinh không phải để đem cho bất cứ ai. Đó là cốt mìn".
Chớ nên mê tín dị đoan
Cũng có những chuyên gia về ngành này rất thận trọng, nhắc nhở chớ có vì môn học này mà ngả sang mê tín dị đoan. Aline Gorry, chiêm tinh gia và là giáo sư của GAPP nói: "Mới đây có một bà còn trẻ hỏi tôi ngày nào nên sinh con bằng phương pháp césarienne (mổ bụng mẹ lấy thai nhi) để sau này con bà trở thành một đại doanh gia. Cái đó thật vô lý. Chúng tôi không phải là các nhà phù thủy".
Tuy nhiên đối với khoa học chính thống, nghĩa là các nhà bác học nổi danh về các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học vv..., những người thực sự tạo ra khoa học kỹ thuật hiện đại, chiêm tinh dù đứng đắn vẫn chỉ là trò...giải trí.
Nhà Vật lý học Henri Broch, giáo sư của trường Đại học Nice nói: "Khoa Chiêm tinh không căn cứ trên một nền tảng nghiêm chỉnh nào. Người ta chưa bao giờ chứng minh được tại sao Thái dương hệ và các hành tinh lại có thể ảnh hưởng đến con người và vận mệnh của con người". Và ông mỉa mai: "Chúng tôi sẽ viết sẵn một tấm chi phiếu 1 triệu quan để tặng cho vị chiêm tinh gia nào chứng minh được Khoa học Chiêm tinh là đúng sự thật".
Cuộc đấu khẩu giữa chiêm tinh gia và khoa học gia đã diễn ra từ 200 năm nay rồi, chưa bên nào chịu nhường bước.
Đến thời đại này các nhà tâm lý học cũng có tiếng nói của họ xen vào cuộc tranh cãi. Nhà tâm lý học Michel Gauquelin đã bỏ ra 30 năm để nghiên cứu đến 300,000 trường hợp. Ông theo dõi ngày sinh của nhiều người và nghiên cứu sự ảnh hưởng của các hành tinh đối với tâm linh của con người như thế nào. Ông đã vạch ra rằng nếu Hỏa tinh ở chân trời hay ở trên đỉnh Hoàng đạo vào lúc sinh, có thể người đó sẽ trở thành một nhà thể thao. Còn Thổ tinh nhắm vào các vị thầy thuốc. Dĩ nhiên các nhà khoa học không chấp nhận sự kiện đó.
Các lý luận đưa ra không thiếu. Thí dụ các nhà khoa học nói chiêm tinh chẳng là cái khoa học gì cả, vì không thể chứng minh được trên các nguyên lý như nhân quả, khách quan. Làm sao nhìn hình tượng các ngôi sao mà hiểu được cấu trúc tâm linh của con người. Ảo tưởng chăng"
Bà Solange de Mailly-Nesle nói: "Thật ra không phải là mối tương quan với luật nhân quả, mà là một sự liên hệ tương đồng giữa vũ trụ bên ngoài và vũ trụ bên trong của con người".
Các ông các bà học giả tha hồ cãi nhau. Nhưng một khi cuộc tranh luận còn sôi nổi, một khi các đầu óc trí tuệ cừ khôi nhất vẫn bỏ ra rất nhiều thời giờ và công sức để nghiên cứu vấn đề, rút cuộc các nhà "khí tượng học của tâm hồn" vẫn thấy trước mắt họ là một ngày mai tuơi sáng cho...nghề nghiệp của họ.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trong mọi hoàn cảnh Anh vẫn không ngừng hoạt động, Anh vẫn cứ đứng ở ngoài nắng - chữ của Mai Thảo. Với tôi, Nhật Tiến - Én Nhanh Nhẹn RS, vẫn cứ mãi là một Tráng Sinh Lên Đường
Lời dịch giả: Đây là bức tâm thư của cựu tổng thống George W. Bush gởi người dân Mỹ trong lúc cả nước đang sôi sục sau cái chết của George Floyd.
NYC với mình như căn nhà thứ hai, thế mà đã hơn một năm rồi mới lên lại. Thường thì hay lên mùa Giáng Sinh, hay Tháng Hai mùa đông để coi tuyết ở Central Park, và tháng Mười Một để coi lá vàng. Lần nầy chỉ mới tháng ba, nhưng có lý do
Xúc động với kỷ niệm. Thơ và nhạc đã nâng cảm xúc về những cái đẹp mong manh trong đời... Đêm Nhạc Người Về Như Bụi, và buổi ra mắt Tuyển Tập 39 Văn Nghệ Sĩ Tưởng Nhớ Du Tử Lê đã hoàn mãn hôm Thứ Ba 14/1/2019.
chiều rớt/xanh/ lưỡi dao, tôi khứng! chờ ... mưa tới. Hai câu cuối trong bài “chiều rớt/xanh/lưỡi dao” anh viết cuối tháng 9/2019 như một lời giã biệt. Và, cơn mưa chiều 7.10.2019 đã tới, anh thay áo mới chân bước thảnh thơi trở về quê cũ. Xin từ biệt anh: Du Tử Lê!
trong nhiều năm qua, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng ở mức hai con số, nhưng tỷ lệ quay trở lại thấp (chỉ từ 10% đến 40%) . Chi tiêu của khách du lịch quốc tế tại Việt Nam không cao
Theo bảng xếp hạng chỉ số cảm nhận tham nhũng của Tổ Chức Minh Bạch Quốc Tế năm 2018, Việt Nam đứng hạng 117/ 180 với mức điểm 33/100. Bao giờ mà chế độ hiện hành vẫn còn tồn tại thì “nạn nhũng nhiễu lạm thu” sẽ vẫn còn được bao che và dung dưỡng khắp nơi, chứ chả riêng chi ở Bộ Ngoại Giao
Chính phủ Hoa Kỳ đã hứa tài trợ 300 triệu đô la để làm sạch môi trường bị nhiễm chất độc da cam của phi trường Biên Hòa và hôm 5 tháng 12 là bắt đầu thực hiện việc tẩy rừa tại khu vực này, theo bản tin hôm 6 tháng 12 của báo Tuổi Trẻ Online cho biết như sau.
Hơn 1.000 người có thể đã bị giết bởi lực lượng an ninh ở Iran trong các cuộc biểu tình gần đây, theo một quan chức cấp cao của bộ ngoại giao cho biết hôm Thứ Năm
Bốn người được báo cáo đã bị giết chết hôm Thứ Năm sau một vụ cảnh sát rượt đuổi qua nhiều quận đã kết thúc trong trận đấu súng trên đường Miramar Parkway theo sau một tên cướp có vũ khí tại Coral Gables, tiểu bang Florida.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Hôm thứ Hai (25/01/2021), thượng viện Mỹ đã phê chuẩn bà Janet Yellen là người phụ nữ đầu tiên lãnh đạo Bộ Tài chính.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cảnh báo nguy cơ "Chiến tranh Lạnh mới" nếu lãnh đạo thế giới không gác lại đối đầu khi phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới.
Một đám cháy đã bùng phát tại Viện Huyết thanh ở bang Maharashtra, Ấn Độ, nơi đang sản xuất hàng triệu liều vaccine Covid-19.
Tiến sĩ Anthony Fauci, cố vấn y tế của Tổng thống Mỹ Joe Biden, đã lên tiếng cảm ơn WHO vì dẫn dắt nỗ lực ứng phó Covid-19, trái ngược với chỉ trích thời ông Trump.
Loạt sắc lệnh được ký nhanh chóng ngay trong ngày làm việc đầu tiên của tân Tổng thống Mỹ Joe Biden tại Nhà Trắng nhằm thực hiện những lời hứa tranh cử của ông.