...Bong bóng Trung Quốc là sinh vật rất lạ. Càng xì lại càng căng... cho tới khi bể...
Nội sáu tháng đầu năm nay, trái bóng đầu cơ cổ phiếu Trung Quốc đã ba lần bị xì. Lần đầu vào ngày 28 tháng Hai, bị xì gần 9% khiến thị trường New York cùng thế giới đều chóng mặt tuột giá. Lần hai mất giá gần 7% vào ngày 30 tháng Năm khiến các thị trường Đông Á đều đảo, nhưng thị trường Mỹ vẫn lừng lững đi lên. Lần ba, vào mùng bốn tháng Sáu, bị xì mất hơn 8%, mà các thị trường khác, dù Mỹ hay Á, lại không thèm liếc mắt.
Vốn sinh hoạt trong một khoa học u ám, giới kinh tế cũng thích ví von cho vui. Trái bóng Trung Quốc bị xì như một cây đổ giữa rừng. Chẳng ai nghe thấy!
Y như trường hợp thị trường chứng khoán Việt Nam - vinh hiển chừng nào - cổ phiếu Trung Quốc là sinh vật ngoại hạng, danh thì có mà thực thì không. Vì vậy, chúng ta nên giải phẫu trái bóng đầu cơ này để xem bên trong chứa đựng những gì.
Hãy nói về môi trường sinh sống trước.
Thị trường cổ phiếu Trung Quốc là sinh vật mới xuất hiện từ mươi năm nay sau gần nửa thế kỷ tuyệt chủng vì cách mạng vô sản, từ 1949. Nó xuất hiện giữa rừng, trong môi trường hoang dại về luật lệ khiến giới đầu tư không có khuôn khổ đầu tư mạch lạc. Một loại hình đầu tư bằng quỹ hưu bổng kiểu 401K của Mỹ là điều chưa hề có và không thể có.
Đã thế, đối tượng đầu tư là các doanh nghiệp lưu hành cổ phiếu cũng là sinh vật hiếm quý: các cơ sở có quan hệ tốt với chế độ và mẫn cán thi hành chính sách kinh tế của nhà nước. Được yết giá trên thị trường Thượng Hải hay Thẩm Quyến là các công ty có đức tính “tiên thiên” (theo ý nghĩa Dịch học) là làm đẹp lòng đảng và nhà nước. Cho nên, chẳng ai cần thanh tra hay kiểm soát gì cho mệt. Và việc xào nấu sổ sách để moi tiền giới đầu tư nhẹ dạ là quy luật phổ biến - như tại Việt Nam.
Rủi ro nếu có, giới đầu tư hãy ráng mà chịu.
Giới đầu tư"
Thành phần chuyên nghiệp, các tổ hợp đầu tư lớn, vẫn dè dặt đứng ngoài bìa rừng. Dân Trung Hoa cò con, giới đầu tư cá nhân, mới là động lực thổi lên trái bóng đầu tư cổ phiếu thành một trái bóng đầu cơ. Trong ba tháng đầu năm nay, họ mở thêm gần năm triệu trương mục giao dịch, gấp đôi tổng số các trương mục mới của năm ngoái. Trung bình từ đầu năm nay, mỗi ngày kinh doanh tại Hoa Lục lại có thêm 300 ngàn trương mục đầu tư được mở thêm. Giống thiêu thân vốn thường bay theo đàn.
Mà có ngả nào sáng hơn đâu"
Đa số dân chúng Á Châu đã trả giá rất đắt cho các cuộc phiêu lưu xuẩn động của lịch sử - gọi là chiến tranh giải phóng hay cách mạng - cho nên họ biết thủ thân rất kỹ và tiết kiệm rất nhiều. Hơn 40% lợi tức (trong khi dân Mỹ lạc quan kinh niên nên ngay trong thời chiến chỉ tiết kiệm chừng 1% là nhiều!) Tại Hoa Lục, sức tiết kiệm là 50% lợi tức cư dân.
Vốn không ngu - còn lâu - dân Hoa Lục biết tính, rằng ký thác vào trương mục tiết kiệm (của ngân hàng quốc doanh) thì được lời 2% trong khi lạm phát tăng 5%, vị chi là mất 3% cho các ngân hàng đem tiền của họ làm đẹp chế độ với các dự án mục nát của doanh nghiệp nhà nước, loại dự án mà Thủ tướng Chu Dung Cơ ngày xưa gọi là "tầu hủ", là dễ nát.
Vì không ngu, họ đem tiền đầu tư lấy vào thị trường cổ phiếu, tức là chui vào rừng nuôi con quái vật vừa tái xuất hiện, theo luật rừng của nhà nước. Và quen thói cà cuống, họ còn để đương nhà cửa để vay tiền đánh tới, theo lối đỏ đen đặc thù Châu Á.
Nghĩa là họ đầu tư như dân Mỹ vào casino!
Nước Mỹ này có cả ngàn cuốn sách dạy về nghệ thuật đánh bạc. Trung Quốc thì chưa, và lại càng có ít thông tin hướng dẫn về nghệ thuật đầu tư chứng khoán. Nước Mỹ này, hay các xứ tiên tiến khác, có cả trăm ngả đầu tư, ngoài thị trường chứng khoán, qua quầy hay trên không gian điện toán, ngả nào cũng phải minh bạch rõ ràng. Nhà chức trách còn mẫn cán truy lùng nạn gian lận sổ sách, cái tật thổi phồng lợi nhuận để đánh lừa thị trường và giới hữu trách đã triệt để diệt trừ nghiệp vụ đầu tư với thông tin của tay trong.
Trung Quốc thì chưa.
Giới đầu tư Trung Hoa vốn không ngu, nhưng có quyền dại.
Họ có thể là tay mơ - tin tức hàng ngày cho thấy điều ấy khi mấy ông sư cũng khoác áo vàng bước vào thị trường đỏ đen của cổ phiếu để kiếm tiền xây chùa. Một chỉ dấu không thể lầm được về trái bóng đầu cơ.
Nhiều nhà đầu tư khác không mơ nhưng mờ. Họ tính sâu hơn vì đã có vài tháng kinh nghiệm đầu cơ và mấy chục năm kinh qua xã hội chủ nghĩa với màu sắc Trung Hoa, cho nên vững tin rằng nếu trái bóng bị bể thì nhà nước sẽ giăng lưới đỡ. Giới kinh tế gọi đó là phản ứng ỷ thế làm liều (moral hazard) vì ỷ vào sự bảo đảm của nhà nước. Nhà nước đã bảo đảm là họ sẽ không mất tiền trong trương mục tiết kiệm của ngân hàng quốc doanh thì cũng sẽ bảo đảm là họ sẽ không mất tiền khi xí nghiệp bị khánh tận!
Vì mờ nên mới ỷ lại.
Hơn hẳn hai loại đầu tay mơ hay khờ khạo đó là thành phần đánh bạc chuyên nghiệp.
Thành phần thứ ba này biết rằng nhà nước sẽ phải xì trái bóng nhưng họ đủ trường vốn để chặn được nạn bể bóng. Với khối dự trữ ngoại tệ trị giá khoảng 1.300 tỷ Mỹ kim, Chính quyền có thừa phương tiện cấp cứu và sẽ không thể để giới đầu tư bị thiệt thòi. Họ đánh cá sản nghiệp trên một quyết định chiến lược của nhà nước, và tin là cuối cùng vẫn sẽ thắng. Rất mực Trung Hoa!
Mà chưa chắc là họ sai đâu.
Nếu trái bóng đầu cơ bị bể vì cổ phiếu mất giá khoảng 30% trong một thời hạn ngắn, tài sản của giới đầu tư cò con sẽ mất 30%, quy ra trị giá của Tổng sản lượng nội địa là GDP thì kinh tế Trung Quốc có thể mất chừng 7% GDP vì một vụ bể bóng. Vì bị mất 30% tài sản, giới đầu tư sẽ chi tiêu ít hơn - hiệu ứng phồn thịnh ngược, theo lối nói của giới kinh tế - khiến đà tăng trưởng kinh tế bị sút giảm chút đỉnh.
Vì thị trường cổ phiếu sụt giá, các doanh nghiệp sẽ đầu tư ít hơn nên cũng ảnh hưởng đến sản xuất. Nhưng không nhiều, và đây là một đặc tính khác của màu sắc Trung Hoa. Vả lại, tiền đầu tư vào cổ phiếu loại A (cho thị trường Hoa Lục) thật ra chiếm một tỷ lệ nhỏ trong nguồn vốn hoạt động của các doanh nghiệp (chừng 2% trong năm ngoái), cho nên hậu quả của nạn bể bóng thật ra không nặng.
Điều đáng ngại nhất là hệ thống ngân hàng Trung Quốc bị chìm dưới một núi nợ xấu của các doanh nghiệp cũng của nhà nước. Nếu thị trường cổ phiếu sụt mất 30% khiến giới đầu tư vay tiền ngân hàng để đánh bạc có thể không trả được nợ thì trái bóng cổ phiếu bị bể có đánh xập hệ thống ngân hàng chăng" Chưa chắc vì khoản nợ đánh bạc này vẫn chưa nhiều: ngân hàng cho doanh nghiệp vay nhiều hơn là cho tư nhân, và trong khối tín dụng ít ỏi cho tư nhân (chừng 17%), loại tín dụng đầy rủi ro để đánh bạc trên thị trường cổ phiếu thật ra cũng nhỏ. Chưa đủ gây ra khủng hoảng ngân hàng.
Cho nên, nếu xét trên mệnh giá - face value - thì một vụ bể bóng đầu cơ sẽ không gây nguy hại kinh tế tài chánh tới mức sinh tử. Nhất là khi Bắc Kinh đang chuẩn bị cho ngày quang diện Trung Hoa vào tám giờ tối, mùng tám tháng Tám năm 2008.
Mở bát gặp bốn số bát thì phát tài chừng nào!
Vì vậy, sau khi giải phẫu như đã trình bày rất sơ lược ở trên, người ta có thể kết luận là Bắc Kinh còn tiếp tục can thiệp vào thị trường để làm xì trái bóng - nhưng vô hiệu. Và suy cho cùng thì có thể là vô hại về kinh tế. Trái bóng sẽ còn căng, và căng mãi.
Khi nó bể thật - vài năm nữa cơ - tổn thất xã hội và chính trị mới là điều đáng nói! Lúc ấy, ta sẽ không làm một cuộc giải phẫu mà là một cuộc giảo nghiệm tử thi. Thị trường chứng khoán sẽ làm đảng Cộng sản Trung Quốc nghiêng đổ ra sao là một đề tài hấp dẫn.
Tư bản chủ nghĩa là con quái vật đáng ghét. Giãy mãi mà không chết, mà mỗi lần giãy lại khiến xã hội chủ nghĩa thêm tan tành!
Gửi ý kiến của bạn
