Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Thống Kê Và Thống Khổ

01/08/200900:00:00(Xem: 5985)

Thống kê và Thống khổ
Nguyễn Xuân Nghĩa

Hiểu ra vài thống kê kinh tế...

Hôm Thứ Sáu 31 vừa qua, bộ Thương mại Hoa Kỳ thông báo là trong quý hai, Tổng sản lượng Nội địa GDP của Mỹ đã giảm 1% quy ra toàn năm - khoảng 0,25% theo số tuyệt đối. Trong hai quý trước đó, sản lượng kinh tế Mỹ giảm 6,4% rồi 5,4%. Ai cũng có thể hiều rằng mức độ sa sút của sản xuất đã giảm dần, một tin dù sao cũng là lạc quan. Khi thống kê được công bố, người ta vẫn có thể tung lên mặt báo đề tựa hấp dẫn, như "Kinh tế Hoa Kỳ vẫn giảm sút", nhưng các thị trường tài chánh lại đón nhận cách khác. Tăng giá!
Nhân chuyện ấy, ta cần nhìn sâu hơn vào cách tính toán thống kê để hiểu ra sự thể được phản ảnh qua các thống kê đó. Bài này cố trình bày vài chi tiết chuyên môn ấy để độc giả thấy được vì sao ly nước đã nửa đầy, hầu không bị các chính trị gia dẫn vào những suy luận sai lầm...
Đấy cũng là một cách... phát huy dân chủ!
***
Xin bắt đầu bằng GDP...
Người ta hay dùng khái niệm Tổng sản lượng nội địa GDP để đo lường khả năng sản xuất của một nền kinh tế trong lãnh thổ (nội địa) và trong một thời khoảng nào đó, thí dụ như một tháng hay một năm. Cộng sản trong nước thì dùng chữ Tổng sản phẩm nội địa. Một "tam cá nguyệt" ba tháng thì ta cũng gọi là "một quý" ("quarter", viết tắt là Q) cho ngắn hơn. nên Q2-2009 là Quý Hai của năm 2009. Chữ "quý" này ta dùng từ lâu, với ý nghĩa là một mùa trong bốn mùa của một năm: "tứ quý bình an" là lời chúc phổ biến!
Nội dung GDP đó là gì"
Xin tạm nghĩ tới một cơ sở kinh doanh: trong một thời khoảng, cơ sở này chi ra nhiều khoản phí tổn đủ loại để sản xuất ra một số sản phẩm hay dịch vụ bán cho thị trường. Tổng số sản xuất ra - theo giá thị trường - mà trừ đi tổng số phí tổn (như nguyên nhiên vật liệu, lương bổng, tiền thuê, tiền lời đi vay, v.v....) thì ta có trị giá gia tăng (phụ trội) là sản lượng của cơ sở vào giai đoạn ấy. Trong ý đó chữ "sản lượng" chính xác hơn chữ "sản phẩm" vì bao gồm cả sản phẩm lẫn dịch vụ.
Bây giờ, nếu tính gộp tổng số trị giá gia tăng của cả nền kinh tế thì ta có Tổng sản lượng GDP.
Điều ấy nghĩa là cộng cả trị giá gia tăng của - thí dụ - tiệm bán gà vịt cho nhà hàng với trị giá gia tăng của nhà hàng ấy khi họ mua gà vịt về làm món ăn phục vụ khách hàng; hoặc trị giá gia tăng của hãng nhôm thép bán hàng cho hãng xe, cộng với trị giá gia tăng của hãng xe... Hãy nghĩ tới một chuỗi sinh hoạt mà mỗi chặng lại tạo thêm một số sản lượng cho cả nền kinh tế. Sau đấy ta mới kể thêm sản lượng hàng hoá dịch vụ được xuất cảng ra ngoài - vì sản xuất trong nội địa - nhưng phải trừ khi các khoản nhập cảng vì là sản lượng của nơi khác.
Nhìn như vậy thì ta đỡ nhức đầu hơn. Vì công thức định nghĩa GDP của các kinh tế gia là cộng chung tổng số tiêu thụ của khu vực tư, với tổng số đầu tư gộp và tổng số chi tiêu của khu vực công, với tổng số xuất cảng, trừ nhập cảng. Quá trừu tượng mà vẫn rắc rối.
Đó là khái niệm GDP, đã trở thành phổ biến khắp nơi, và nếu có viết tắt là GDP thì cũng được chấp nhận hay tha thứ!
***
Bây giờ, trở lại thống kê của bộ Thương mại Hoa Kỳ.
Trong hai quý liền, GDP của Mỹ giảm 6,5% rồi 4,5%, đến quý hai thì giảm 1,0%: sự sa sút đang giảm dần và nếu sản lượng của ba tháng Bốn-Năm-Sáu chỉ giảm có 1,0% thì ta biết là tình hình đã đỡ đen tối. Thực ra, tình hình còn khả quan hơn nhiều nếu ta biết thêm về kỹ thuật thống kê.
Thứ nhất, lượng tồn kho đã giảm mạnh, chuyện đó mình sẽ trở lại. Thứ hai, lượng bán lẻ cũng đã ổn định chứ hết sụt. Thứ ba, thất nghiệp vẫn còn cao - rất tệ - nếu ta căn cứ trên số người ghi danh thất nghiệp để xin trợ cấp, nhưng đà gia tăng đã giảm dần kể từ tháng Ba. Thứ tư, thị trường chứng khoán đã nhúc nhích và tăng đều (chỉ số tiêu biểu vì bao gồm 500 doanh nghiệp lớn nhỏ là S&P 500 đã tăng 45%) kể từ tháng Ba. Thị trường này là chỉ số tiên báo, báo trước, tình hình kinh tế của những tháng tới. Ngoài ra, số nhà và xe hơi bán ra cũng khả quan hơn, là loại tín hiệu thứ năm.
Nay xin nói về thống kê tồn kho.
Theo định nghĩa, tồn kho là hàng... ế. Sản xuất ra mà chưa bán được. Chuyện quan trọng là bán và bán càng sớm càng hay.
Khi Tổng sản lượng GDP ghi nhận trị giá gia tăng của cả nền kinh tế, người ta tính chung cả các mặt hàng sản xuất rồi mà còn nằm trên quầy hay ngoài bãi đậu xe vì chưa có người mua. Các doanh nghiệp không khờ: họ sản xuất là để bán và nếu thấy hàng chưa chạy thì sẽ bớt sản xuất hoặc chưa tuyển dụng thêm người. Việc doanh nghiệp bớt sản xuất được thể hiện trên thống kê GDP là "sản lượng giảm". Nhưng thà giảm còn hơn ế. Mức sút giảm của lượng tồn kho vì vậy mới là chỉ dấu tiên báo đáng chú ý, báo trước từ vài tuần đến vài tháng.
Cuối năm 2008 - thời điểm chính thức của nạn suy trầm - sản lượng kinh tế Mỹ chỉ có tăng 1,7%. Thật ra, tình hình còn bết bát hơn vì thống kê đó kể cả lượng hàng tồn kho. Nếu khấu trừ... "của nợ" nằm trơ trên quầy thì sản lượng kinh tế thực tế đã giảm 5,5%. Bây giờ, 18 tháng sau, ta nên nhìn ngược: lượng hàng ế đang giảm dần, làm GDP vẫn giảm 1% trong quý hai. Nhưng, điều ấy có nghĩa là doanh nghiệp sẽ lại nghĩ đến sản xuất thêm và mai này tuyển dụng người cho việc đó.
Sau chuyện tồn kho đến thời điểm mua bán.
Sau nhiều năm tăng giá đến điên người, giá nhà sụt mạnh khi trái bóng đầu cơ địa ốc bị bể. Đó là yếu tố châm ngòi cho một chuỗi dài suy trầm thành suy thoái và khủng hoảng. Bây giờ, giá nhà đã hạ, nhiều người thấy là ngôi nhà trong mơ đã sụt đến tầm tay của họ. Nhưng người ta vẫn có thể thận trọng chờ đợi - lỡ giá nhà còn xuống nữa thì sao"
Trong hơn một năm điêu đứng như vậy với sự sa sút cùa giá cả mọi loại, người người đều có phản ứng chờ đợi. Yếu tố cần chú ý vì vậy là giá cả, hay chỉ số giá tiêu thụ CPI. Sai biệt của hai chỉ số này là tỷ lệ lạm phát. Vào quý bốn của năm 2008, chỉ số CPI này (quy tra toàn năm) giảm 5,5%, một kỷ lục chưa từng thấy. Khi đó, ai ai cũng có thể kết luận là hàng họ sẽ còn xuống giá, nếu vậy thì tội gì mua ngay mà bị hớ! Thiên hạ nán chờ là hàng ế sẽ tăng mà sản lượng GDP lại chưa kể được động lực bi quan của sự gia tăng đó. Cho tới khi thấy thất nghiệp tăng thì thiên hạ mới giật mình.
Kết luận là khi thấy tồn kho tăng làm GDP tăng thì ta đừng vội mừng, và tồn kho giảm làm GDP giảm thì ta đừng vội lo vì ta đang thấy ra sự vận hành ngược của quy luật đó.
Tồn kho - sản phẩm, dịch vụ, nhà cửa, xe cộ - đang giảm và sự ế ẩm đang thoái lui. Sản lượng thật sẽ tăng và việc tuyển dụng người cũng vậy. Tình hình đang khả quan hơn là người ta thấy qua các thống kê trừu tượng. Xin đừng để thống kê gây thêm khốn khổ cho mình và đừng nghe các chính trị gia dọa nạt, rồi lại đòi lấy tiền của mình đi kích cầu kinh tế vào túi thành phần cử tri của họ.
Dù sao, và nhìn về dài, tình hình kinh tế Hoa Kỳ chưa hoàn toàn sung mãn sáng sủa vì mình còn phải đợi xem bao giờ sẽ trả giá cho chuyện kích cầu và tăng chi vừa qua, và trả bao nhiêu, trong bao lâu. Kết luận thì thống kê chưa chắc đã gây thống khổ bằng các chính khách đầy từ tâm đã moi tiền của chúng ta để mua phiếu cho họ.

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Theo các hãng thông tấn và truyền hình lớn của Hoa Kỳ, vào ngày 27/6/2020, Đảng Dân Chủ Quận Hạt Orange đã thông qua nghị quyết khẩn cấp yêu cầu Ban Giám Sát Quận Hạt đổi tên Phi Trường John Wayne (tài tử đóng phim cao-bồi Miền Tây) vì ông này theo chủ nghĩa Da Trắng Là Thượng Đẳng và những tuyên bố mù quáng (bigot). Sự kiện gây ngạc nhiên cho không ít người. Bởi vì đối với các kịch sĩ, ca sĩ, nhạc sĩ, văn-thi-sĩ, họa sĩ, nhất là các tài tử điện ảnh…họ đều có cuộc sống cởi mở, đôi khi phóng túng, buông thả và ít liên hệ tới chính trị. Và nếu có bộc lộ khuynh hướng chính trị thì thường là cấp tiến (Liberal). Vậy tại sao John Wayne lại “dính” vào một vụ tai tiếng như thế này?
Hơn 10 năm trước, chính xác là vào hôm 28 tháng 6 năm 2009, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều có tâm sự (đôi điều) nghe hơi buồn bã: “Khi tiếp xúc với những người nông dân, tôi thường xuyên hỏi về tổng thu nhập mỗi tháng của một khẩu trong một gia đình họ là bao nhiêu. Dù rằng tôi biết họ đang sống một cuộc sống vô cùng vất vả nhưng tôi vẫn kinh ngạc khi nghe một con số cụ thể: ‘Tổng thu nhập một tháng trên một khẩu của chúng tôi là 40.000 đồng.’ Bạn có choáng váng khi mỗi tháng, một người trong mỗi gia đình nông dân chỉ có 40.000 đồng để chi tiêu tất cả những gì họ cần không?
“Lợi ích nhóm”, hay “nhóm lợi ích” là những tổ chức cán bộ, đảng viên có chức, có quyền trong đảng Cộng sản Việt Nam đã chia bè, kết phái để cướp cơm dân và bảo vệ độc quyền cai trị cho đảng. Chúng sinh ra và lớn lên từ Thôn, rồi leo lên Xã trước khi ngoai qua Huyện, ngóc đầu lên Tỉnh để ngênh ngang bước vào Trung ương. Lộ trình quan lộ của “lợi ích nhóm” công khai từ dưới lên trên, từ trung ương xuống cơ sở và từ nhà nước vào doanh nhân, xí nghiệp. Khối Doanh nghiệp nhà nước là ổ tham nhũng phá hoại đất nước và phản bội sức lao động của dân lớn nhất nhưng không bị trừng phạt mà còn được bảo vệ bởi các “Nhóm lợi ích” trong cơ quan đảng và bộ ngành nhà nước.
Không chỉ thường xuyên xua quân đi canh cửa, an ninh Thanh Hóa còn liên tục gửi giấy mời, giấy triệu tập như là một thủ trấn áp tinh thần bà Nguyễn Thị Lành - vợ của Mục sư, TNLT Nguyễn Trung Tôn. Chồng bị bỏ tù, một mình bà Nguyễn Thị Lành phải vất vả gánh vác gia đình. Những ngày qua càng thêm vất vả bởi chăm mẹ chồng lớn tuổi mắc bệnh phải nhập viện, và con bị tật nguyền. Nhưng bà Lành vẫn liên tục bị an ninh tỉnh Thanh Hóa sách nhiễu, đe dọa…
Những người Mỹ gốc Việt bênh hay chống ông là điều bình thường, vì những quyết định cũng như cách hành xử của ông sẽ ảnh hưởng lên đời sống của họ và tương lai con cháu họ, và ngược lại, là công dân HK, họ có trong tay lá phiếu để ảnh hưởng khiến ông Trump có được tiếp tục làm tổng thống nữa không. Do đó, lưu tâm và tham dự vào những đánh giá đúng sai, khen chê, tâng bốc, hay moi móc thói hư tật xấu của người đang ứng cử điều khiển vận mạng quốc gia của họ thêm 4 năm nữa (và sẽ để lại những hậu quả lâu hơn) là hiện tượng bình thường .
Tôi thì trộm nghĩ hơi khác FB Đoan Trang chút xíu: Việt Nam có hàng ngàn Tiên Lãng, Đồng Tâm, Dương Nội. Những thôn ổ này luôn là nơi sản sinh ra những nông dân (“vài ngàn năm đứng trên đất nghèo”) Lê Đình Kình, Đoàn Văn Vươn, Đoàn Văn Qúy, Cấn Thị Thêu, Nguyễn Thị Tâm, Nguyễn Thùy Dương, Trịnh Bá Khiêm, Trịnh Bá Phương, Trịnh Bá Tư ... Hàng hàng/lớp lớp, họ sẵn sàng nối tiếp tiền nhân – không bao giờ dứt – để gìn giữ và bảo vệ quê hương. Quyết định đối đầu với sức mạnh của cả một dân tộc là một lỗi lầm chí tử của những kẻ đang nắm giữ quyền bính hiện nay.
Người Pháp gặp nhau, bắt tay, hoặc ôm hun ở má, tay vừa vỗ lưng vài cái nếu thân mật lắm, buông ra, nhìn nhau và hỏi «Mạnh giỏi thế nào?». Người Pháp mang tâm lý sợ sệt, nhứt là sợ chết sau nhiều trận đại dịch, từ dịch Tây-ban-nha giết chết gần phân nửa dân số âu châu. Người Tàu, gặp nhau, chào và hỏi ngay «Ăn cơm chưa?». Ăn cơm rồi là hôm đó sống hạnh phúc vì phần đông người Tàu đói triền miên. Trốn nạn đói, chạy qua Việt nam tỵ nạn, vẫn còn mang nỗi ám ảnh nạn đói. Còn người Việt nam xứ Nam kỳ chào nhau và hỏi thăm «Mần ăn ra sao?». Gốc nghèo khó ở ngoài Bắc, ngoài Trung, đơn thân độc mã, vào Nam sanh sống giữa cảnh trời nước mênh mông, đồng hoang lau sậy, thoát cái nghèo là niềm mong ước từ lúc rời người làng, kẻ nước.
Thiệt đọc mà muốn ứa nước mắt luôn. Sao mà xui xẻo dữ vậy Trời? Tôi sống theo kiểu check by check, có đồng nào xào đồng đó, chưa bao giờ dư ra được một xu. Hai tháng trước, vì (hay nhờ) dịch Vũ Hán, nhà nước Hoa Kỳ thương tình gửi phụ thêm cho 1,200.00 USD. Trộm nghĩ mình cũng đã đến lúc gần đất xa trời rồi nên lật đật bỏ số tiền này vô ngân hàng, dành vào việc hoả táng. Vụ này tui đã dọ giá rồi, tốn đâu cỡ gần ngàn. Vài trăm còn lại để con cháu mua chút đỉnh hương hoa, cho nó giống với người ta, ngó cũng phần nào đỡ tủi.
Có vẻ như con người thời nay càng lúc càng trở nên lười biếng, thụ động; nhất là từ khi nhân loại bước vào kỷ nguyên tin học, truyền thông liên mạng. Tin học đã đem con người khắp hành tinh gần lại với nhau, nhưng chỉ trong khoảng thời gian ngắn, chính nó bị con người lạm dụng để bóp méo, biến dạng sự thực cho những mục tiêu bất chính của cá nhân, bè phái.
Sau 95 năm gào cùng một giọng nền Báo chí gọi là “cách mạng” của đảng Cộng sản Việt Nam (CSVN) vẫn trơn tru uốn lưỡi phóng ra câu giả dối rằng:”Tự do ngôn luận, tự do báo chí là những quyền cơ bản của con người đã được Việt Nam cam kết thực hiện theo những nguyên tắc chung của Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền.” (báo Quân đội Nhân dân (QĐND), ngày 15/6/2020). Điều không thật này đã được Ban Tuyên giáo, tổ chức tuyên truyền và chỉ huy báo chí-truyền thông sử dụng từ lâu, nay được lập lại để kỷ niệm 95 năm ngày gọi là “Báo chí cách mạng Việt Nam” (21/6/1925-21/6/2020).
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.
Hôm thứ Năm (02/07/2020), Venezuela đã rút lại quyết định trục xuất đại sứ EU, nhưng yêu cầu khối có hành động thể hiện quan điểm khách quan hơn với quốc gia Nam Mỹ.
Để giải quyết những thách thức an ninh đối với đất nước, chính phủ Úc sẽ chi 186 tỷ USD cho quân đội trong 10 năm tới và sẽ mua tên lửa tầm xa để tăng cường phòng thủ.
Ngày 21/06/2020, hiện tượng Nhật thực hình khuyên diễn ra trên một số nơi tại Châu Á
Các công dân từ 15 quốc gia sẽ được phép vào Liên minh Châu Âu (EU) bắt đầu từ ngày thứ Tư (01/07/2020), nhưng trong danh sách không có tên nước Mỹ.