Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Nghị Sĩ Obama Và Thế Giới

27/05/200800:00:00(Xem: 8450)

...Obama có vẻ say sóng, nghĩ rằng ông chỉ cần gặp các đồ tể ở Bắc Hàn, Iran, Syria, Cuba...

Năm 2000, đảng Cộng Hoà đề cử Thống đốc George W. Bush của Texas ra đối đầu với Phó tổng thống Al Gore bên đảng Dân Chủ để tranh cử tổng thống. Ông Bush đưa ra chương trình tranh cử gồm ba điểm chính, có tính cách thuần túy nội bộ: cắt thuế, cải tổ giáo dục, và cải tổ quỹ an sinh xã hội. Ông hoàn toàn lơ là các vấn đề bang giao và an ninh thế giới. Và khẳng định rằng nước Mỹ không thể đóng vai trò cảnh sát hay dựng nước cho thế giới.

Lập trường của ông Bush không là điều bất ngờ. Ông nổi tiếng là người không thèm nhìn xa hơn biên giới nước Cờ Hoa. Quốc gia duy nhất mà ông đã viếng thăm trong suốt cuộc đời cho đến ngày đắc cử tổng thống là Mễ Tây Cơ, vì ở sát nách tiểu bang Texas của ông.

 Tuy tổng thống Bush chú tâm vào các vấn đề nội bộ, thực tế là sau gần tám năm cầm quyền, người ta thấy những chương trình cải cách nội bộ của ông chẳng đi đến đâu. Ngược lại, ông đi vào lịch sử qua những khủng hoảng đối ngoại như vụ tấn công 9/11 của Al Qaeda, và các cuộc chiến Afghanistan và Iraq.

Đúng ra, điều ấy không có gì đáng lạ.

Với nước Mỹ trong tư thế đại cường quốc -dĩ nhiên có người gọi là đại đế quốc- chi phối hay ít ra cũng có ảnh hưởng lớn trên mọi chuyện trên thế giới, tổng thống Mỹ thường là người can dự, có vai trò quyết định trong các vấn đề an ninh thế giới, và để lại ấn tượng lâu dài trong lịch sử.

TT Roosevelt với đệ nhị thế chiến, TT Truman với chiến tranh Triều Tiên, TT Eisenhower với cuộc chiến tranh lạnh chống khối Cộng Sản, TT Kennedy với các cuộc khủng hoảng Cuba và Bá Linh, TT Johnson với cuộc chiến tại Việt Nam, TT Nixon với cái bắt tay với Mao và Kosygin để chấm dứt chiến tranh Việt Nam và vẽ lại bản đồ Tam Quốc Mỹ-Nga-Hoa, TT Ford với cuộc tháo chạy tại Việt Nam, TT Carter với các cuộc bỏ rơi đồng minh tại Phi Luật Tân, Nicaragua, và nhất là tại Iran, mở màn cho phong trào Hồi Giáo quá khích bành trướng trên khắp thế giới, TT Reagan với sự xụp đổ của bức màn sắt, TT Bush (cha) với cuộc chiến giải phóng Kuwait, và TT Clinton với cuộc chiến tại Nam Tư và sự phát huy thế lực của Osama Bin Laden.

Đó là chưa nói đến những ảnh hưởng kinh tế, tài chánh, xã hội, văn hoá…

Nhìn vào tình huống trên, không ai có thể phủ nhận được vai trò cực kỳ quan trọng của tổng thống Mỹ trên bình diện thế giới. Và như vậy thì đương nhiên khả năng và kinh nghiệm về bang giao quốc tế của một ứng viên tổng thống Mỹ là điều quan yếu số một.

Cuộc chạy đua vào Tòa Nhà Trắng năm nay đã gần như ngã ngũ. Bên Cộng Hòa là Thượng nghị sĩ John McCain, bên Dân Chủ là Thượng nghị sĩ Barack Obama.

Nếu so sánh về khả năng hùng biện và hứa hẹn thì McCain chưa đáng làm học trò cho Obama, mặc dù già hơn một phần tư thế kỷ. Nếu so sánh về kinh nghiệm chính trị quân sự thì McCain là một cuốn tự điển trong khi Obama là trang giấy trắng tinh.

Hãy thử nhìn vào Thượng nghị sĩ Barack Obama.

Obama có bố là sinh viên da đen Kenya theo Hồi giáo du học tại Mỹ, mẹ là một bà Mỹ trắng. Ông được sanh ra tại Hạ Uy Di. Ông mới hai tuổi thì bố bỏ về Kenya, mẹ tái giá với một người Indonesia, cũng theo đạo Hồi. Và ông qua Indonesia sống ít năm. Sau đó về Hạ Uy Di sống với ông bà ngoại. Dựa trên tính đa dạng này, ông tự cho là người có hiểu biết nhiều nhất về tính đa dạng văn hóa của nhân loại, do đó có khả năng quản lý bang giao thế giới hữu hiệu nhất.

Nếu ta bỏ qua chuyện ông Obama sống tại Nam Dương từ năm lên sáu đến năm lên mười, hay chấp nhận ông là một thứ siêu thần đồng, thì nghe thì có vẻ hợp lý, nhưng thực tế thì có hơi khác.

Dưới đây là thí dụ điển hình về khái niệm bang giao quốc tế của ông Obama.

Trong một cuộc tranh luận giữa các ứng viên Dân Chủ, ông Obama được hỏi ông có nhận đi gặp vô điều kiện các lãnh tụ đối địch với Mỹ không, thì ông trả lời ngay là “có”. Cho đến nay, ông vẫn khẳng định lập trường là ngay trong năm đầu làm tổng thống sẵn sàng đi gặp vô điều kiện các kẻ thù chống Mỹ đến cùng, như Ahmadinejad của Iran, Chavez của Venezuela, Castro của Cuba, Kim Jong Il của Bắc Hàn, Assad của Syria, tuy chưa nghe ông nói gì về Osama Bin Laden. Ông tuyên bố “tôi hy vọng dân Mỹ sẽ không hiểu đó là một sự yếu thế, mà là sáng suốt, giống như Kennedy, hay Roosevelt, hay Truman đã làm”.

Đây là một câu tuyên bố mà vì đang bận tung hô ông nên hình như báo chí cấp tiến (thiên tả) đã quên không ghi nhận, nhưng làm nhiều người đã lo về Obama đâm ra… xanh mặt hơn nữa.

TT Roosevelt trong thời đệ nhị thế chiến chưa bao giờ đi nói chuyện với Hitler hay Mussolini hay Nhật Hoàng Hirohito. Trái lại ông tung toàn lực tài chánh và quân sự của Mỹ ra để đánh kẻ thù, còn nhấn mạnh là đòi hỏi mấy kẻ thù này phải đầu hàng, buông vũ khí vô điều kiện, không điều đình nói chuyện gì hết.

TT Truman là người quyết định ném hai trái bom nguyên tử xuống Nhật mà chẳng cần tham khảo ý kiến Nhật Hoàng. Ông cũng là TT gửi quân qua Nam Hàn, đánh trước rồi mới chịu cho Bắc Hàn điều đình để tình trạng trở lại như trước chiến tranh. Không có chuyện đi gặp Mao hay Kim Nhật Thành vô điều kiện.

Như vậy, dựa vào đâu mà Obama lại nhắc đến chuyện các TT Roosevelt và Truman đã đi gặp kẻ thù" Hay là ý ông Obama muốn nói đến các cuộc gặp gỡ giữa các vị này với Staline, lãnh đạo cộng sản Liên Xô" Nhưng nếu như vậy thì ông Obama đã… bé cái lầm to rồi.

Khi Roosevelt gặp Staline tại Yalta, hay Truman gặp Staline tại Postdam, cùng với thủ tướng Anh Churchill để phân chia thế giới, thì lúc đó Staline chưa phải là kẻ thù của Mỹ, mà vẫn còn là đồng minh quan trọng nhất của Mỹ trong cuộc chiến chống trục Phát-xít Đức-Ý-Nhật. Sau khi quân đội Mỹ và Hồng Quân Liên Xô cùng nhau chiếm được thủ đô Bá Linh của Hitler, hai đạo quân chiến thắng ôm nhau mở tiệc liên hoan chung.

Vẫn chưa phải là kẻ thù.

Chỉ sau khi Liên Xô biến các nước Đông Âu được Hồng Quân giải phóng thành chư hầu, cộng sản hóa mấy xứ này, và phong tỏa Bá Linh thì Mỹ-Nga mới trở thành kẻ thù thôi. Khi đó thì TT Truman quyết định không nói chuyện với Staline, lập cầu không vận giải tỏa Bá Linh, tung hàng tỷ Mỹ Kim vào Tây Âu trong chương trình Marshall đề tái thiết khu vực này dựa trên chiến lược sau này trở thành nền tảng của “chủ thuyết Truman” (Truman doctrine): ngăn cản sự bành trướng của chủ nghĩa cộng sản.

Thượng nghị sĩ Obama hình như không thuộc lịch sử thế giới gì mấy.

Còn TT Kennedy" Đúng, ông này có đi qua thủ đô Áo Vienna để gặp Khruschev sau vụ thảm bại tại Vịnh Con Heo ở Cuba. Người ta còn nhớ tại vịnh này, TT Kennedy cho tàu Mỹ đổ bộ quân giải phóng chống cộng Cuba để tính chuyện lật đổ Fidel Castro. Quân giải phóng vừa cặp vào bờ đã bị quân Castro đánh mạnh. Thay vì đổ quân vào tiếp sức, Kennedy hốt hoảng, ra lệnh hải quân Mỹ rút lui ngay, khiến tất cả quân giải phóng hoặc bị giết, hoặc bị bắt làm tù binh.

Cuộc gặp gỡ tại Vienna giữa Kennedy và Khruschev được ghi vào lịch sử như một cuộc “thăm dò” của Khruschev. Kết quả, Khruschev xác định vị tổng thống trẻ này đúng là tay mơ, không có chút kinh nghiệm về mấy canh bạc bịp cao cấp trên thế giới. Hai tháng sau cuộc họp mặt, Khruschev cho xây bức tường ô nhục Bá Linh, rồi vài tháng sau cho mang hỏa tiễn có đầu đạn nguyên tử vào Cuba.

Tiếp theo như chúng ta đều biết, thế giới tiến sát đến đệ tam thế chiến khi Kennedy bị bắt buộc phải có hành động, phong tỏa Cuba. Báo chí Mỹ cho đến nay vẫn tung hô thần tượng Kennedy đã chiến thắng vẻ vang trong trận thử lửa nguyên tử với Nga vì Khruschev ra lệnh rút hết hỏa tiễn nguyên tử ra khỏi Cuba.

Điều mà ít báo ghi nhận là thật ra đây là một chiến thắng chắc nịch của… Khruschev, chứ không phải của Kennedy.

Số là trước khi xẩy ra vụ khủng hoảng này, Mỹ đã có vài giàn hỏa tiễn nguyên tử ở Thổ Nhĩ Kỳ, chỉa thẳng vào các yếu huyệt của Nga từ thời tổng thống Eisenhower. Nga chẳng có cách nào bứng đi. Cho đến khi Khruschev quyết định tháu cáy Kennedy bằng cách mang hỏa tiễn vào Cuba. Hai bên điều đình, đưa đến một kết quả rùm beng là Nga rút hoả tiễn khỏi Cuba, và một kết quả kín đáo hơn là Mỹ rút hết hỏa tiễn khỏi Thổ Nhĩ Kỳ, và cam kết là  không lật đổ chế độ Fidel Castro! Khruschev đã thực hiện được ý định.

Trở lại câu chuyện của ông Obama.

Nếu ông này dựa vào thành tích của các TT Roosevelt và Truman, thì ông hoàn toàn không thuộc sử ký cận đại. Còn nếu Obama dựa trên kinh nghiệm của TT Kennedy, thì chúng ta chỉ có nước đọc kinh cầu nguyện thôi.

Nếu tổng thống Obama quyết định đi gặp tổng thống Ahmadinejad của Iran vô điều kiện, thì chẳng hiểu sẽ giải quyết được chuyện gì, có lợi gì. Chắc chắn Iran sẽ không chấm dứt chương trình phát triển vũ khí nguyên tử, chắc chắn vẫn coi Do Thái như kẻ thù phải bị tiêu diệt, và chắc chắn vẫn lén lút yểm trợ các nhóm vũ trang Shiites gây rối bên Iraq. Vì tất cả đều là những chương trình “sinh tử” mà Iran không thể bỏ qua để chiều lòng Obama. Chẳng có lợi gì cho Mỹ mà chỉ tăng uy tín của Ahmadinejad vì tổng thống Mỹ đã phải xin gặp.

Cũng có thể ông Iran này lượng giá kinh nghiệm và ý chí của Obama, kết luận là Obama là tay mơ giống như Khruschev đã đánh giá Kennedy, chờ cho Obama rút hết quân Mỹ ra khỏi Iraq rồi xua quân Iran qua chiếm vài mỏ dầu phía đông bắc Iraq, sát ngay biên giới Iran. Quân Mỹ một khi đã rút ra rồi sẽ không thể trở lại được. Bài học này Iran đã học được tại miền Nam Việt Nam năm 74-75.

Hay tệ hơn nữa, Iran quyết định liên minh với Syria, dùng các tổ chức khủng bố Hezbollah và Hamas đánh Do Thái. Nước Mỹ và tổng thống Obama sẽ bắt buộc phải bảo vệ Do Thái. Đại chiến tại Trung Đông mở màn, với tất cả những hậu quả lớn lao khó lường được. Có thể dân Mỹ không cần biết chuyện Do Thái và Hồi giáo giết nhau, nhưng chắc sẽ ngủ không yên khi thấy giá xăng tăng lên đến mười đô một ga-lông, hay có khi không có xăng để mua nữa.

Một nhóm cựu chiến binh Mỹ tại Iraq cũng đã lên tiếng, đặt vấn đề tại sao ông Obama sẵn sàng đi gặp TT Ahmadinejad, là người đang cung cấp súng đạn giết lính Mỹ tại Iraq" Trong khi ấy, họ  hỏi tiếp, Obama lại không đi Iraq một lần nào và cũng chưa hề gặp đại tướng Petraeus một lần nào đề tìm hiểu về cuộc chiến tại Iraq.

Bà Hillary và ông McCain, ngược lại, đã đi thăm chiến trường và nói chuyện với tướng Petraeus rất nhiều lần, trong khi xác định không muốn gặp Ahmadinejad.

Obama có tố cáo chính Bush cũng đã và đang nói chuyện với Bắc Hàn và Lybia. Đúng vậy, nhưng điểm quan trọng là đích danh TT Bush -hay ngay cả Ngoại trưởng Mỹ- chưa bao giờ gặp các lãnh tụ độc tài của mấy xứ đó, trong khi Obama sẵn sàng đích thân đi gặp họ với tư cách tổng thống Mỹ.

Phe Dân Chủ cũng nêu lên thí dụ là TT Nixon đã đi gặp kể thù Mao, nhưng lại quên rằng cuộc gặp gỡ Nixon-Mao chỉ có sau khi Kissinger và Châu Ân Lai đã đi đêm với nhau hơn hai năm trời, trao đổi không biết bao nhiêu điều kiện và thỏa thuận.

Nói chuyện với phe đối địch nhiều khi cần thiết để giải quyết xung đột. Vấn đề ở đây là vai trò của tổng thống Mỹ. Ông không thể là một người phải đi nói chuyện với bất cứ tên khủng bố hay nhà độc tài nào một cách khơi khơi, hấp tấp, vô điều kiện như Obama chủ trương. Chỉ làm cho những tay này thêm uy tín và thêm hung hăng thôi.

Cũng cần ghi nhận thêm là sau khi bị chỉ trích nặng nề, Obama đã “điều chỉnh” lập trường, rằng ông sẵn sàng đi gặp vô điều kiện, nhưng không có nghĩa là “không có chuẩn bị bằng các cuộc gặp gỡ cấp thấp hơn”. Như vậy thì có gì khác với Bush đâu" Thay đổi chỗ nào" Lưỡi nào thì cũng không xương, nhưng lưỡi của Obama thì quả là dẻo.

Hơn nữa, nếu không khéo thì sẽ chỉ bị địch thủ lợi dụng. Kinh nghiệm hòa đàm Ba-Lê giữa Mỹ và Việt Cộng thật rõ ràng. Việt Cộng chỉ ngồi vào bàn họp để có dịp mua thời gian và ru ngủ Mỹ trước những trận công kích những năm 1968, 1972 và 1975.

Trong lịch sử cận đại, đã có hai nhà lãnh đạo dân chủ đi gặp một nhà độc tài hiếu chiến đầy tham vọng, vô điều kiện, mang về được một lá thư cam kết hoà bình. Hai ông khoe rằng đã làm nên lịch sử, đã tránh được chiến tranh để bảo đảm hòa bình lâu dài cho thế giới. Mọi người có quyền ăn no ngủ kỹ, không phải đề phòng lo lắng gì nữa. Nhưng chỉ vài tháng sau, nhà độc tài này bất ngờ tung quân ra đánh chiếm Tiệp Khắc và Ba Lan, mở màn cho đại chiến lớn nhất lịch sử nhân loại, với hậu quả là cả mấy chục triệu người bị tử vong. Đó là câu chuyện thủ tướng Anh Chamberlain và thủ tướng Pháp Daladier đi gặp Hitler trước khi đệ nhị thế chiến xẩy ra.

Gần đây, trong một bài diễn văn đọc trước quốc hội Do Thái, TT Bush đã nhắc lại chuyện của Chamberlain và Daladier để cảnh giác những người muốn vuốt ve kẻ thù quá khích. TT Bush không nói đích danh ông ám chỉ ai, nên không ai biết ông ám chỉ vài lãnh tụ Âu Châu chủ trương nói chuyện với các nhóm Palestine quá khích, hay ám chỉ bà Chủ tịch Hạ Viện Nancy Pelosi gần đây đã đi Syria nói chuyện với nhà độc tài Assad, hay ám chỉ cựu TT Carter gần đây đã đi gặp các lãnh tụ Hamas, hay là ám chỉ Obama.

Chỉ biết ông Obama và phe Dân Chủ, có tật giật mình (vì các ông cấp tiến Dân Chủ từ chiến tranh Việt Nam đến nay vẫn nổi tiếng là yếu hơn võ sĩ hạng ruồi trong vấn đề an ninh quốc tế), nên nhẩy nhổm lên phản đối Bush là dùng đòn hạ sách đánh Obama, mặc dù những điều TT Bush cảnh giác chính là sự thật lịch sử không ai chối cãi được.

Trước sự tung hô của đám sinh viên và ký giả cấp tiến Mỹ, ông Obama có vẻ say sóng, nghĩ rằng ông chỉ cần gặp các đồ tể ở Bắc Hàn, Iran, Syria, Cuba và đọc một bài diễn văn hùng hồn nhưng rỗng tếch theo kiểu “Yes, We Can”, là họ sẽ đồng loạt bỏ đao xuống hết và tình nguyện gia nhập đạo Obama ngay (25-5-08).

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Chỉ còn 30 ngày nữa đến kỳ Đại hội XIII của đảng Cộng sản Việt Nam, diễn ra trong tháng 01 năm 2021, nhưng từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng xuống tới Lãnh đạo cấp Ủy cơ sở lại đang hô hào phải bảo vệ Tư tưởng Đảng bằng mọi giá.
Ngày thứ ba 17 tháng 3 năm 2020 nghe tin cô Thái Thanh ra đi, dẫu biết cô đã 86 tuổi, cái tuổi của Sinh, Lão, Bệnh và bây giờ là Tử. Giữa lúc bệnh dịch Covid_19 lây lan hoành hành khắp nơi, mọi người đều bị cách ly ở nhà, chẳng ai gặp ai, tôi thật ngậm ngùi thương cảm Cô mất trong hoàn cảnh éo le, không có bạn bè thăm viếng, đưa tiễn...
Năm 2012, 8 quốc gia trong khu vực châu Á Thái Bình Dương đang cùng Hoa Kỳ thương lượng Hiệp Định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) thì cũng bắt đầu thương thuyết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) với Trung cộng.
Bà chị đi lấy chồng vào đúng lúc tôi chia tay với cá, chim, dế, diều, bông vụ, nút phéng, giây thung, ná cao su, bong bóng … Giã từ tuổi thơ (adieu, những đứa bạn của thưở ấu thời) cùng những buổi chiều sôi nổi: tạt lon, dích hình, bắn bi, rượt bắt cứu tù, rồng rắn lên mây, và những đêm chơi năm mười bịt mắt mãi trốn tìm.
Trung Quốc tuy theo mô hình Tư Bản Nhà Nước nhưng ngân sách chính thức của nhà cầm quyền tính theo GDP lại thấp hơn nhiều so với các nước Âu-Mỹ [1] Bài viết này nhằm tìm hiểu nguyên nhân của mâu thuẩn đó.
Trong những trang sổ tay trước, chúng tôi đã có dịp đề cập đến vài mảnh đời lưu lạc của đồng bào H’mong đến từ Mường Nhé. Những dòng chữ còn lại của S.T.T.D hôm nay xin được dành riêng cho những đồng bào Thượng đi từ Tây Nguyên mà chúng tôi đã có dịp tiếp chuyện – nhiều lần – ở ven đô Bangkok.
Hôm nay 24/11/20, theo tin AFP, ông TT.Trump bật đèn xanh cho ông Joe Biden đắc cử Tổng thống trong cuộc bầu cử hôm 3/11 tiếp cận chương trình chuyển giao quyền lực tuy ông Trump vẫn chưa thừa nhận sự thắng cử của ông Biden.
Trước hết chúng ta hãy biết ơn chính nền dân chủ. Trong mùa bầu cử này, chúng ta đã thấy những con số kỷ lục về số người Mỹ thực hiện quyền thiêng liêng nhất của họ, đó là quyền bỏ phiếu để bày tỏ ý nguyện của họ qua lá phiếu. Hơn 150 triệu người đã đi bỏ phiếu. Đó là điều phi thường. Nếu quý vị muốn biết điều gì đang đập tận trong trái tim nước Mỹ thì đó là nền dân chủ.
Qua bao nhiêu mùa lễ Tạ Ơn trên đất Hoa Kỳ, năm nào tôi cũng thầm tạ ơn đất nước này đã cho tôi một nếp sống tự do, một mái nhà ấm cúng dung dưỡng gia đình tôi từ ngày tôi rời Việt Nam. Năm nay là lần đầu tiên tôi nghĩ mình nên trải lòng biết ơn sâu xa này xuống mà nói thành lời. Nguyên nhân chính có lẽ vì biến cố đại dịch và sự mâu thuẫn chính trị của nước Mỹ tác động mạnh đến tôi và cuộc sống của triệu triệu người dân.
Xét lại lịch sử đảng, bài học hàng hàng lớp lớp Thanh niên-Trí thức đã xếp bút nghiên theo tiếng gọi kháng chiến chống Pháp giàng độc lập trước 1945, để sau này phải hối hận vì đã sai lầm để cho đảng Cộng sản cướp công kháng chiến, biến hành động gọi là Cách mạng tháng Tám thành bệ phóng cho đảng lên nắm quyền cai trị độc tài Cộng sản.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Hôm thứ Tư (02/12/2020), các quan chức an ninh hàng đầu của Mỹ cho biết, hơn 1.000 nhà nghiên cứu Trung Quốc đã rời đi trong bối cảnh nước Mỹ bắt đầu xử lý những cáo buộc đánh cắp công nghệ.
Hôm thứ Tư (02/12/2020), tổng thống Nga Vladimir Putin đã ra lệnh cho các cơ quan y tế bắt đầu triển khai tiêm vaccine Covid-19 trên diện rộng từ tuần thứ hai của tháng 12/2020, đồng thời cho biết Nga đã sản xuất khoảng hai triệu liều Sputnik V.
Cựu tổng thống Mỹ Barack Obama cho biết ông có thể tiêm vaccine Covid-19 tương lai ngay trên truyền hình để xây dựng lòng tin của người Mỹ về tiêm chủng.
Hạ viện Mỹ đã thông qua dự luật cấm một số công ty Trung Quốc niêm yết cổ phiếu trên sàn giao dịch Mỹ nếu không tuân thủ kiểm toán.
Bầu trời chứa đầy khí phát sáng mờ mờ ảo ảo, dù có thể dùng camera nhạy sáng cao và kính viễn vọng để quan sát.