Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Bướm 6 Cánh: Tập Thơ Lạ Của Các Thi Sĩ Trẻ

17/08/200800:00:00(Xem: 6689)

Bìa tập thơ.

Trích Lời Nói Đầu

Mỗi thời đại, thậm chí mỗi thế hệ thơ cần có phương tiên khác nhau để thể hiện nội dung hoàn cảnh cuộc sống. Thơ vần điệu thích hợp với truyền thống và Tiền chiến, chuyên chở tình tự con người trong một xã hội nông nghiệp là chính, thế nên chúng ta đã có những bài thơ và tác phẩm hay. Sau thời kỳ phân chia, rồi chiến tranh, thập niên 1960, lòng người phân tán, không còn an bình như cũ, thơ cần có cách nào đó nói lên nỗi bất an, phản kháng, và nổi loạn, và vì thế thơ tự do ra đời, kéo dài đến sau thời hậu chiến tranh Việt nam, thập niên 1980, và đã xuất hiện một số nhà thơ xuất sắc. Nói như thế để chúng ta thấy rằng, nếu có một phương tiện thích hợp để chuyên chở nội dung khác nhau ở những thời điểm khác nhau, sẽ có được những tác phẩm giá trị và những nhà thơ tài năng.

Thập niên 1990, một thế hệ ra đời sau thời mở cửa, tiếp nhận nền văn minh điện toán và mạng lưới thông tin toàn cầu internet, chắc chắn tâm tư, ước vọng của họ không giống với những thế hệ trước đó, dù chỉ cách nhau khoảng 10 năm. Họ cần có một phương tiện biểu hiện riêng. Thơ tân hình thức cung cấp cho họ một thể thơ và những yếu tố kỹ thuật cần thiết để phát huy tài năng, chia sẻ tâm tình với những thế hệ khác và với thế hệ của chính họ với nhau. Sử dụng phương tiện và nội dung như thế nào lại là vấn đề của họ, nhưng thường thì thay đổi về hình thức luôn luôn làm thay đổi nội dung và ngược lại, nội dung mới đòi hỏi một hình thức mới.

Về chủ đề tuyển tập, nhà thơ Gỷang Anh Iên giải thích: “Cốt lõi của tân hình thức là hiệu ứng cánh bướm với sự vận động phản hồi và lập lại nhưng không cùng biên độ dao động. Kỹ thuật lập lại tạo nên loại nhạc điệu xoay vòng, không bài thơ nào giống bài thơ nào, dù cùng một tác giả. Bên cạnh đó, hình ảnh con bướm 6 cánh đang đập với 5 gương mặt trẻ, còn gương mặt thứ 6 với dòng chữ Comming Soon là hi vọng và chờ đợi những tiếp nối khác trong tương lai...” Như vậy quan tâm của họ là những chuyển đổi mang tính toàn bộ, vì nếu không thì làm sao có thể phản ánh thực tại đang biến hiện không ngừng nghỉ, trong thời đại mà  không ai có thể đoán trước bất cứ điều gì.

Trở lại đời sống thường ngày, những chiếc điện thoại cầm tay xinh xắn, đủ mọi chức năng đang trở thành phương tiện thời trang của giới trẻ. Người ta không thể ngờ rằng, chỉ cách đó vài năm, những hộp điện thọai công cộng (mà một nhà thơ gọi là “hộp phát tiếng người’) vẫn còn là một tiện nghi thông dụng. Sự thay đổi phương tiện truyền thông từ hệ số analog sang digital, tạo nên tiến bộ vượt bực mang tính toàn cầu, vì ngay tại các nước phương Tây, từ năm 2000, những hộp điện thọai công công, đặt ở nơi đông người qua lại, đã lặng lẽ biến mất.

“Hộp phát tiếng người” cũng làm chúng ta liên tưởng tới kiến trúc hiện đại với những tòa nhà chung cư hình hộp, bị phá hủy vào những cuối thập niên 1960, đầu 1970 ở  Mỹ vì lý do, những thiết kế đó đã cũ kỹ và đơn điệu, không có ý nghĩa gì ngoài những đường nét vuông vức, hình học, xa lạ với đời sống của cư dân, mà những nhà phê bình hậu hiện đại sau đó gọi là “bộ máy để ở”. Sự xa cách với đời sống con người từ kiến trúc, hội họa đến thơ của thời hiện đại đã đưa tới bế tắc, đòi hỏi thay đổi. Ngay cả khoa học cũng phải bước ra khỏi thế giới thuần lý để giải thích đời sống con người, lý thuyết hỗn mang vào thập niên 1960 chẳng hạn.

Điều này cho thấy sự liên hệ mật thiết giữa con người, vật thể và những tiện nghi của nền văn minh mới. Đó chính là nguyên nhân sâu xa làm thay đổi tâm tư con người. Không ai còn có khả năng phán xét, áp đặt những quan điểm khác nhau lên những thành phần khác nhau trong xã hội. Sự hài hòa, đa sắc thái được tôn trọng. Và thơ đang là chất xúc tác làm cân bằng đời sống. Tại các nước tiên tiến như Mỹ, thơ đang ở thời kỳ sung mãn, được cổ võ và sáng tác khắp nơi. Nhưng với chiều hướng, thơ hay cũng như bông hoa đẹp, phải thuộc về và nhận biết từ mọi con người chứ không phải của riêng một nhóm chọn lọc nào.

Chúng tôi giới thiệu 5 nhà thơ trẻ nhất đối với một nền thơ và dòng thơ mới, như những người đứng ra chuyển giao phương tiện thơ cho thế hệ họ. Họ đến với thơ tân hình thức như những con người bình thường, phát biểu một quan niệm, thơ thể hiện đời sống bình thường vì sự bình thường, chứ không phải khác thường, mới mang lại niềm vui và  hạnh phúc cho con người. Họ chú tâm hồi phục lại nghệ thuật thơ, hay nói khác, thay thế nghệ thuật cũ  bằng nghệ thuật mới, đẩy thơ, cả nội dung và hình thức đi về phía trước. Sự thành công tùy thuộc vào sự đầu tư, tài năng cùng sự tham dự của những nhà thơ trẻ khác, qua trung gian của họ, để có được tiếng nói mạnh mẽ chung của toàn thế hệ.

Họ xuất hiện nơi đây, không phải với những tuyên ngôn nảy lửa, nhiều tính tu từ mà chỉ bằng những sáng tác dung dị, mới mẻ và sâu sắc, đóng góp tính đa dạng cho thơ. Họ ý thức một cách rõ rệt, cần học hỏi kinh nghiệm sáng tác nơi vần điệu và tự do, thì thơ tân hình thức mới có sức mạnh trưởng thành, đồng hành với các dòng thơ khác. Vì vậy, họ ước mong được chia sẻ, giúp đỡ từ những thế hệ đi trước, bởi thơ phải như một dòng sông với nhiều dòng chảy, cộng hưởng lẫn nhau mới có khả năng đưa thơ Việt ra khỏi sự bất động để ngang tầm với những nền thơ lớn khác.

Giới thiệu 5 nhà thơ trong bước khởi đầu của nhà xuất bản là một hân hạnh. Chúng tôi tin rằng, với tinh thần rộng mở, yêu thơ, bạn đọc và các bậc trưởng thượng sẽ dành cho những nhà thơ trẻ nhất của nền thơ chúng ta những cảm tình đặc biệt, cụ thể bằng cách đánh giá khách quan, phê bình và giới thiệu rộng rãi đến nhiều người đọc, để họ đủ tự tin, điều chỉnh lại bước đường thơ của họ. Đó chính là sợi dây tinh tế, cần thiết xuyên suốt nhiều thế hệ với nhau, trong chiều dài thiên niên kỷ của thơ. Sau cùng, xin quí vị nhận nơi đây sự biết ơn chân thành của chúng tôi, nhà xuất bản và những nhà thơ trong tuyển tập này.

Inrasara

Tân hình thức, một bước đi mới

Ghi nhanh, nhân đọc Bướm sáu cánh, tập thơ 5 tác giả:

Biển Bắc, Bỉm, Thiền Đăng, Nguyễn Tất Độ, Gyảng Anh Iên,

do NXB Tân hình thức xuất bản, Sài Gòn, 2008.

Một trào lưu văn nghệ nào bất kì luôn có kẻ mở đường, người đi theo con đường đó. Có người đi vì vui, rồi bỏ dở chừng. Có kẻ kiên trì đi cuối con đường, dù thành tựu đâu không biết, trong khi mục tiêu cứ hun hút xa. Nhưng cũng có không ít người nhập cuộc và góp phần khai quang, mở rộng con đường.

Tân hình thức không là ngoại lệ.

Từ khi mở mắt chào đời tại Hoa Kì bởi nhà thơ Khế Iêm và được xiển dương qua tạp chí Thơ, sau đó, là Website Tanhinhthuc.org, tân hình thức cũng trải qua mấy gập ghềnh. Hàng loạt tên tuổi nhà thơ đã/ chưa thành danh từ trong đến ngoài nước nhập cuộc. Trần Tiến Dũng, Nguyễn Đạt, Lưu Hy Lạc, Đỗ Kh, Lê Thánh Thư, Nguyễn Thị Khánh Minh, Nguyễn Thị Ngọc Nhung, Lý Đợi, Bùi Chát, Khúc Duy…

Và như định mệnh ngoại biên tự dành cho mình, hàng loạt thi phẩm tân hình thức ra đời qua hình thức in photocopy: Đoàn Minh Hải với Đại nguyện của đá (2003); Thơ tân hình thức, tập thơ in chung của nhiều tác giả ra đời cùng năm, bên cạnh các tập thơ riêng cũng có mặt không ít bài tân hình thức. Song hành với sáng tác là các tiểu luận, trong đó Tân hình thức, tứ khúc và những tiểu luận khác của Khế Iêm do Văn mới (Hoa Kì) ấn hành là rất đáng kể. Như thể một tuyên ngôn của phong trào. Ở ngoài nước, thi phẩm song ngữ Anh - Việt: Blank Verse, An Anthology of Vietnamese New Formalism Poetry, USA, 2006, xuất hiện khá bề thế, khẳng định thế đứng của tân hình thức Việt. Cuối cùng, cuối năm 2006, Inrasara cho ra đời tập thơ Chuyện 40 năm mới kể & 18 bài thơ tân hình thức, do Nhà xuất bản Hội Nhà văn in. Có thể nói đây là dấu mốc ghi nhận sự có mặt đầy “chính thống” của tân hình thức với tư cách một trào lưu văn chương.

Trong khí quyển thơ ca Việt “có mặt bằng mà chưa có đỉnh cao” hay các dạng thơ theo xu hướng “cổ truyền” chiếm thế áp đảo trên các phương tiện thông tin đại chúng; hoặc loại thơ tự do cao sang, bí hiểm đang dần chui vào tháp ngà mình mình biết mình mình hay, phong trào tân hình thức xuất hiện đã thổi luồng khí mới. Nó đưa thơ trở lại với đời thực hơn, ngôn ngữ thơ gần gũi với đời thường hơn, nhà thơ hết còn nỗ lực cắt đứt dây nhợ với truyền thống quá khứ để làm ra cái gì thật độc sáng. Khế Iêm tuyên bố: "Thơ tự do, sau một thế kỷ đã cạn nguồn và cùng kiệt (…) Tân hình thức như một thời lãng mạn mới, một trật tự mới hay một nền ca dao mới trong một xã hội bình đẳng và dân chủ, lôi cuốn người đọc, làm phong phú đời sống và ngôn ngữ tự nhiên” (Tạp chí Thơ số 20, tr.70). Tân hình thức "kết hợp với một số yếu tố và kỹ thuật của thơ tự do, phá vỡ những âm hưởng Tiền Chiến, chấm dứt nửa thế kỷ dậm chân tại chỗ của thơ Việt." (Khế Iêm, Tạp chí Thơ số 18, tr.94).

Lập ngôn và lôi cuốn gần nửa trăm tác giả thử nghiệm, tân hình thức đã tạo nên một phong trào sôi động. Thế nhưng, vần và lặp lại nguy cơ đưa thơ vào sự quẩn quanh, bí bức, nhàm chán; tính truyện đã xô rất nhiều bài thơ trở thành lan man và nhảm; ngôn ngữ đời thường khiến không ít người làm thơ lạm dụng ngôn từ dung tục từ đó tầm thường hóa thơ.

Độc giả dị ứng với tân hình thức đã đành, ngay những kẻ nhiệt tình với nó nhất cũng có vẻ nguội lạnh. Phong trào thơ tân hình thức ở trong nước (chủ yếu tại Sài Gòn) sôi nổi vào ba năm đầu (2001-2003), sau đó không khí trầm lắng hẳn đi. Các nhà thơ đang đứng lại, lấy hơi và nhìn lại mình.

Sự nhìn lại mình này kéo dài hơi lâu. Phong trào này chết chăng" Không! Đã có thế hệ mới, tác giả khác có mặt tiếp lửa. Bướm sáu cánh, tập thơ của năm tác giả do Nhà xuất bản Tân hình thức ấn hành năm 2008 làm cuộc trỗi dậy đó.

Với những “L[nh]ảm” của mình, vẫn là chuyện vụn vặt ngày thường, nhưng Bỉm biết đưa ngôn ngữ thơ dấn vào tâm trạng bề sâu hơn, tứ thơ cư trú ở khoảng bấp bênh hơn dù ở đó không thiếu khuyết chất bỡn cợt. “Cột điện” của Gyảng Anh Iên khiến ta nhớ đến sự kiện dự án nghệ thuật đường phố “Tôi là cột điện” của Trần Lực và Lê Anh Hoài ở Hà Nội tháng sáu vừa qua. Nhưng chẳng phải bằng thái độ vô phân biệt giữa người và sự vật mà tại đây thi sĩ nhận ra chức năng khác của cột điện – buồn cười. “Nói chung chẳng có gì để nói”: lặp lại, lẩn quẩn, tù túng của một sinh thể người với bao tử đang “thoát dịch vị” trong thành phố tiền hiện đại. “Guitar đêm” như thể một lãng mạn mới; cũng sương khuya, côn trùng, cũng tiếng mẹ thở hay giấc ngủ sâu, nhưng qua tân hình thức, chúng đã mang hơi thở khác. Nữa: “Thành & bại” không phải không “đầy tràn cảm xúc”.

Biển Bắc, Bỉm, Thiền Đăng, Nguyễn Tất Độ, Gyảng Anh Iên, ở nhiều góc độ khác nhau, họ khai thông dòng chảy mới cho tân hình thức Việt.

Sài Gòn, 17.07.2008.

(http://thotanhinhthuc.org/)

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tôi tha phương cầu thực đã lâu nên tiếng mẹ đẻ không khỏi có phần giới hạn. Bữa qua, đứng xếp hàng ở chợ chờ trả tiền thùng bia, chợt nghe loáng thoáng dăm câu đối thoại của mấy người đồng hương mà không khỏi có đôi chút băn khoăn: Vậy chớ chị thuộc diện gì? Nào có “thuộc diện” gì đâu. Mình chỉ là loại … ăn theo thôi mà! Về nhà, xem qua tự điển thì thấy Soha định nghĩa (“ăn theo”) thế này: Khẩu ngữ: Được hưởng hoặc có được nhờ dựa theo cái khác, người khác, không phải do tự bản thân có hoặc làm nên: “Nước lên cá đuối ăn theo, Lái buôn hết gạo bỏ neo cầm chừng.” (Cdao)
Lời người dịch: Các lý giải của Jude Blanchette và Richard McGregor về sự ra đi và kế vị của Tập Cận Bình trong tương lai là một đóng góp hữu ích cho độc giả quan tâm đến sự nghiệp chính trị của Nguyễn Phú Trọng và sự thống trị của ĐCSVN, vì không có sự khác biệt to lớn trong hệ thống chính trị của Trung Quốc và Việt Nam. Nhưng hai tác giả không nêu lên một khía cạnh thời sự đang tác động cho tình thế là dịch bịnh COVID-19. Cả hai ĐCSTQ và ĐCSVN đều luôn tự hào về các thành tích kinh tế toả sáng mà không cần cải cách tự do chính trị và tự tuyên dương là “cường quốc chống dịch bịnh” hữu hiệu hơn các nước dân chủ phương Tây. Hiện nay, biến chuyển thảm khốc về dịch bịnh tại Việt Nam cho thấy một sự thật khác hẳn và giúp cho người dân có một cơ hội để nhận định đúng đắn hơn về sự lãnh đạo của ĐCSVN.
Ở độ cao hơn 46,000 feet tức là cao hơn 14 kilomets trên vùng sa mạc khô cằn của tiểu bang New Mexico, chiếc phi thuyền không gian màu trắng và bạc đã được hỏa tiễn phóng lên hướng về bầu khí quyển của Trái Đất, cỡi lên một chòm khói khí đốt và nhiên liệu cao su cứng đang cháy rực, theo ký giả Michael Greshko của báo National Geographic. Một vài phút sau, 2 phi công và 4 hành khách của phi thuyền, gồm tỉ phú Richard Branson, đã trôi trên bề mặt của hành tinh chúng ta hơn 53 dặm, tức hơn 85 cây số là độ cao đủ để nhìn thấy độ cong của Trái Đất và trượt qua mối ràng buộc của hấp lực, trong vòng ít nhất vài phút. Chiếc phi thuyền lấp lánh đó -- Virgin Galactic’s V.S.S. Unity – được phóng vào không trung từ một chiếc máy bay lớn hơn để đạt tới độ cao hơn 53 dặm trên bầu trời. Khi nó hoàn tất đường phóng lên, nó xoay cặp đuôi của nó lại, sắp xếp lại hình dạng chiếc phi thuyền để cho phép nó rơi trở lại thượng tầng khí quyển như một trái banh vũ cầu. 15 phút sau khi tách khỏi phi thuyền mẹ,
Câu chuyện của Giannis Antetokounmpo cũng là câu chuyện của những người di dân Mỹ. Bất kể đến từ đâu, bất kể màu da, bất kể chủng tộc, giá trị của người di dân chỉ có thể được đánh giá trên sự phấn đấu và những đóng góp của họ cho quê hương mới.
Như vậy, thì “mạng xã hội” đã lũng đoạn thành công và làm tha hóa đảng Cộng sản chưa, hay là, nói như lời để lại ngày 15/09/2017 của Cố Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh, nguyên Đại sứ của CSVN tại Bắc Kinh (Trung Cộng) rằng: ”ĐCSVN nay đã hoàn toàn biến chất, trở nên quá hư hỏng, khó có thể sửa chữa được! Đảng đã đánh mất mình, không còn xứng đáng là lực lượng lãnh đạo nhà nước và xã hội nữa.”
Sóng radio, sóng ánh sáng lan tỏa trong không gian như thế nào ta đã biết. Chỉ còn một thắc mắc: Nguyên do nào khiến một vi phân tử, thí dụ như photon, “bay” nhanh đến thế – có thể nhanh nhất trong Vũ Trụ. Theo truyền thống, trước hết, thỉnh ý tiền nhân. Lên Gúc, tra cứu sách báo khoa học, không thấy các ngài – như Einstein, Newton – dạy bảo gì rõ ràng, dứt khoát về vụ này. Đành trông chờ ở các bậc cao minh của thời đại chúng ta.
Trong bóng hậu trường đàm phán có các sự thật khác mà hồi ký của Khrushchev hé lộ một phần trong chi tiết. Khrushchev kể lại nội dung trao đổi giữa Chu Ân Lai với Hồ Chí Minh. Về diễn tiến trận Điện Biên Phủ, Hồ Chí Minh cho biết tình hình chiến sự là tuyệt vọng, nếu không ngừng bắn sớm, Việt Minh không thể chống Pháp trong lâu dài. Trước nguy cơ này, Viêt Minh, khi cùng đường, có thể tháo chạy qua biên giới tìm nơi trú ẩn và xin Trung Quốc tiến quân sang Việt Nam, như đã làm ở Triều Tiên.
Với riêng những người dân Việt Nam, còn có thêm câu trả lời rằng, chính phủ Mỹ của tổng thống Joe Biden hiện nay cũng là một ân nhân khi đã viện trợ và chấp thuận các hãng chế tạo thuốc ngừa Covid của Mỹ được phép bán thuốc cho Việt Nam vì nội các tiền nhiệm của Trump đã từ chối tham gia chương trình viện trợ nhân đạo COVAX cho thế giới. Chích mũi thuốc Pfizer hay Moderna, hy vọng người dân Việt Nam sẽ nhớ đến điều này.
Đạo đức của thị trường không phải kinh doanh lương thiện mà chính ở chổ đầu tư khôn ngoan và chính chắn sẽ được thị trường tưởng thưởng, bằng ngược lại liều lỉnh hay lảng phí sẽ bị đào thải. Bàn tay vô hình thường xuyên tẩy sạch các sai lầm thì thị trường mới sinh hoạt tự do và lành mạnh. Sách báo kinh tế Hoa Kỳ lại nhắc đến “moral hazard” hay là rủi ro đạo đức. Giống như cháu hư tại bà tức có can thiệp từ bên ngoài - thường là do bàn tay hữu hình của nhà nước – dung dưỡng bao che khiến thị trường trở nên ỷ lại không cải sửa thói hư tật xấu. Thị trường không tự sửa sai sẽ có ngày vấp ngã giết chết nền kinh tế.
“Các ‘đại gia’ đó đã trở về Việt Nam từ thập niên 1990 khi đất nước bắt đầu mở cửa để đổi mới. Họ đầu tư chủ yếu vào bất động sản và xây dựng quan hệ là hai thứ tài sản có lợi nhất trong thời quá độ. Với túi tiền và kinh nghiệm tham nhũng ở Liên Xô và Đông Âu cũ, họ là những người cơ hội (như ‘carpetbaggers’) đặc trưng của thời kỳ tích tụ tư bản hoang dã.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.