Ảnh: Đồng 50 xu với hình John F. Kennedy in trên một mặt (trên). Bản phác thảo đồng xu kỷ niệm 250 năm lập quốc, khắc hình Tổng thống Trump ở cả hai mặt. Ảnh: US Treasury (dưới).
Người Mỹ hay nói ‘tung đồng xu’ khi cần phải chọn giữa hai điều gì, vì mỗi đồng xu đều có hai mặt khác nhau – hai khả năng, hai lựa chọn, hai phía của cơ hội. Nhưng rất sớm thôi, câu nói ấy sẽ mất nghĩa.
Bởi sắp tới, nước Mỹ chuẩn bị tung ra một đồng xu mà dù ngửa hay sấp, vẫn chỉ rơi về một phía – phía của Tổng thống Donald Trump.
Bộ Ngân Khố Washington-Trump gọi đó là biểu tượng cho tinh thần quật cường của quốc gia nhân dịp 250 năm lập quốc. Nhưng với nhiều người, đó lại là dấu hiệu cho thấy nước Mỹ đang dần quên mất chính điều mà nó từng sinh ra để bảo vệ: quyền tự do lựa chọn.
Gần một thế kỷ trước, cũng từng có một đồng xu như thế. Năm 1926, Hoa Kỳ mừng 150 năm lập quốc bằng đồng Washington–Coolidge half dollar — in hình cố tổng thống George Washington cạnh tổng thống đương nhiệm Calvin Coolidge. Đó là đồng tiền duy nhất trong lịch sử Mỹ mang hình tổng thống đang tại chức, và cũng là đồng bị giới sưu tầm xem là thất bại.
Coolidge khi ấy không vi phạm luật, nhưng đã chạm vào điều cấm kỵ: quyền lực không nên được khắc bằng kim loại. Washington, người từng từ chối vương miện, chắc hẳn hiểu điều ấy rõ nhất. Sau cuộc chiến giành độc lập, ông khước từ mọi hình thức tôn sùng cá nhân – không muốn chân dung mình xuất hiện trên tiền, để đất nước non trẻ này không lặp lại hình ảnh của những đồng xu châu Âu in hình vua chúa.
Hai thế kỷ rưỡi sau, người kế nhiệm ông lại đi ngược con đường ấy.
Bộ Ngân Khố cho hay đồng xu mới sẽ được phát hành năm 2026 để kỷ niệm 250 năm bản Tuyên Ngôn Độc Lập. Thiết kế sơ thảo cho thấy Trump xuất hiện trên cả hai mặt: một chân dung nghiêng che khuất chữ LIBERTY, và một nắm tay giơ cao cùng khẩu hiệu FIGHT FIGHT FIGHT – câu ông nói khi bị thương trong vụ ám sát hụt ở Pennsylvania năm 2024.
Bộ trưởng Ngân khố Scott Bessent tuyên bố: “Không có hình nào tiêu biểu hơn vị tổng thống đang phục vụ.” Một câu nói nghe như vọng lại từ những triều đình phong kiến mà người Mỹ từng nổi dậy chống lại.
Trong khi đó, thủ quỹ Brandon Beach – người từng ủng hộ thuyết “bầu cử bị đánh cắp” năm 2020 – đăng bản thiết kế lên mạng xã hội với lời chú thích: “Không ‘fake news’ ở đây.” Ông ca ngợi Trump là “một trong những lãnh tụ vĩ đại nhất lịch sử Hoa Kỳ,” và nói hàng triệu người Mỹ “đang phấn khích trước hành động mang tính cách mạng này.”
Nhưng các nhà sử học và giới chuyên môn về tiền tệ lại coi bản thiết kế ấy là biểu tượng của bài học quên lãng. Douglas Mudd, giám đốc Bảo tàng Tiền tệ Edward Rochette, nói rằng một đồng xu có hai mặt một người “không chỉ vô nghĩa mà còn lạc điệu.” Ông nhấn mạnh: “Tiền xu là biểu tượng của lý tưởng. Còn hình ảnh này chỉ nói về con người.”
Beth Deisher, cựu tổng biên tập Coin World, cho rằng đồng xu “hai đầu” còn vi phạm quy luật vật lý: “Hai mặt có chạm nổi sâu đối diện nhau sẽ khiến đồng khó đúc, dễ vỡ. Họ dường như chẳng hiểu gì về nghề khắc tiền.”
Không chỉ vấn đề kỹ thuật. Luật kỷ niệm bán thiên niên năm 2020 quy định rõ: “Không được khắc hình người sống trên mặt sau của bất kỳ đồng xu nào.” Đồng Trump, nếu giữ thiết kế hiện tại, sẽ vi phạm điều ấy – vì ông hiện diện trên cả hai mặt.
Các nhà sưu tầm gợi lại bài học năm 1926: trong số một triệu đồng Washington–Coolidge được đúc, hơn 860.000 bị trả lại và nung chảy. Sự tôn vinh quá tay, rốt cuộc, trở thành trò mỉa mai của lịch sử.
Từ khi lập quốc, người Mỹ chỉ khắc hình người đã chết – Lincoln, Jefferson, Kennedy – những biểu tượng không còn quyền lực để lạm dụng hình ảnh của mình. Khi Kennedy bị ám sát năm 1963, đồng xu mang hình ông được phát hành chỉ vài tháng sau, như cách cả nước tưởng niệm. Còn đồng xu 2026, như giới quan sát nhận xét, “trông giống một huy hiệu vận động tranh cử hơn là kỷ vật quốc gia.”
Douglas Brinkley, giáo sư sử học tại Đại học Rice, nói rằng hành động này “nuôi dưỡng sùng bái cá nhân, điều Washington từng xem là độc dược của nền cộng hòa.” Ông nhấn mạnh, dịp kỷ niệm 250 năm lập quốc đáng lẽ phải là để tôn vinh người dân, chứ không phải người cầm quyền.
Tờ mẫu cho thấy cả hai mặt đều chiếm trọn hình Trump, không còn chỗ cho biểu tượng hay lý tưởng nào khác. Dòng chữ LIBERTY bị lấn khuất, và khẩu hiệu FIGHT FIGHT FIGHT — vốn gợi lại tiếng hô sau vụ ám sát hụt — khiến đồng tiền có sắc thái chiến dịch nhiều hơn lễ kỷ niệm.
Giữa những tranh cãi ấy, Bộ Ngân khố vẫn giữ im lặng. Một phát ngôn viên chỉ nói: “Thiết kế đầu tiên phản ánh tinh thần kiên cường của quốc gia, ngay cả trước nghịch cảnh.”
Nhưng nghịch cảnh thật sự ở đây, có lẽ, nằm ở chính cái bóng của quyền lực.
Có người bảo George Washington chắc sẽ gật đầu. Có người khác bảo ông sẽ quay lưng. Câu trả lời, như mọi thứ ở nước Mỹ hôm nay, tùy mặt đồng xu bạn nhìn thấy. À quên, khi đồng xu mang hai mặt của cùng một người - nghĩa là - bạn chỉ còn nhìn thấy duy nhất một điều, còn đâu lựa chọn. Và khi tự do không còn lựa chọn, đồng xu chỉ còn giá trị của thứ kim loại được dập khuôn – không phải biểu tượng của quốc gia, mà là biểu tượng cho một điều khác: rằng quốc gia sinh ra để khước từ ngai vàng nay trở lại làm quen với chiếc bóng của nó.
Nina HB Lê biên tập
Tham khảo: Theo Dan Barry, The New York Times, 9 tháng 11, 2025.
Ảnh: US Treasury / Collectors Alliance.
Ảnh: US Treasury / Collectors Alliance.
Send comment
