Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Biến Động Tại Nga

04/11/200300:00:00(Xem: 14188)
Tuần qua, thế giới kinh ngạc về việc doanh gia tỷ phú số một của Nga, ông Mikhail Khodorkovsky bị an ninh bắt tại Siberia và các trương mục cổ phiếu của ông bị phong tỏa. Cuộc thanh trừng ảnh hưởng tới kinh tế Việt Nam ra sao"
Đài RFA đã trao đổi cùng kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa về nguyên nhân và hậu quả lâu dài của quyết định táo bạo này của chính quyền Vladimir Putin.
Hỏi: Thưa ông, việc doanh gia giàu nhất Liên bang Nga là tỷ phú Mikhail Khodorkovsky bị bắt giữ hôm 25 tháng 10 và trương mục cổ phiếu của ông bị phong tỏa sau đó đã gây chấn động cho thị trường chứng khoán Liên bang Nga và làm dư luận nhiều nơi xôn xao. Trước khi tìm hiểu về ảnh hưởng của biến động này, kể cả ảnh hưởng đối với Việt Nam, xin ông cho thính giả biết sơ qua về bối cảnh của nội vụ.
-- Trong vụ này, ta có hai hồ sơ cần xét một lúc là vấn đề của Mikhail Khodorkovsky và mục tiêu của Tổng thống Vladimir Putin. Về hồ sơ Khodorkovsky, người ta được biết ông là Chủ tịch của tập đoàn dầu khí YukosSibneft, một người 48 tuổi có tài sản hơn 10 tỷ đô la, được coi là giàu nhất Liên bang Nga, và dự kiến tranh cử tổng thống vào năm tới. Câu chuyện manh nha từ sáu tháng nay rồi, đi tới cao điểm vào đầu tháng Bảy, khi tập đoàn Yukos bị điều tra sổ sách và Platon Lebedev, một doanh gia khác của Yukos bị tống giam, rồi lên tới cực điểm hôm 25 tháng 10 khi Khodorkovsky bị an ninh, phải nói là đặc công của an ninh, bắt giữ tại Siberia giải giam về Moscova. Sau đó, ngày 30 tháng 10, Biện lý Liên bang còn phong tỏa các trương mục đầu tư của ông, phong tỏa chứ không phải là tịch biên. Tội danh được nêu ra là Khodorkovsky gian lận và trốn thuế.
Hỏi: Đó là về chuyện Mikhail Khodorkovsky. Còn về hồ sơ Vladimir Putin, thưa ông.
-- Vâng, nếu nói Khodorkovsky trốn thuế và gian lận thì hầu hết các tài phiệt của Liên bang Nga đều có tội và đấy là một vấn đề mà ông Putin phải xử lý. Từ vai trò Thủ tướng, Vladimir Putin được nguyên Tổng thống Boris Yeltsin mời làm người kế vị hơn ba năm trước và ông lên làm tổng thống với một nền móng quyền lực bấp bênh để cai trị một xứ sở mục nát, một siêu cường co cụm thành một cường quốc hạng nhì, trên đà tuột dốc thành một nước lớn trong "thế giới thứ ba", nói theo lối ngày xưa. Là người quả quyết và có ý chí, Putin phải tựa vào nhiều thế lực khác để cầm quyền trong mấy năm đầu. Xuất thân là đảng viên Cộng sản, rồi cán bộ Sở Bảo vệ Chính trị KGB, và thăng tiến từ thành phố St Petersburg, ông tìm người cộng tác trong giới cải cách và trí thức nơi đây cùng các doanh gia trẻ mới nổi lên trong nền kinh tế. Nhưng trước đó, ông phải thỏa hiệp và hợp tác với các tài phiệt trong vòng thân tộc vây cánh của Boris Yeltsin. Đây là thành phần ưu tú của chế độ Xô viết cũ, đã trục lợi trong buổi giao thời của Yeltsin để thành thế lực giàu nhất và mạnh nhất Liên bang Nga. Dân Nga gọi họ là "Đại gia". Khordokovsky là một trong những lãnh tụ cứng đầu nhất của nhóm Đại gia gồm có 17 tài phiệt, 17 ông trùm.
Hỏi: Và nay Vladimir Putin bắt đầu thanh trừng thành phần đó phải không"
-- Vâng và việc này khởi sự từ đã lâu. Trước đó, phải nói rằng trong giới lãnh đạo Nga, dù xuất phát từ chế độ Xô viết đã tan rã đúng 12 năm trước, người ta có một thành phần còn quan tâm đến đất nước cùng với quyền lợi riêng và một thành phần chỉ quan tâm đến tư lợi và làm giàu rất nhanh nhờ hoàn cảnh hỗn loạn của thời kỳ quá độ. Putin và một số thân cận thuộc loại thứ nhất và tuyệt đại đa số các Đại gia của triều Yeltsin thuộc loại thứ nhì. Sau khi củng cố được quyền lực, Putin bắt đầu dùng miếng mồi quyền lợi và cả tranh chấp nội bộ để lần lượt đánh tỉa các thế lực này theo lối bẻ đũa từng chiếc. Một số đành chấp hành kỷ cương nhà nước thì được tồn tại, như người cầm đầu tập đoàn Alfa là Mikhail Friedman khi chịu sát nhập công ty dầu khí TNK của ông ta với tổ hợp BP của Anh, hoặc như Roman Abramovich, một tài phiệt trẻ mới nổi từ ít năm nay, hoặc Oleg Deripaska của tập đoàn alumium RusAl. Một số người biết thân biết phận thì sống lưu vong trong nhung lụa ở nước ngoài như Vladimir Guisinsky và nhất là Boris Berezovsky, thủ lãnh của các tài phiệt, người đỡ đầu cho Abramovich. Còn lại bây giờ là những thành phần cuối sẽ phải bị triệt hạ, như Khodorkovsky cùng nhiều người khác nữa.
Hỏi: Như vậy, cuộc thanh trừng này sẽ còn tiếp tục trong thời gian tới"

-- Và Vladimir Putin có thể sẽ có một nội các mới. Sau khi Khodorkovsky bị tống giam thì tay môi giới cho các tài phiệt trong nội các Putin cũng bị loại, đó là Alexander Voloshin. Báo chí cứ giới thiệu Voloshin là Đổng lý Văn phòng -Chief of Staff- của Putin, thực ra, ông ta là nhân vật thứ ba trong chính quyền sau tổng thống và thủ tướng, và nên được coi là Bộ trưởng Phủ Tổng thống. Voloshin được lập tức thay thế bởi một nhân vật cải cách trẻ từ cánh St Petersburg lên là Dmitry Medvedev, quản trị viên của tập đoàn khí đốt Gasprom. Những người kế tiếp có thể là chính Thủ tướng Mikhail Kasyanov, tay thân tín của các Đại gia thời Yeltsin; là Anatoly Churbais, Chủ tịch Tổng công ty năng lượng United Energy Systems, nhà kiến trúc của kế hoạch cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước hơn 10 năm trước, với kết quả là đẻ ra hệ thống tài phiệt vì hợp thức hóa một vụ làm thịt công ty quốc doanh. Các nhân vật trên không chỉ lũng đoạn kinh tế mà còn nằm trong chính trường hoặc sẽ bước vào chính trị như Khodorkovsky tung tiền vào cuộc bầu cử Hạ viện Duma vào mùng bảy tháng 12 này để sẽ ra tranh cử Tổng thống vào tháng Ba năm tới. Hôm 22 tháng Chín vừa rồi từ hải ngoại, Berezovsky còn bỏ ra bạc triệu để tác động vào dư luận Tây phương qua lá thư ngỏ gửi Tổng thống Bush cùng đăng tải một lúc trên các nhật báo lớn của Mỹ như New York Times, Wall Street Journal, Washington Post, International Herald Tribune, của Anh như tờ Financial Times, Times và Daily Telegraph, tờ Le Monde của Pháp hay Corriere della Sera của Ý. Vì vậy, biến động vừa qua là một trận động đất về kinh tế lẫn chính trị nên mới làm dư luận chú ý. Chúng ta có một hiện tượng tương tự như vụ Tần Vương Chính loại bỏ phe cánh của Lã Bất Vi thời xưa tại Trung Hoa, một cuộc đấu tranh nội bộ của một chế độ phong kiến với ảnh hưởng lan rộng và dĩ nhiên Putin bị một số người kết án là bạo chúa bất tuân luật pháp hoặc vi phạm nhân quyền.
Hỏi: Nhưng, trước khi nói về hậu quả, xin ông cho biết chủ trương của Putin là gì"
-- Thừa kế di sản Cộng sản và đổi mới kiểu Yeltsin, Putin chẳng thể lui về chế độ cũ để tìm lại cái vang bóng đã tắt, mà cộng tác với Trung Quốc thì cũng chẳng đi tới đâu. Tôi thiển nghĩ rằng cùng với thành phần trí thức tiến bộ, Putin muốn ngả theo Tây phương, nhất là Mỹ, để hiện đại hóa đất nước và tìm cho Liên bang Nga một vị trí nào đó trong cộng đồng quốc tế. Từ nhiều năm nay, Nga nhượng bộ Mỹ và Tây phương khá nhiều trên các hồ sơ chiến lược, kể cả sự bành trướng của Minh ước NATO về phía Đông, ngay vào vùng ảnh hưởng của Nga. Đổi lại, vùng đất nhiều tài nguyên nhất thế giới là lãnh thổ Nga có thể được Tây phương khai thác và đem lại mối lợi cho cả hai. Vì vậy Putin phải phá vỡ thế lực độc quyền và dẹp tan tình trạng lũng đoạn của các tài phiệt trong nhóm Đại gia. Nôm na là để tạo điều kiện liên doanh dễ dàng hơn với các tập đoàn Tây phương, kể cả và nhất là các tổ hợp dầu khí Mỹ. Nói tóm lại, Vladimir Putin chấp nhận nhiều rủi ro chính trị nội bộ để mở cửa Liên bang Nga và đưa nước Nga về ngôi vị một cường quốc có thế giá dù là có mắc mứu về quyền lợi với Hoa Kỳ. Chưa nói gì đến viễn ảnh lâu dài, không ai rõ là ông ta có thành công trong trận chiến nội bộ hay chăng, nhưng dù sao biến động này vẫn là điều có lợi cho Hoa Kỳ và Tây phương và cho thị trường năng lượng.
Hỏi: Thế vì sao vẫn có dư luận tại Hoa Kỳ công kích vụ Khodorkovsky bị tống giam"
-- Nếu theo dõi kỹ thì có lẽ tại Thượng đỉnh ngày 26 tháng Chín vừa qua với Tổng thống George W. Bush ở Camp Davis, Putin có trình bày kế hoạch hợp tác và dường như còn kín đáo vận động hậu thuẫn của nhiều tổ hợp dầu khí Mỹ. Nhưng, nếu nhiều chính khách và doanh gia Mỹ đồng ý với kế hoạch lưỡng lợi đó thì cũng còn nhiều nhóm bảo thủ khác lại cho là nên để Liên bang Nga lụn bại hơn và lệ thuộc vào Mỹ nhiều hơn. Nếu hiểu vậy, ta mới đoán ra vì sao lại có một số truyền thông Mỹ đả kích việc này trong khi chính quyền Bush chưa có quyết định nào ngoài lời phát biểu dè dặt như thông lệ của bộ Ngọai giao. Bảo rằng Putin tấn công kinh tế thị trường khi bắt nhốt một doanh gia là lối nói của truyền thông Mỹ, chứ Nga chưa có kinh tế thị trường đích thực và các tài phiệt đó chỉ là đạo tặc cướp ngày. Thực ra, điều đáng chú ý hơn vậy là dân Nga nghĩ sao về vụ này, thì các cuộc khảo sát mới nhất cho thấy họ hiểu rõ thực chất của các Đại gia và 73% dân chúng ủng hộ Putin so với tỷ lệ ít ỏi là 39% dành cho Thủ tướng Kasyanov. Và lần này, không thấy các tài phiệt còn lại liên thủ để bảo vệ nhau như xưa. Nhưng, dù sao, Putin vẫn phải để ý tới phản ứng dễ hiểu của tầng lớp trí thức thiên hữu đang sợ là Nga trở thành chư hầu của Mỹ, do đó càng bị báo chí Mỹ công kích thì Putin càng dễ ăn nói với thành phần ái quốc kể trên, và ông ta có một năm để hoàn thành việc thanh trừng trước khi bước vào cuộc tranh cử tổng thống... Từ nay đến đó, các thị trường vẫn mở, đầu tư nước ngoài vẫn tiếp tục và thị trường cổ phiếu còn bị giao động nhưng không tuột giá.
Hỏi: Câu hỏi chót, thưa ông, Việt Nam bị ảnh hưởng thế nào do vụ biến động này"
-- Chúng ta thấy kỹ nghệ dầu khí và năng lượng nói chung của Nga đang có thay đổi lớn và từ năm tới trở đi, một số tập đoàn dầu khí Nga có thể liên doanh mạnh hơn với Mỹ, Anh, hay Đức, với lối kinh doanh và quản trị khác. Trong quan hệ với kinh tế hay doanh gia Nga, Việt Nam không còn gặp đối tác cũ để nói chuyện chè lá hữu nghị như trước. Đó là truyện trước mắt. Về dài thì có lẽ Việt Nam cũng nên nghĩ lại về thế và lực của mình so với Liên bang Nga, để tìm một con đường phát triển khác với cái gọi là "định hướng xã hội chủ nghĩa" hiện nay. Dù sao, dường như Việt Nam chưa có lãnh tụ nào đủ kích thước như Đặng Tiểu Bình, Mikhail Gorbachev hoặc Vladimir Putin nên chưa rõ là người ta có rút tỉa được gì ở những quyết định mới của Liên bang Nga hay không

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.