A.I.G. - Bi Hài Kịch
Nguyễn Xuân Nghĩa
Trong vụ AIG, chính trường Mỹ là một hý trường...
Việc tổ hợp đầu tư AIG chia 165 triệu tiền thưởng sau khi bị lỗ chỏng gọng và được chính quyền cấp cứu hơn 170 tỷ đô la đã gây phẫn nộ trong công chúng. Nhưng sự phẫn nộ của nhiều chính khách thì chỉ là hài kịch!
***
American International Group, Inc. là một doanh nghiệp tài chánh thuộc loại đại gia, Đây là một trong hai chục tổ hợp lớn nhất thế giới trước khi suy sụp và phải được chính quyền Hoa Kỳ cấp cứu vào tháng Chín năm ngoái.
Được doanh gia Mỹ Cornelius Vander Starr thành lập năm 1919 tại ... Thượng Hải để bán bảo hiểm cho người Trung Hoa, AIG đã phải rời Hoa lục khi Mao Trạch Đông chiến thắng trở về lập hội sở tại thành phố New York. Từ một cơ sở tư doanh thu hẹp, năm 1969, AIG bắt đầu gọi vốn trên thị trường bằng cách phát hành cổ phiếu. Năm 2004, AIG được chọn vào danh mục Kỹ nghệ Dow Jones (DJIA) gồm 30 công ty lớn nhất và có nhiều cổ phiếu lưu hành nhất - trước khi bị loại ra ngày 22 tháng Chín năm ngoái.
Trong mấy chục năm liền, AIG bành trướng hoạt động khắp nơi, nhất là tại Á Châu, Nam Mỹ, Âu Châu và Trung Đông. AIG bán bảo hiểm đủ loại, nhiều nhất là bảo hiểm xe hơi, và từ bảo hiểm đã trở thành doanh nghiệp đầu tư toàn cầu, có cơ sở đầu tư trực tiếp hoặc liên doanh tại Úc, Trung Quốc, Hong Kong, Ấn Độ, Pakistan, Phi Luật Tân, Singapore và Anh Quốc...
AIG cũng làm chủ một số phi trường quốc tế và nhiều doanh nghiệp tài trợ địa ốc, gia cư, hàng không, hay viễn thông tại các tiểu bang California, Pennsylvania hay West Virginia. Vào thời thịnh đạt AIG có tới 116 ngàn nhân viên và trụ sở tại nhiều tiểu bang Hoa Kỳ hay quốc gia thế giới, và cách đây một năm, giá trị tài sản (giá cổ phiếu nhân với số cổ phiếu lưu hành) trên thị trường chứng khoán của AIG trị giá hơn 940 tỷ đô la. Bây giờ thì đã thành bèo.
Vì sao một cơ sở như vậy AIG lại khốn đốn và vỡ nợ để phải được cứu rồi gây xì căng đan"
***
Trước hết, AIG cũng bị lôi vào cuộc khủng hoảng tài chánh bùng nổ năm ngoái (xin xem lại cột báo này trong số ra ngày hôm qua 18 tháng Ba). Sở dĩ bị khủng hoảng vì ngày 16 tháng Chín năm ngoái bị đột ngột cạn kiệt thanh khoản - liquidity crisis - là thiếu tiền mặt, sau khi giá trị trái phiếu bị hạ thấp.
Trong thời kinh tế phát đạt và bong bóng gia cư căng phồng thì giá nhà tăng vọt từ năm 2002 đến 2006. Các công ty tài trợ, ngân hàng và tổ hợp đầu tư đã mua bán nhiều gói nợ như cái kén của con tầm, gói ở bên trong có loại tín dụng gia cư mortgage. Họ lấy nhiều rủi ro lớn vì tin là ngoài giá trị thế chấp của ngôi nhà được giá, tờ giấy nợ còn được sự đảm bảo mặc nhiên của hai cơ quan "bán công" - được nhà nước bảo trợ - là Fannie Mae và Freddie Mac.
Giữa phong trào mua đi bán lại các gói nợ béo ngậy ấy, các công ty bảo hiểm cũng nhảy vào kiếm lời bằng cách bảo kê giấy nợ - bảo đảm sẽ trả nợ cho chủ nợ trong trường hợp mất nợ. Họ gọi đó là "hợp đồng trao đổi rủi ro tín dụng" (credit default swaps) viết tắt là CDSs căn cứ trên các giấy nợ có tài sản thế chấp (collateralized debt obligations) hay CDOs.
Khi trái bóng gia cư bị bể và giá nhà sụt, khách nợ không trả được tiền thì các giấy nợ CDOs bị mất giá, như những cái kén bị ung thối bên trong. Các hợp đồng mua bán rủi ro mất nợ CDSs vì vậy cũng trở thành bất trắc hơn.
Trong ngành giao dịch các khí cụ tài chánh phức tạp ấy, các công ty nào mà vay mượn đều phải ký thác một số tiền bảo đảm để phòng xa các khí cụ này bị mất giá. Tỷ lệ ký thác cao hay thấp tùy thuộc vào giá trị (value - không phải là price, là trị giá) các trái phiếu của công ty. Định giá trái phiếu này là chức năng của các công ty giám định như Standard & Poor's, Moody's, hay Fitch.
Khi giá trị trái phiếu của AIG bị đánh sụt thì tổ hợp này phải nộp ký thác cao hơn và nhất thời bị thiếu tiền mặt vào ngày 16 tháng Chín.
Thật ra, hoạn nạn xảy ra từ trước, khi cổ phiếu của tổ hợp đầu tư Lehman Brothers sụt giá và tổ hợp phá sản ngày 15. Từ mấy ngày trước, khi giới đầu tư so sánh chứng phiếu của Lehman Bros. và AIG thì thấy các chứng phiếu gia cư có thế chấp của AIG thuộc hai loại tín dụng ít an toàn là Alt-A (hạng kém an toàn hơn loại A) hoặc nhiều rủi ro - là loại thứ cấp subprime - mà lại được AIG đánh giá cao hơn Lehman Bros. tới gần hai lần thì họ hoài nghi và Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ bắt đầu chú ý xem tổ hợp này có bị rủi ro vỡ nợ không.
Sau khi Lehman Bros. khai báo phá sản ngày 15 tháng Chín thì cổ phiếu AIG tuột giá mất 60% trong ngày 16 và hôm đó các công ty giám định S&P và Moody's hạ giá trái phiếu của AIG vì có quá nhiều loại tín dụng rủi ro. Từ quyết định xuống cấp ấy, AIG phải lập tức tìm ra 10 tỷ Mỹ kim ký thác cho chủ nợ và đến chiều, báo chí loan tin là hôm sau, 17 tháng Chín, AIG có thể phải khai báo phá sản!
Đêm 16, Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ thông báo là Ngân hàng Dự trữ New York (do ông Timothy Geithner làm Chủ tịch) được phép mở ra một tín khoản trị giá 85 tỷ đô la cho AIG có thể vay luân lưu trong 24 tháng và ngân khoản tín dụng này được đảm bảo bằng tài sản của AIG. Cụ thể là Chính quyền Hoa Kỳ sẽ làm chủ 79,9% phẩn vốn của AIG. Ngày 17, AIG lập tức vay 28 tỷ trong tín khoản 85 tỷ đó để thoát cơn cạn kiệt tiền mặt.
Nhưng vẫn chưa đủ.
***
Qua tháng 10, AIG được Ngân hàng Dự trữ New York cấp thêm gần 38 tỷ - tức là được phép vay tổng cộng gần 123 tỷ - và thực tế đã vay hơn 90 tỷ, mà thị trường vẫn không tin là sẽ thoát khỏi nguy cơ phá sản. Sau cuộc bầu cử Tổng thống, vào đầu tháng 11, căn cứ trên đạo luật cứu nguy TARP, bộ Ngân khố Hoa Kỳ thông báo bỏ thêm 40 tỷ mua các cổ phiếu mới của AIG và Ngân hàng Dự trữ New York đưa ra một số điều chỉnh về kế hoạch cứu nguy AIG.
Tóm tắt cho dễ nhớ thì tổ hợp này được yểm trợ vào khoảng 150 tỷ đô la để kịp thời trả nợ hay tài trợ cho các đối tác hoặc chi nhánh trên toàn cầu. Động lực của các kế hoạch cấp cứu liên tục ấy là vì AIG có quá nhiều quan hệ chằng chịt với các doanh nghiệp khác nên sự sụp đổ sẽ gây hoạ cho cả nền kinh tế.
Nhưng tình hình vẫn không được cải thiện. AIG tiếp tục bị lỗ - gần 62 tỷ trong ba tháng cuối năm ngoái và gần 100 tỷ trong suốt năn ngoái. Tin tức loan ra hôm mùng hai tháng Ba vừa qua khiến các thị trường chứng khoán toàn cầu tuột giá mạnh nên bộ Ngân khố lập tức xác nhận là AIG được trợ giúp thêm 30 tỷ đô la....
Chuyện đáng phẫn nộ nằm ở đâu"...
***
Trong suốt sáu tháng, từ 17 tháng Chín năm ngoái đến 17 tháng Ba năm nay, Ngân hàng Trung ương, Ngân hàng Dự trữ New York trong hệ thống ngân hàng trung ương Mỹ, bộ Ngân khố và Quốc hội Hoa Kỳ đều có biết sự việc và cân nhắc từng yếu tố trước khi quyết định cấp cứu AIG.
Một nhân vật có thẩm quyền và trách nhiệm nhất vì là kiến trúc sư của kế hoạch cấp cứu từ năm ngoái đến năm nay là Timothy Geithner, Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ New York trước khi trở thành Tổng trưởng Ngân khố trong Nội các Barack Obama.
Chuyện đáng phẫn nộ nhất - mà ít ai nói ra - là hàng trăm tỷ trong số hơn 170 tỷ đô la tung ra cứu nguy AIG đã được công ty này tài trợ cho các cơ sở Hoa Kỳ (gần 44 tỷ) hay ngoại quốc (58 tỷ) vốn dĩ đã có thể được trợ giúp qua các ngả khác. Tức là AIG trở thành trung tâm phân phối tiền cứu trợ tài chánh cho các doanh nghiệp toàn cầu và tiền cứu trợ đã có thể bị trùng dụng (như Goldman Sachs được AIG trả cho 13 tỷ nên kiếm lời được hơn hai tỷ trong năm 2008, hoặc các ngân hàng Pháp được 19 tỷ, Đức được 17 tỷ).
Nếu vì nguyên tắc toàn cầu hoá - không kể đến quốc tịch của khách nợ hay chủ nợ - và vì e sợ khủng hoảng lan rộng thì kế hoạch cứu trợ tài chánh phải có sự phối hợp cấp quốc tế, giữa các quốc gia với nhau. Nếu theo nguyên tắc "đèn nhà nào nhà ấy rạng, mạng người nào người ấy giữ", thì việc cứu trợ phải được phân định rõ ràng và nguồn tiền phải được kiểm soát, theo dõi, xem từ công quỹ tới AIG, tiền đó chảy đi đâu mà không được đi đâu, và đã đạt những kết quả gì"
Chúng ta không thấy giới hữu trách giải trình những chuyện rắc rối này vì dư luận chưa biết để vặn hỏi. Dư luận chỉ biết đến các tiêu xài phóng túng của giới điều hành AIG kể từ khi được cấp cứu, trong đó có vụ trả tiền thưởng lưu dụng "retention bonus" để giữ những người tài giỏi tiếp tục làm cho AIG.
Dư luận phẫn nộ về chuyện hoang phí này là chính đáng sau nhiều trò kỳ cục khác của AIG.
***
Chỉ một tuần sau khi được cấp cứu lần đầu vào tháng Chín năm ngoái, giới lãnh đạo AIG vẫn tổ chức buổi liên hoan tại một khu du lịch của California tốn hơn 400 ngàn Mỹ kim. Sau đấy là một cuộc săn bắn tại Anh, tốn hơn 80 ngàn Mỹ kim, v.v... Ngần ấy vân vân vẫn chỉ là chuyện vặt.
Chuyện ứa gan là cuối tuần qua, AIG chi khoảng 165 triệu tiền thưởng lưu dụng cho một số nhân viên. Thực tế thì có khoảng 73 người đã được thưởng ít nhất trên một triệu đô la, trong số này, 11 người đã thôi làm cho AIG từ lâu.
Khi tin được tiết lộ vào cuối tuần trước và gây bất bình của công luận thì các chính trị gia Mỹ, từ Tổng thống Obama trở xuống, đều ra vẻ phẫn nộ. Một tổ hợp sắp vỡ nợ thì được chính phủ cấp cứu bằng tiền thuế của dân, vậy mà giới điều hành vẫn nhơn nhơn lấy tiền chia chác cho nhau thì ai mà không ứa gan"
Nhưng, ứa gan nhất chính là sự phẫn nộ giả tạo của các chính khách. Họ lên sâu khấu diễn màn giận dữ. Đây là hài kịch vì quyết định của AIG là điều bí mật đã thành công khai... từ năm ngoái, và giới điều hành xấu xa tồi bại này đã... làm theo đúng luật: nếu không trả tiền thưởng theo đúng nội quy hay điều lệ của hợp đồng thì họ sẽ bị... kiện và sẽ còn tốn tiền hơn! Luật Mỹ mà...
Thật ra, từ tháng 12 năm ngoái, nhiều Dân biểu bên đảng Dân Chủ đã biết AIG có những điều lệ về tiền thưởng hàng năm và sẽ chi khoảng 450 triệu cho mục tiêu đó. Không những biết rõ, ngay tháng trước, Nghị sĩ Dân Chủ Chris Dodd của Ủy ban Ngân hàng Thượng viện còn gài thêm một khoản tu chính vào đạo luật cấp cứu ban hành đầu tháng Ba, rằng AIG sẽ duy trì những cam kết về tiền thưởng đã có... trước ngày 11 tháng Hai năm 2009.
Nghĩa là cho phép AIG chia tiền thưởng!
Cố vấn trưởng về kinh tế cho Tổng thống Barack Obama là Larry Summers - nguyên là Tổng trưởng Ngân khố từ thời Clinton - thì thành thật khai báo hôm Chủ nhật 15, rằng không có cách nào khác vì chẳng thể dễ dàng xé bỏ những cam kết đã có từ trước.
Ngày Thứ Ba 17, khi tin tức được tung ra ngoài, do kết quả điều tra và báo cáo của Bộ trưởng Tư pháp tiểu bang New York - nơi có hội sở chính của AIG - giới chính trị mới chưng hửng vì sự phẫn nộ của công luận. Và họ bèn đội mão đeo râu lên sân khấu bày tỏ sự phẫn nộ.
Trước tiên là Tổng thống Barack Obama - người đã ủng hộ kế hoạch cấp cứu năm ngoái khi còn là Nghị sĩ. Ông bày tỏ phẫn nộ bằng sự nghẹn ngào tự biên tự diễn mà khỏi liếc vào màn ảnh teleprompter trong đó có lời phát biểu soạn sẵn của ông. Sau đó là các Nghị sĩ Dân Chủ, như Chris Dodd - người đã quên tu chính án của chính mình "vì ai đó viết thêm vào đó" - hoặc Charles Schumer của New York - với sáng kiến sặc mùi xã hội chủ nghĩa là phải sửa lại luật thuế để thu về trọn số 165 triệu đó. Nôm na là cả Hạ viện lẫn Thượng viện đều đòi đánh thuế gần 100% trên số tiền thưởng, để trả lại tiền cho dân chúng!
Hôm sau, 18 tháng Ba, Nghị sĩ Dodd xoay vòng vòng hai lần 180 độ về chỗ cũ: ông phải gài tu chính án đó vào đạo luật cấp cứu AIG là do lời yêu cầu của Chính quyền Obama! Nôm na là lỗi tại ai khác...
Nghĩa là sau khi quốc hữu hoá một tổ hợp lớn, vì chểnh mảng trong công vụ, người ta khiến dân chúng nổi điên về chuyện tiền thưởng thì bèn quyết định sửa lại luật thuế, từ nay các cơ sở được cứu trợ quá một ngân khoản nào đó - thí dụ năm tỷ - thì không được trả lương hay bổng quá một số nào đó, giả dụ là một triệu. Và những ai nhận quá số tiền ấy do những quy định từ trước thì sẽ bị đánh thuế hồi hiệu - từ trước khi có luật thuế mới - để ộc ra cho hết các khoản tiền bất chánh.
Phía Cộng Hoà cũng "phẫn nộ" không kém.
Nghị sĩ Chuck Grassley của Ủy ban Tài chánh Thượng viện thì mỉa mai rằng giới lãnh đạo AIG nên học tấm gương Nhật Bản, là phải từ chức hoặc tự sát. Ưa nói thật nói thẳng, Nghị sĩ John McCain cũng được dịp nói quanh: "Nếu chúng ta không tung tiền chuộc nợ cho AIG - từ năm ngoái - thì đã chẳng có tiền thưởng cho giới điều hành tham lam này." Năm ngoái, ông là người đã đồng ý tung tiền chuộc nợ, mà vẫn thất cử!
McCain quên mất là trong cuộc tranh cử Tổng thống, ông quyết định ngưng tranh cử để giải cứu vụ khủng hoảng tài chánh và sau ba ngày loay hoay, chính ông lại ủng hộ ngần ấy kế hoạch cấp cứu, cho cả AIG và ba đại gia xe hơi của Mỹ lẫn chương trình TARP 350 tỷ cho các ngân hàng.
Ngần ấy chính khách cũng quên mất sức nặng của tổ hợp AIG trong cuộc tranh cử của họ.
Năm ngoái, tổ hợp đã chi 443 ngàn đô la cho phe Dân Chủ và 143 ngàn cho phe Cộng hoà. Năm chính khách được AIG chi tiền ủng hộ nhiều nhất trong năm 2008 là các Nghị sĩ Dodd (103 ngàn), Obama (101 ngàn), McCain (59 ngàn), Hillary Clinton (36 ngàn) và Max Baucus (15 ngàn).
Khi bày tỏ sự phẫn nộ và hăm dọa đòi lại những đồng tiền bất chính của AIG, các chính trị gia đầy tinh thần liêm khiết này có trả lại khoản tiền ủng hộ của các doanh gia bất lương đó không" Khi tin tưởng vào sự phẫn nộ của chính trường, chúng ta đã thực tế... cầm tinh con lừa vì để cho giới chính trị xỏ mũi.
Vì vậy, chính trường mới là hý trường và bầy cừu vẫn cứ bị làm lông.
Gửi ý kiến của bạn
