Nội tuyến ‘Deep Throat’ Nơi vụ Watergate
Nguyễn Xuân Nghĩa
Một vụ khủng hoảng báo chí mà báo chí không nhìn ra...
Nhân vật Mark Felt đã mất vào tuần qua, sau một đời rất thọ mà đầy tai tiếng.
William Mark Felt nổi tiếng Hoa Kỳ với bí danh "Deep Throat" trong vụ án Watergate khiến Tổng thống Richard Nixon phải từ chức vào năm 1974 để khỏi bị bãi nhiệm. Đây là bí danh của Mark Felt khi cho tờ Washington Post biết chuyện tòa Bạch Cung của Nixon đã nghe lén trụ sở của Ủy ban Quốc gia đảng Dân Chủ - tại trung tâm địa ốc Watergate. Mark Felt mất vào ngày 18 vừa qua, thọ 95 tuổi.
Tuần qua, truyền thông Hoa Kỳ đều loan tin ấy, coi như trang cuối đã khép của vụ Watergate sau khi Nixon tạ thế, nay đến lượt người đã góp phần đưa vụ án này ra trước dư luận. Sự thật lại không đơn giản như vậy.
Mà đốn mạt hơn nhiều.
Nhiều người Việt cho rằng nếu Nixon không phải từ chức vào tháng Tám năm 1974 thì chưa chắc miền Nam đã sụp đổ. Lý luận giả định ấy chưa hẳn đã vững vì từ cuối nhiệm kỳ đầu Nixon đã chuẩn bị triệt thoái khỏi Việt Nam trong những điều kiện ít tệ nhất cho Hoa Kỳ, chưa chắc đã là điều kiện tốt đẹp cho Việt Nam Cộng Hoà. Cho nên, vụ Watergate không là cái nhân đưa tới biến cố 1975 của người Việt.
Richard Nixon có thể - có thể thôi - không trực tiếp ra lệnh nghe lén bản doanh của đối phương. Nhưng quả thật là ông không từ nan thủ đoạn nào để canh chừng bất cứ ai mà ông coi là đối thủ hay kẻ thù. Đó là về tâm lý hay đạo lý. Thuần về pháp lý, Nixon đã bao che cho thuộc cấp sau khi nội vụ bị phanh phui và lại cố tiêu hủy tang chứng của việc làm phi pháp nên là người có tội. Chuyện ấy không sai.
Đồng thời, từ khi còn là Dân biểu nổi tiếng chống Cộng tại California, Richard Nixon ráo riết truy tố Alger Hiss, một nhân viên cao cấp trong chính quyền Roosevelt, về tội là điệp viên cho Liên Xô ngay trong Thế chiến II. Biến cố ấy khiến ông không gấy ác cảm với truyền thông thiên tả hay thân cộng. Tất nhiên họ không thể bỏ qua vụ Watergate.
Nhưng trận phục thù đó, nếu có, vẫn không đáng kể. Chuyện đáng kể là động lực của Mark Felt và vai trò đồng lõa của báo chí.
Cái chết của "Deep Throat" không thể chôn vùi một vụ khủng hoảng của báo chí, một sự phá sản của chức năng truyền thông. Vì vậy, ta nên nhắc lại vụ này để thấy ra nhiều tỳ vết khó gột rửa - và vẫn còn - trong hệ thống truyền thông Hoa Kỳ.
Trước hết, Giám đốc FBI J. Edgar Hoover là nhân vật hắc ám đã biến cơ quan thành hậu cứ và công cụ bảo vệ quyền hạn và quan điểm của ông. Hoover mất vào tháng Năm 1972 sau 48 năm cầm đầu FBI. Dưới quyền ông, viên chức cao cấp nhất là Phó Giám đốc Clyde Tolson thì đã lâm bệnh từ lâu và từ chức vài ngày sau khi Hoover tạ thế. Người thứ ba trong đẳng trật chỉ huy FBI là Phụ tá Giám đốc Mark Felt.
Nếu Felt có mong đợi sẽ lên kế nhiệm Hoover là một chuyện bình thường.
Nhưng Tổng thống Nixon lại bổ nhiệm một nhân vật tin cậy là L. Patrick Gray vào chỗ của Hoover. Ông Gray là người ở bên ngoài FBI, mà cũng chưa được Quốc hội phê chuẩn vào chức vụ Giám đốc FBI, nên chỉ có thể là xử lý thường vụ. Bên trong FBI, Phụ tá Giám đốc Mark Felt, một kẻ thân tín của Hoover, mới thực sự chỉ huy, biết việc, hoặc biết chuyện. Ông là người điều khiển FBI trong giai đoạn nóng, từ vụ xâm nhập Watergate vào tháng Tám năm 1972 cho tới khi về hưu vào tháng Sáu năm 1973.
Trong khung cảnh ấy, nếu Mark Felt có bất mãn với Chính quyền Nixon vì không được lên thay Hoover thì cũng là chuyện thường tình. Đấy có thể là động lực khiến Felt trở thành Deep Throat, kẻ nội tuyến từ bên trong FBI để tấn công vào Chính quyền Nixon.
Mà chuyện ấy cũng chưa đáng kể vì không phải lần đầu mà nhân viên cao cấp tại một cơ quan liên bang sử dụng quyền hạn riêng của mình để tiết lộ tin tức cho báo chí tấn công Chính quyền Liên bang! Nền dân chủ Mỹ còn có nhiều chuyện bỉ ổi hơn nhiều lắm.
Ngược lại, nếu Nixon có muốn tìm một người ở bên ngoài để thay Hoover và không chọn Mark Felt cũng là điều bình thường.
Ông Nixon không thể tin một người phụ tá trung kiên của Hoover. Trước đấy thì cả Kennedy lẫn Johnson đều đã muốn thay thế Hoover - mà không nổi. Hoover là lãnh chúa có quá nhiều thông tin thuộc loại "nhạy cảm". Nôm na là có hồ sơ về đời tư của quá nhiều người có chức có quyền. Đấy là một bệnh ung thư trong hệ thống hành chánh và chính trị liên bang Hoa Kỳ. Đấy cũng là một sự hoen ố khác khi ta nhớ đến những gì Hoover đã biết về chuyện tình ái của người có thể sinh ra Bill Clinton trong trò thô tục tại Phủ Tổng thống, là John Kennedy.
Nhưng nội vụ nó trầm trọng hơn việc Nixon chọn người điều khiển FBI vào thời điểm ấy.
Đầu tiên là việc Mark Felt biết chọn mặt gửi vàng.
Ông ta chấm hai ký giả còn thiếu kinh nghiệm là Bob Woodward và Carl Bernstein để thường xuyên cung cấp tin tức cho họ có cơ hội lập công. Năm đó, cả hai ký giả này đều còn trẻ, 29 và 30 tuổi. Họ chỉ nổi danh sau này là nhờ phanh phui vụ Watergate, do sự hướng dẫn và điều động của "Deep Throat". Mark Felt đã xỏ mũi và vận dụng hai nhà báo lẫn chủ biên Ben Bradlee của tờ Washington Post, cho mục tiêu riêng của ông ta.
Hãy nghĩ lại đi: một Phụ tá Giám đốc FBI có giải pháp minh bạch và đàng hoàng hơn, đó là thông báo tin tức cho các biện lý của bộ Tư Pháp mở cuộc điều tra và tiến hành thủ tục truy tố. Mark Felt lại không làm vậy mà tận dụng sở trường về nghiệp vụ của mình để lặng lẽ tiết lộ mật cho báo chí và đánh lạc hướng điều tra của nhà chức trách. Ông dẫn dắt báo chí tấn công Nixon và được báo chí bảo vệ để trò ném đá giấu tay khỏi bị phanh phui.
Trong nhiều năm liền, không ai biết "Deep Throat" là ai, và dư luận có dịp suy đoán, rằng đó là một nhân vật trong ban tham mưu của Nixon, thí dụ như Ngoại trưởng Henry Kissinger, hoặc Đổng lý Văn phòng Alexander Haig, hoặc Cố vấn Pháp luật John Dean.... Những suy đoán ấy càng gây khủng hoảng cho Chính quyền Nixon, vốn mắc bệnh tự kỷ ám thị, nhìn đâu cũng thấy kẻ thù...
Đâm ra, chỉ vì cái ấn của FBI, Mark Felt dùng ưu thế thông tin đốn mạt và khai thác báo chí kiêu căng đánh đòn du kích chính trị và chiến tranh cân não để Nixon phải thân bại danh liệt. Ly kỳ hơn nhiều truyện quyền bính trong các thời phong kiến Đông Tây.
Tờ Washington Post tưởng bắt được tin bở mà thực tế là bị dùng làm công cụ cho một vụ thanh toán chính trị. Hai ký giả điều tra nổi tiếng ấy không tò mò điều tra vì sao "Deep Throat" lại mẫn cán giúp họ thành danh! Họ còn góp phần che giấu hành tung của Mark Felt để lật đổ Nixon và tiếp tục bảo vệ Felt cho tới khi ông ta về hưu. Lại còn giữ kín sự thật hơn ba chục năm, cho đến khi chính Felt công nhận, sau này, vào năm 2005.
Nhìn lại thì hai ký giả Woodward và Bernstein có thể còn non tay, nhưng chủ biên Bradlee của tờ Post tại Washington thì không thể không biết được nhiều đòn bẩn trong hậu trường chính trị thủ đô. Ông ta biết và vẫn giữ vai trò đồng lõa. Chẳng lẽ chỉ để bán báo"
Quả là sự bần cùng của trí tuệ mà cứ bị lầm là một thành tích độc lập, vô tư và sáng suốt của truyền thông. Nhưng vấn đề không chỉ ngừng ở đó.
Mark Felt không thể một mình theo dõi và điều tra vụ nghe lén để tuồn tin tức cho báo chí từ khi Hoover bị mất, tháng Năm 1972, hay từ khi có vụ xâm nhập vào văn phòng Watergate, tháng Tám. Thực tế là từ thời Edgar Hoover, FBI đã bị thượng cấp bất lương và bệnh hoạn cho theo dõi và điều tra chính tòa Bạch Cung! Mark Felt tất nhiên là biết và chỉ đào tiếp vào mạch ngầm đó để sai báo chí đặt mìn cho Chính quyền Nixon phải sụp!
Tờ Washington Post đã biết một chuyện động trời và trái luật, là FBI ngầm điều tra Phủ Tổng thống ở ngoài vòng pháp lý - ngoài sự cho phép của cơ quan công tố. Mà vẫn im lặng và toa rập với hành động phi pháp ấy. Họ cho nổ lớn một vụ nhỏ, nhưng bịt kín một chuyện còn lớn hơn.
Thề rồi, khi chính Mark Felt đã xác nhận mình là "Deep Throat", từ 2005 đến khi ông ta từ trần vào tuần qua, trong suốt ba năm liền, truyền thông Hoa Kỳ tiếp tục ngợi ca thành tích của tờ Post! Không thấy ai điều tra ngược lên ngọn ngành của vụ Watergate, vai trò bất thường của FBI, tính bất lương của Mark Felt và sự đồng lõa của tờ Washington Post!
Cho nên, khủng hoảng báo chí thực sự xảy ra khi báo chí không làm chức năng thông tin vô tư mà lại được kẻ vô lại sai xử để tham gia trò chơi nguy hiểm là phá hoại cơ chế quốc gia. Điều ấy mới là một vấn đề đáng chú ý và cần cải sửa cho nền dân chủ Hoa Kỳ. Tuần qua, khi đọc lại mấy bài ồn ào về cái chết của Mark Felt, chúng ta phải thở dài về sự ngớ ngẩn của báo chí Mỹ khi bị lợi dụng. Và không nên ngạc nhiên về những thành tích sau này, từ chuyện Việt Nam, Iraq đến bầu bán linh tinh, khi truyền thông tiếp tục bị lợi dụng để ảnh hưởng đến dư luận ngu ngơ và cả tin.
Chó chết, hết chuyện" - Chưa đâu, vì sự thật vẫn bị khoả lấp...
Gửi ý kiến của bạn
