Cá voi lưng gù và cá heo mũi chai là cặp đôi “ăn ý” nhất trong các cuộc gặp gỡ liên loài. Chúng có mối quan hệ đa dạng, thân thiện và giàu tính xã hội hơn nhiều so với những hiểu biết trước đây. (Nguồn: pixabay.com)
Một nghiên cứu mới được công bố khiến chúng ta phải xem lại những hiểu biết trước đây: cá voi và cá heo trên khắp thế giới không chỉ cùng tồn tại mà còn thường xuyên “giao lưu” với nhau.
Vào mùa di cư thường niên, hàng ngàn con cá voi gù lưng (humpback whale) sẽ bơi qua bờ biển Úc, và người ta nhận thấy có sự góp mặt của những đàn cá heo trong hành trình này.
Theo nghiên cứu mới trên Discover Animals, các cuộc gặp gỡ và hợp tác giữa hai loài diễn ra thường xuyên và ở nhiều nơi trên thế giới.
Những cuộc gặp gỡ bất ngờ
Công chúng từng một phen kinh ngạc vào năm 2004 với hình ảnh một con cá voi gù lưng ở Hawaii liên tục dùng đầu nâng một con cá heo mũi chai (bottlenose dolphin) lên khỏi mặt nước. Vào thời điểm đó, các nhà nghiên cứu cho rằng đây là một sự kiện rất hiếm gặp, có lẽ liên quan đến hành vi chăm sóc giúp đỡ nhau giữa các loài.
Tuy nhiên, nhờ sự phát triển của công nghệ drone (máy bay điều khiển từ xa) và sự bùng nổ của mạng xã hội, các khoa học gia liên tục ghi nhận được những phương thức tương tác khác nhau. Các đoạn phim quay cảnh chúng cùng nhau kiếm ăn, vui đùa và thậm chí là trêu ghẹo nhau xuất hiện ngày càng nhiều, cung cấp một kho dữ liệu mới để tiếp tục nghiên cứu.
Nhìn thế giới qua lăng kính của cá voi
Trong nghiên cứu mới, các khoa học gia đã phân tích 199 trường hợp tương tác giữa cá voi và cá heo, bao gồm 19 loài khác nhau. Dữ liệu này được thu thập trong suốt hai thập niên tại 17 quốc gia.
Nguồn tư liệu vô cùng phong phú, từ các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, Instagram cho đến những thước phim do chính người dân và du khách đóng góp. Mỗi clip, hình ảnh đều được xem xét kỹ lưỡng để xác định chính xác loài nào tham gia, có thật sự tương tác hay không, và hành vi đó thuộc dạng nào.
Đặc biệt, nghiên cứu còn có thêm hai trường hợp có gắn máy chụp hình trên lưng cá voi gù lưng. Những thiết bị này đã mang lại “góc nhìn chân thực từ cá voi” ở dưới nước, ghi lại cận cảnh cuộc gặp gỡ của chúng với cá heo. Nhóm nghiên cứu đã phân loại tỉ mỉ từng hành động như lộn vòng, đập đuôi, cọ xát và hành vi “cưỡi sóng” đặc trưng khi cá heo bơi ngay trước mũi cá voi.
Chúng đang vui đùa hay kiếm chuyện?
Kết quả phân tích đã hé lộ nhiều sự thật thú vị, bác bỏ quan điểm bấy lâu rằng các loài cá voi và cá heo hầu như không tiếp xúc với nhau.
Phổ biến nhất là cảnh cá heo bơi gần đầu cá voi, lướt đi trên làn sóng nước do chúng tạo ra. Kiểu bơi này chiếm tới 80% số lần quan sát được. Thường thấy nhất là cá voi gù lưng và cá heo mũi chai. Nhiều đoạn phim cho thấy chính cá heo thường mở đầu cuộc giao tiếp, bằng cách bơi trước cưỡi sóng, bơi theo đội hình, hoặc thậm chí là chạm nhẹ vào cá voi.
Trong hơn một phần tư các trường hợp, cá voi dường như cũng “đáp lễ” cá heo bằng những động tác tương tự. Cá voi gù lưng đôi khi lăn mình, để lộ chiếc bụng trắng muốt, hoặc nghiêng về phía cá heo như muốn gần gũi hơn.
Những hành vi có dấu hiệu căng thẳng hoặc hung hăng, như đập đuôi mạnh, lại rất hiếm khi xảy ra, chỉ chiếm khoảng 5% các trường hợp được ghi nhận.
Vì thế, nhóm nghiên cứu đánh giá hơn một phần ba các tương tác này là thân thiện, hoặc thuộc dạng chơi đùa giữa hai loài. Ngoài ra, hai đoạn clip từ máy quay gắn trên cá voi gù lưng đã ghi lại cảnh cá heo theo sát từ mặt biển đến tận đáy, mắt không rời và đôi lúc chạm nhẹ vào đầu cá voi như một lời chào thân thiện.
“Cảm xúc” phong phú
Phát hiện mới đã mở ra một bức tranh khác về đời sống xã hội của các loài hữu nhũ ở biển. Có lẽ những cuộc gặp gỡ giữa các loài diễn ra nhiều hơn và phức tạp hơn ta tưởng.
Cá heo đôi khi tìm đến cá voi như tìm một người bạn để cùng vui đùa, tìm cảm giác mới mẻ hoặc thậm chí là “tán tỉnh” nhau. Với một số loài cá voi, đặc biệt là cá voi gù lưng, chúng không chỉ vui vẻ chấp nhận mà còn chủ động tham gia vào trò chơi ấy. Những mối quan hệ này không chỉ nói lên sự gắn bó giữa các loài, mà còn gợi mở khả năng tồn tại những “nét văn hóa” riêng giữa cá voi và cá heo trong thế giới đại dương. Sự nô đùa, phối hợp nhịp nhàng và những khoảnh khắc như đang tận hưởng đã cho thấy trí tuệ và cảm xúc của chúng rất phong phú.
Nghiên cứu cũng là một minh chứng cho sức mạnh của công nghệ hiện đại và sự góp sức của cộng đồng. Tất nhiên, nguồn dữ liệu từ mạng xã hội có một số điểm yếu: chỉ tập trung ở một số nơi, hoặc bị ảnh hưởng bởi góc quay, độ cao, thiết bị và thói quen chia sẻ. Dù vậy, đó vẫn là mảnh ghép quý giá bổ sung cho các nghiên cứu, với góc nhìn mà các phương pháp quan sát, thăm dò truyền thống có thể đã bỏ lỡ.
Cá voi và cá heo không chỉ cùng nhau tồn tại. Chúng còn chủ động tìm đến nhau. Trong tương lai, nếu kết hợp các bản ghi âm cùng thời gian quan sát dài hơn, các khoa học gia có thể làm sáng tỏ động cơ và ý nghĩa phía sau những cuộc gặp gỡ đặc biệt này.
Cung Đô biên dịch
Nguồn: “Whales and dolphins regularly hang out with each other – new study” được đăng trên trang TheConversation.com.
Gửi ý kiến của bạn
