Phán quyết với tỷ số sít sao 5-4 của Tối Cao Pháp Viện cho thấy nền dân chủ Mỹ vẫn còn một rào cản mỏng manh trước tham vọng quyền lực của Trump và Musk. Tuy nhiên, với sự ủng hộ ngày càng tăng từ phe bảo thủ, câu hỏi đặt ra là liệu nền dân chủ Hoa Kỳ có còn đứng vững hay không. (Nguồn: pixabay.com)
Sáng thứ Tư (5/3), Tối Cao Pháp Viện (TCPV) Hoa Kỳ đã đưa ra phán quyết đầu tiên trong cuộc đối đầu gay gắt giữa Donald Trump, Elon Musk và các cơ quan chính phủ, chủ yếu liên quan đến quyền kiểm soát tài chánh của Quốc hội. Điều đáng nói là chỉ cần thêm một phiếu ủng hộ nữa, Trump và Musk sẽ có toàn quyền để được tự tung tự tác – ít nhất là ở giai đoạn hiện tại.
Với tỷ số 5-4, TCPV đã bật đèn xanh cho một phán quyết của tòa sơ thẩm, yêu cầu chính phủ phải chi trả khoảng 2 tỷ MK viện trợ nước ngoài cho các dự án đã hoàn thành. Nói ngắn gọn đơn giản là: chính quyền Trump không thể quỵt nợ.
Tuy nhiên, phán quyết này không đồng nghĩa với việc chính phủ phải chấp hành ngay lập tức. TCPV chỉ đạo Thẩm phán Amir Ali phải “làm rõ các nghĩa vụ mà chính phủ phải thực hiện, đồng thời xem xét đến tính khả thi và thời gian thực hiện.” Nói cách khác, Tòa án cao nhất đang “vẽ đường” cho chính quyền Trump câu giờ, bởi vì quá trình giải thích, lập luận, tranh cãi, phản bác có thể kéo dài liên miên. Đây không phải là một điều bất ngờ, bởi trước đó chính phủ đã nhiều lần từ chối tuân thủ lệnh.
Do đó, dù năm thẩm phán ủng hộ quyết định của tòa sơ thẩm, thì phán quyết lần này thực chất vẫn mang lại lợi thế lớn cho Tòa Bạch Ốc: trả nợ thì dĩ nhiên là sẽ trả, nhưng cứ từ từ thong thả rồi hẵng trả.
Nhìn chung thì đó là tin tốt (cho những ai (còn) tin vào sự liêm chính của hệ thống pháp luật).
Còn tin xấu là: bốn thẩm phán bảo thủ còn lại tin rằng Trump và Musk có quyền tự ý cắt giảm các khoản chi tiêu đã được Quốc hội chuẩn thuận, kể cả những khoản dành cho các công việc đã hoàn thành.
Trong ý kiến phản đối của mình, Thẩm phán Alito lập luận rằng chính phủ không chỉ có thể từ chối thanh toán, mà các bên bị quỵt tiền cũng không thể kiện để nợ. Ông viết rằng “Tôi thực sự sốc” khi đa số thẩm phán lại không đồng tình với mình.
Phần bất đồng chính kiến này được ba thẩm phán bảo thủ khác ký tên ủng hộ, bao gồm Clarence Thomas, Neil Gorsuch và Brett Kavanaugh. Trong đó lập luận rằng Trump và các viên chức do ông ta bổ nhiệm có thể phớt lờ quyền kiểm soát ngân sách của Quốc hội, và mang đầy lý lẽ, giọng điệu ủng hộ Musk, Trump và các đồng minh – một đám đang ra sức công kích các thẩm phán dám ra phán quyết bất lợi cho họ.
Điều đáng nói hơn cả là bốn thẩm phán này đã đứng về phe MAGA, góp phần vào làn sóng chỉ trích Thẩm phán Amir Ali (đang là mục tiêu cho Musk và những người ủng hộ ông ta xâu xé, lôi cả chủng tộc ra để công kích người ta).
Trong nhiều tuần qua, Musk liên tục chỉ trích những thẩm phán đã ra phán quyết chống lại Bộ Cải Tổ Chính Phủ (DOGE) của mình. Tháng trước, ông ta đăng trên mạng xã hội X: “Nền dân chủ ở Hoa Kỳ đang bị hủy hoại bởi một cuộc đảo chính tư pháp. Một thẩm phán hoạt động chính trị không thể được coi là thẩm phán chân chính.”
Trong vụ kiện liên quan đến viện trợ nước ngoài, Musk kêu gọi luận tội Thẩm phán Ali, đồng thời chia sẻ lại một bài viết nhấn mạnh rằng Ali là người Hồi giáo để hạ bệ uy tín của ông. Ngày 25/2, Musk tiếp tục đăng tải một dòng tweet sặc mùi phân biệt chủng tộc nhắm vào Ali: “Thật đáng tiếc, lẽ ra Amir Ali có thể làm lập trình viên thay vì đi cho phép để thuế của người dân phải chi cho các tổ chức phi chính phủ lừa đảo.”
Chỉ hai ngày sau, một nghị sĩ Cộng Hòa đã đệ trình các điều khoản để luận tội Ali vì phán quyết bất lợi cho chính phủ. Đây không phải là lần đầu tiên Đảng Cộng Hòa tìm cách loại bỏ một thẩm phán liên bang – Ali là vị thẩm phán thứ ba bị họ nhắm đến chỉ vì đã dám ra quyết định cản trở một sắc lệnh của Trump.
Trước cuộc tấn công rõ ràng vào hệ thống tư pháp như vậy, Alito không những không đứng ra bảo vệ tính độc lập của tòa án mà còn hùa theo công kích Ali trong bản bất đồng chính kiến của mình. Ông mở đầu bằng một câu hỏi đầy ẩn ý:
“Liệu một thẩm phán tòa sơ thẩm, đáng ra là không có thẩm quyền xét xử vụ án này, lại có quyền đi ép Chính phủ Hoa Kỳ phải chi trả (và có thể mất hẳn) 2 tỷ MK tiền thuế của người dân không?”
Cái đáng nói ở đây là Alito không hề chỉ trích việc Musk ngang nhiên hủy bỏ 2 tỷ MK ngân sách mà Quốc hội đã thông qua, mà thay vào đó là công kích gay gắt một thẩm phán đã dám bảo vệ quyền kiểm soát ngân sách của Quốc hội.
Trong lập luận của mình, Alito khẳng định rằng quyết định của chính quyền Trump về việc từ chối chi trả các khoản ngân sách đã được Quốc hội chuẩn thuận là một vấn đề nằm ngoài thẩm quyền xét xử của tòa án. Đây là một quan điểm nguy hiểm, vì nếu được chấp nhận, chính phủ có thể tùy ý bỏ các nghĩa vụ tài chánh mà không cần tuân theo bất kỳ cơ chế giám sát nào.
Nhưng Alito không đơn thuần phản bác phán quyết của Ali trên phương diện pháp lý, mà còn sử dụng ngôn từ ác ý, mang tính công kích cá nhân, như muốn tiếp sức cho những ai đang nhắm vào Ali và những người dám cản đường Trump và Musk.
Ở phần kết luận, Alito một lần nữa nhấn mạnh sự bất bình của mình đối với Ali. Ông gọi phán quyết của Ali – vốn đã được năm thẩm phán khác trong TCPV ủng hộ – là “hành động ngạo mạn, lạm quyền” và “tự đề cao thẩm quyền của mình quá mức.” Cách dùng từ ngữ hoàn toàn phù hợp với chiến dịch công kích mà Musk đang tiến hành nhằm vào hệ thống tư pháp, và tiếp tay cho phe Cộng hòa đang ráo riết tìm cách luận tội các thẩm phán dám chống lại Trump.
Phán quyết lần này chưa phải là kết quả chung cuộc của vụ kiện. Đây chỉ là bước khởi đầu, TCPV đồng ý cho quyết định của tòa sơ thẩm có hiệu lực tạm thời trong thời gian cân nhắc và đưa ra phán quyết cuối cùng.
Hiện tại, chính quyền Trump mới lên chưa đầy hai tháng, và Chánh án John Roberts có lẽ đang cố né tránh bị chỉ trích rằng ông và TCPV đang dọn đường để trao cho Trump quyền lực tối thượng. Đặc biệt là trong bài diễn văn trước lưỡng viện tối thứ Ba vừa qua, Trump đã quay sang Roberts và cố tình nhấn mạnh: “Cảm ơn ông. Một lần nữa xin cảm ơn. Tôi sẽ không quên.” (Có lẽ nhiều người dư sức hiểu rõ hàm ý phía sau những lời này).
Liệu hàng rào 5-4 bảo vệ nền dân chủ Mỹ có đứng vững trong những tháng tới?
Chúng ta sẽ sớm có câu trả lời.
Nguồn: “The Supreme Court Is Just One Vote Shy of Making Trump and Musk Kings” được đăng trên trang Motherjones.com.
Gửi ý kiến của bạn
