Viết Từ Xứ Người – Ông Trương Dũng

Nếu một ngày nào đó diễn ra ngày hội cho những người yêu tự do, yêu dân chủ trên đất nước Việt Nam, sẽ khó có thể nhìn thấy gương mặt của ông Trương Dũng, 65 tuổi, người vừa bị chính quyền Hà Nội kết án 6 năm tù giam. Ông Trương Dũng vừa thuộc loại người nhỏ, cao chỉ dưới mét sáu, vừa thuộc giới cần lao, ít học. Trong giới đấu tranh chống độc tài tại Hà Nội, tôi chưa bao giờ thấy ông Trương Dũng xuất hiện ở những sự kiện có tính nổi bật, sang trọng như trong các cuộc gặp giới ngoại giao phương Tây ủng hộ tự do, dân chủ cho Việt Nam. Ông cũng chẳng thể có mặt trong các cuộc bàn luận với các «trí thức cấp tiến».

     Nhưng, những sự vắng mặt vừa kể, như tôi biết, chẳng làm cho ông Trương Dũng buồn hay lo khi xông vào những việc chắc chắn sẽ dẫn tới nhà tù. Trái lại, ông Trương Dũng luôn năng nổ, sẵn sàng làm những việc mà người khác không thể hoặc ngại đụng chạm, như làm xe ôm để đưa một vị khách đặc biệt tới điểm hẹn cho người khác ; phân phát nước cho người biểu tình; cất giữ các biểu ngữ, băng rôn chống nhà nước độc tài…

     Qua những cuộc trò chuyện và quan sát trực tiếp, tôi không nghĩ ông Trương Dũng là người hiểu biết nhiều về các xã hội dân chủ hay những lý thuyết dân chủ nhưng tôi kính phục tinh thần dân chủ của ông trong quan hệ với những nhân vật đấu tranh khác. Những quan hệ vốn không dễ dàng. Trong một cuộc tranh luận gay gắt và đã lặp lại nhiều lần, tôi chứng kiến chính ông Trương Dũng, người lớn tuổi nhất trong cuộc bất đồng, đã là người trước tiên tỏ ý dàn hòa và tiếp thu sự chỉ trích công khai một cách rất vui vẻ, chân tình. Thái độ cầu thị này hoàn toàn không dễ có ở một người vào tuổi lục tuần và càng hiếm ở một xã hội đã chìm đắm hàng ngàn năm trong văn hóa Khổng giáo, luôn phải sống trong một chế độ độc đoán toàn trị suốt hơn nửa thế kỷ qua.

     Khi tôi đang viết những dòng này, các cuộc biểu tình của người Pháp, nhằm chống một dự luật tăng tuổi hưu thêm 2 năm, vẫn sôi động, quyết liệt. Thủ đô Paris hoa lệ đã biến thành một bãi rác khổng lồ do đình công trong nhiều tuần của giới công nhân quét dọn. Báo chí còn tả Thành Ba Lê đang bốc cháy do các biểu tình viên quá khích đốt phá. Song, một người Pháp nói với tôi : « Không vấn đề gì, nếu không làm thế sao gây được áp lực thay đổi đối với kẻ cầm quyền. Xã hội chúng tao là thế. » Có lẽ vẫn nhận thấy sự lo lắng, ngạc nhiên của tôi chưa hết, người bạn Pháp nói thêm « Đừng lo, rồi Paris vẫn đẹp và Pháp vẫn đứng đầu thế giới về thu hút khách du lịch. »

     Ông Trương Dũng, và những đồng đội của ông, chưa bao giờ đốt phá, và hình như, cũng chưa bao giờ nghĩ tới việc đốt phá để chống lại chính quyền độc tài, phản động hiện nay tại Việt Nam. Nhưng ông Trương Dũng, và nhiều đồng đội của ông, đã bị tống tù. Ông Trương Dũng còn bị « công an nhân dân » đánh đập, hành hung trong khi thẩm vấn chỉ vì ông « không hợp tác ». Hành xử hung bạo này của « công an nhân dân » đối với ông Trương Dũng có vẻ rất khác so với nhiều trường hợp « không hợp tác » khác.

     Sự khác biệt này theo tôi đến từ hai lý do. Thứ nhất, « công an nhân dân » hiểu rằng Trương Dũng không phải là « trường hợp đặc biệt quan tâm » trong các cuộc can thiệp của giới ngoại giao phương Tây. Thứ hai, quan trọng hơn nhiều, « công an nhân dân » rất lo sợ những việc làm nhỏ bé, âm thầm của Trương Dũng sẽ lan tỏa sang nhiều người khác.

     Theo thiển ý của người viết, « công an nhân dân » đã đánh giá chính xác về trường hợp Trương Dũng ít nhất ở một điểm : cứ giả thiết 100% người Việt đã hiểu ra giá trị và hết sức khát khao tự do, dân chủ, nhưng nếu ai cũng chỉ muốn làm việc lớn, việc sang trọng, ai cũng chờ người khác xuống đường, thì chế độ độc tài hiện nay chắc chắn vẫn an vị muôn năm.

     Do đó, hành xử dã man và hạ cấp của « công an nhân dân » đối với ông Trương Dũng là điều không gây ngạc nhiên cho nhiều người chúng ta và, đương nhiên, là điều không thể chấp nhận. Tuy nhiên, sự phẫn nộ, căm thù không nên nhằm vào « công an nhân dân », mà phải dành cho những kẻ đang cầm đầu chế độ, những kẻ đang ngoan cố « kiên định chủ nghĩa Mác-Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh » như Nguyễn Phú Trọng, Võ Văn Thưởng. Chừng nào những kẻ cầm đầu còn kiên định sắt máu như thế, « công an nhân dân » sẽ vẫn còn là công cụ trấn áp của kẻ độc tài, sẽ vẫn còn hung bạo với những người dân nhỏ bé như ông Trương Dũng.

     Ông Trương Dũng, và gia đình ông, sẽ tiếp tục phải đối mặt với nhiều gian nguy trong những năm tháng tới đây, nhiều khả năng ở trong một tình thế cô đơn hơn, nguy nan hơn nhiều người khác. Nhưng ông Trương Dũng đã hiển nhiên trở thành một người rất đáng kính trọng, một người rất cần thiết cho đất nước Việt Nam chúng ta, kể cả khi đất nước đã có dân chủ.