Quần đảo Mã Tổ (Matsu Islands) là một quần đảo nhỏ của Đài Loan, chỉ cách bờ biển Trung Quốc 10 hải lý. Khoảng 12,700 cư dân của quần đảo này rất có kinh nghiệm sống chung với Internet ‘chập chờn’ khi các tuyến cáp quang biển bị trục trặc. (nguồn: pixabay.com)
Trong lúc người dân Hoa Kỳ còn mãi ngước nhìn bầu trời sau vụ việc khinh khí cầu do thám, Trung Quốc có thể đã có hành động trên biển. Hồi đầu tháng 2, các tàu hàng hải của Trung Quốc đã “vô hiệu hóa” hai tuyến cáp quang biển kết nối Internet cho Quần đảo Mã Tổ (Matsu Islands), một quần đảo nhỏ của Đài Loan chỉ cách bờ biển Trung Quốc 10 hải lý. Giờ đây, Internet của cư dân trên quần đảo bị kết nối chậm đi đáng kể và phải chờ đợi đến khi cáp quang được sửa chữa. Hành động này giống như là quấy rối có chủ đích của Bắc Kinh – hoặc một cuộc tập dợt chuẩn bị trước khi cắt đứt kết nối của toàn bộ Đài Loan.
Ngày 2 tháng 2 năm 2023, một tàu đánh cá của Trung Quốc trong lúc đến gần Quần đảo Mã Tổ đã làm đứt một trong hai dây cáp nối quần đảo với Đài Loan. Sáu ngày sau, một tàu vận tải của Trung Quốc tiếp tục làm đứt tuyến cáp thứ hai. Phát biểu ngay sau khi tuyến cáp thứ hai bị cắt, Ông Bá Tông (Wong Po-tsung), phó chủ tịch Cơ Quan Truyền Thông Quốc Gia (National Communications Commission) của Đài Loan, nói với các phóng viên rằng không có dấu hiệu nào cho thấy hai vụ đứt cáp trên là cố ý. Việc cáp quang biển bị hư hỏng cũng không phải là hiếm – nhưng việc liên tục mất hai tuyến cáp hoặc là sự không may rất rất tình cờ, hoặc không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Dù là trường hợp nào, cư dân Quần đảo Mã Tổ hiện chỉ có thể truy cập Internet theo cách rất thô sơ: Nhà cung cấp viễn thông thương mại của quần đảo, Chunghwa Telecom (CHT), đã thiết lập các trạm Wi-Fi miễn phí tại các cửa hàng của họ trên đảo, đồng thời sử dụng hệ thống vi sóng dự phòng dành cho điện thoại và thông tin liên lạc nhà nước.
Khoảng 12,700 cư dân của Quần đảo Mã Tổ sẽ phải sống mà không có Internet trong nhiều tuần nữa; một tàu sửa chữa cáp có thể đến sớm nhất là ngày 20 tháng 4 và còn phải mất thêm một thời gian nữa để sửa chữa. Người dân ở đây đã thường có kinh nghiệm sống chung với cáp quang biển bị trục trặc. CHT báo cáo rằng các tuyến cáp đã bị hư hỏng 5 lần vào năm 2021, và thêm 4 lần vào năm ngoái, nhưng không có lần nào nghiêm trọng như lần này. Trong những lúc kết nối Internet bị chậm đi như vậy, “sẽ mất hơn 10 phút để gửi một tin nhắn văn bản và thậm chí lâu hơn để gửi một cái ảnh,” Lý Vấn (Lii Wen), người đứng đầu Đảng Dân Tiến (DPP) cầm quyền ở Quần đảo Mã Tổ, nói với tờ Thời Báo Đài Bắc. Ông Lý cũng nói thêm rằng “hệ thống đặt phòng khách sạn và dịch vụ hậu cần không thể hoạt động bình thường, chứ đừng nói đến việc xem các nội dung và phim ảnh trên mạng xã hội.”
Với việc cả hai dây cáp bị đứt, thì dù Internet chỉ chậm tương đối, cuộc sống hàng ngày vẫn sẽ bị gián đoạn. Bắc Kinh đang theo dõi xem cư dân quần đảo giải quyết trở ngại này như thế nào, và xoay sở kiểu gì để duy trì liên lạc với Đài Loan. Trung Quốc luôn theo dõi sát sao khu vực mà họ cho là “nổi loạn.” Các hòn đảo ngoài khơi Đài Loan luôn là gót chân Achilles của Trung Quốc. Năm 1958, Trung Quốc nã pháo vào Quần đảo Mã Tổ và đảo Kim Môn lân cận. Mùa hè năm ngoái, lực lượng Hải quân thuộc Quân đội Giải phóng Nhân dân đã tiến hành các cuộc tập trận lớn gần quần đảo này, với mục đích được tuyên bố là đáp trả chuyến thăm Đài Loan của Chủ tịch Hạ Viện Hoa Kỳ lúc đó là bà Nancy Pelosi. Tuy nhiên, quy mô lớn và sự phối hợp nhịp nhàng của cuộc tập trận đã cho thấy những cuộc tập trận này phải được lên kế hoạch từ lâu.
Thật vậy, điều đáng chú ý là tần suất các tàu Trung Quốc làm hư hại cáp ngầm biển kết nối với các đảo Đài Loan trong những năm gần đây. Điều này rất đáng chú ý, bởi vì chẳng có gì bí ẩn về vị trí của 380 tuyến cáp ngầm dưới biển của Đài Loan. Ngược lại, người ta còn công bố bản đồ chi tiết vị trí của chúng, để đảm bảo rằng các tàu đánh cá không vô tình làm hư cáp trong khi kéo lưới. Nhìn chung, cách này khá hiệu quả: theo báo cáo của Ủy Ban Bảo Vệ Cáp Quốc Tế (International Cable Protection Committee), mỗi năm có từ 100 đến 200 trường hợp cáp quang bị hư hỏng và chỉ 50-100 trong số đó có liên quan đến tàu đánh cá; các trường hợp còn lại là do xây dựng công trình và các hoạt động khác. Nói cách khác, các ‘tai nạn tình cờ’ liên quan đến tuyến cáp nối với Quần đảo Mã Tổ xảy ra thường xuyên tới mức bất thường.
Hơn nữa, cho đến nay, các vụ đứt cáp chủ yếu có liên quan đến các tàu cát Trung Quốc đậu ngoài khơi các đảo của Đài Loan. Các dây cáp dưới biển có đường kính 17-21 mm (gần bằng kích thước của vòi tưới cây trong vườn), phải là ‘xui xẻo tột cùng’ mới có thể vô tình làm hỏng chúng thường xuyên như các tàu của Trung Quốc – chứ đừng nói đến việc có vài ngày thôi mà làm đứt liên tiếp cả 2 ‘cọng’ cáp.
Tàu xúc cát Trung Quốc đậu ở vùng biển Đài Loan và lấy cát của Đài Loan là ví dụ điển hình của chiến lược vùng xám: Đó không phải là một cuộc tấn công quân sự, nhưng cũng không thể coi là không có gì xảy ra. Thật vậy, mỗi khi chúng xuất hiện, các tàu tuần dương Đài Loan phải đến tận nơi và yêu cầu chúng rời đi (dù cũng không thể chắc chắn những vị khách không mời này sẽ chịu rút lui nhanh chóng). Mỗi lần như vậy, các tàu xúc cát đều gây hại cho động vật biển hoang dã lẫn đáy biển. Và bởi vì chúng thường làm hư hỏng các tuyến cáp biển trong quá trình này, nên chúng cũng gây hại cho khả năng hoạt động và liên lạc của Quần đảo Mã Tổ với Đài Loan và toàn thế giới.
Vì các tuyến cáp ngầm này đều có vị trí được công bố công khai, nên mức độ thường xuyên và tổn hại lớn mà tàu Trung Quốc gây ra cho Quần đảo Mã Tổ không giống như thiệt hại do tai nạn tình cờ – mà giống như hành vi quấy rối Đài Loan. Sau ‘tai nạn’ gần đây nhất, DPP đã cáo buộc Trung Quốc cố tình làm hỏng các tuyến cáp do tần suất chúng bị đứt. Các ‘tai nạn’ này thậm chí có thể là một cuộc tập trận chuẩn bị cho việc cắt đứt liên lạc của toàn bộ Đài Loan. Hiện có 15 tuyến cáp ngầm dưới biển kết nối hòn đảo với hệ thống viễn thông toàn cầu.
CHT đang có kế hoạch để đảm bảo, ít nhất là một phần, khả năng kết nối Internet của Quần đảo Mã Tổ, bằng cách lắp đặt một tuyến cáp khác và lần này nó sẽ được chôn sâu dưới đáy biển. Tuy nhiên, tuyến cáp sẽ chỉ được đưa vào sử dụng vào năm 2025. Trong thời gian chờ đợi, CHT đang gánh chịu chi phí cho hệ thống Internet dự phòng và họ cũng miễn phí Internet cho cư dân trên đảo. Khi tàu sửa chữa đến, việc sửa chữa hai tuyến cáp sẽ tiêu tốn từ 660,000 đô la đến 1.3 triệu đô la.
Gây ra tổn thất ở mức độ này cũng là một phần của chiến lược vùng xám. Nếu một công ty bị tổn thất do xâm lược địa lý chính trị, công ty bảo hiểm có thể không phải bồi thường: Cuộc tấn công mạng NotPetya của Nga đã dẫn đến các vụ kiện lớn giữa các công ty đa quốc gia và công ty bảo hiểm của họ. Dù những trao đổi thảo luận giữa CHT với công ty bảo hiểm của họ đương nhiên được giữ bí mật, nhưng cả hai sẽ phải thống nhất về việc liệu đứt cáp là thiệt hại do tai nạn, hay hành động gây thiệt hại do chính phủ nước khác khởi xướng nhằm làm suy yếu Đài Loan. Dù câu trả lời có là gì, CHT hoặc công ty bảo hiểm của họ sẽ phải trả tiền cho những thiệt hại lặp đi lặp lại vượt xa mức thông thường đối với cáp biển. Điều gì xảy ra nếu CHT ngừng cung cấp kết nối đến Quần đảo Mã Tổ với lý do việc sửa chữa cáp liên tục và tốn kém đẩy họ vào tình hình khó khăn? Cần lặp lại một lần nữa, nguy cơ đối đầu địa lý chính trị đang khiến nhiều hoạt động kinh doanh toàn cầu không thể được bảo hiểm.
Ngoài ra, còn một vấn đề khác mà CHT, Đài Loan, và thực sự là mọi quốc gia phải đối mặt: tình trạng thiếu tàu cáp. Lý do CHT phải đợi đến cuối tháng 4 hoặc trễ hơn nữa mới có thể bắt đầu sửa chữa là vì chỉ có sẵn khoảng 60 tàu cáp. Cũng may là những con tàu trông ‘lôi thôi lếch thếch’ này vẫn còn tồn tại, bởi vì nếu không có chúng thì Internet sẽ không hoạt động. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là có quá ít tàu cáp, mà chúng còn cũ kỹ. Theo báo cáo của Dan Swinhoe cho Tạp chí DCD, không có tàu cáp mới nào được đưa vào sử dụng từ năm 2004 đến năm 2010, và chỉ có 5 tàu mới trong giai đoạn 2011-2020. Swinhoe lưu ý: “Chỉ có 8 trong số 60 tàu cáp là hoạt động dưới 18 năm, hầu hết đã hoạt động từ 20 đến 30 năm. Có 19 tàu hoạt động trên 30 năm và một tàu thậm chí đã hoạt động tận 50 năm.” Giống như các tuyến cáp biển trên thế giới, các tàu cáp thuộc sở hữu tư nhân, và cho đến nay, thị trường dường như không quan tâm đến việc cải thiện chất lượng tàu. Đây có thể là cơ hội để các chính phủ – đặc biệt là các cường quốc hải quân thống trị thế giới như Hoa Kỳ – vào cuộc. Ngoài ra, các nhà khai thác cáp, không chỉ bao gồm các công ty viễn thông mà còn cả những gã khổng lồ công nghệ như Google, có lẽ nên trang bị đội tàu cáp của riêng mình.
Trong tương lai, sẽ có nhiều cáp ngầm được chôn sâu dưới đáy biển để đỡ bị hư hại hơn – nhưng điều đó cũng phụ thuộc vào 60 tàu cáp hiện có. Nếu các tàu đánh cá và tàu chở hàng của Trung Quốc cố tình làm hư hỏng hoặc cắt đứt 15 dây cáp biển nối Đài Loan với phần còn lại của thế giới, thì sẽ có nhiều thách thức ngoạn mục trong tương lai gần. Thật vậy, với sự phụ thuộc của thế giới vào các tuyến cáp, và số lượng ít ỏi các con tàu có thể bảo dưỡng chúng, tương lai gần mang đến những “viễn cảnh hấp dẫn” cho bất kỳ quốc gia nào sẵn sàng tạo ra thêm một vài “tai nạn” trên biển.
Phá hoại cáp biển có thể trở thành phương tiện “phong tỏa” của thời đại chúng ta – và khác với việc phong tỏa của các thế hệ trước, phong tỏa thời nay có thể được tiến hành lén lút. Không có gì ngạc nhiên khi các nhà khai thác viễn thông khác đang nghiên cứu chiến lược hoạt động dự phòng của CHT, bởi vì họ cũng có thể bị buộc phải triển khai các biện pháp tương tự, ở Đài Loan và nhiều nơi khác. Hy vọng sẽ có nhiều quốc gia học tập phản ứng của Đài Loan. Ứng phó với một cuộc phong tỏa tàn khốc nhưng vô hình có thể trở thành một trong những thách thức ngoại giao gai góc nhất mà các chính phủ phương Tây phải đối mặt.
Việt Báo phỏng dịch theo bài viết “China Is Practicing How to Sever Taiwan’s Internet” của Elisabeth Braw, được đăng trên trang ForeignPolicy.
Gửi ý kiến của bạn
